Thu phí qua eo biển Hormuz bằng tiền số: Bitcoin biến động ra sao?

Nhiều hãng vận tải đang đối mặt với kịch bản: Một tàu chở khoảng 2 triệu thùng dầu di chuyển qua eo biển Hormuz. Thay vì thực hiện các thủ tục thanh toán quốc tế qua hệ thống SWIFT như thông lệ, thủy thủ đoàn nhận được một email yêu cầu nộp phí trung chuyển. Email nêu rõ khoản phí 2 triệu USD, nhưng không thanh toán bằng USD mà bằng bitcoin chỉ trong vài giây.

Đây là thực tế đang diễn ra tại một trong những tuyến đường thủy quan trọng bậc nhất thế giới. Thông tin xuất hiện đã tác động đến thị trường tài chính toàn cầu. Bitcoin trở thành tâm điểm chú ý, kéo theo nhiều ý kiến về khả năng thay đổi trong hệ thống thanh toán quốc tế.

Trả phí bằng bitcoin để qua eo biển Hormuz

Theo Forbes, một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 2 tuần với Washington đã mở ra "cửa sổ cơ hội" để Tehran hành động nhanh chóng. Các tàu chở dầu đi qua tuyến đường vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu này giờ đây phải đối mặt với một cơ chế thu phí hoàn toàn mới.

Theo FT, các tàu vận tải phải gửi thông tin chi tiết về hàng hóa, thủy thủ đoàn và điểm đến cho phía cơ quan quản lý qua email trước 96 giờ.

Sau khi đánh giá, mức phí được ấn định ở khoảng 1 USD cho mỗi thùng dầu. Thủy thủ đoàn buộc phải hoàn tất thanh toán bằng bitcoin để nhận mã thông hành và được hộ tống an toàn. Những tàu rỗng không chở hàng sẽ được miễn trừ khoản phí này.

Những tàu không tuân thủ sẽ nhận cảnh báo qua radio. Thậm chí, những trường hợp cố tình vượt trạm mà không xin phép có thể đối mặt với nguy cơ "bị phá hủy".

Thị trường tiền số lập tức phản ứng dữ dội trước thông tin này. Chỉ trong vài giờ, giá bitcoin đã bật tăng từ vùng 68.000 USD lên sát mốc 73.000 USD.

Theo dữ liệu thị trường, hơn 400 triệu USD lệnh bán khống đã bị thanh lý hết trong vòng 24 giờ sau thông báo ngừng bắn của ông Trump. Cùng lúc đó, giá vàng và bitcoin đồng loạt đi lên. Đáng chú ý, dù eo biển này đóng vai trò huyết mạch, giá dầu lại ghi nhận mức giảm khoảng 15%, tạm neo quanh vùng 95 USD/thùng.

Vì sao là bitcoin mà không phải USD hay stablecoin?

Nhiều người đặt câu hỏi vì sao lại là bitcoin mà không phải các đồng tiền ổn định (stablecoin) như USDT hay USDC. Câu trả lời nằm ở đặc tính cốt lõi của mạng lưới này trong bối cảnh các lệnh hạn chế bủa vây.

Quốc gia Trung Đông này đã bị loại khỏi hệ thống thanh toán toàn cầu SWIFT từ năm 2018. Các ngân hàng lớn như BNP Paribas, Standard Chartered hay HSBC từng bị phạt hàng tỷ USD vì xử lý giao dịch liên quan đến khu vực này.

Theo WSJ, đại diện Liên minh xuất khẩu dầu khí, ông Hamid Hosseini nhấn mạnh mục tiêu của việc thu phí bằng bitcoin là đảm bảo dòng tiền không thể bị truy vết hay phong tỏa.

Các đồng stablecoin thực chất vẫn do các tổ chức tập trung phát hành. Họ hoàn toàn có quyền đóng băng tài khoản. Thực tế, công ty phát hành USDT từng đóng băng hơn 3,3 tỷ USD tài sản, bao gồm nhiều ví liên quan đến các tổ chức tại đây.

Ngược lại, bitcoin vận hành trên một mạng lưới phi tập trung. Không một tổ chức hay chính phủ nào có thể can thiệp, không có "cửa sau" để phong tỏa tài sản. Iran đã chọn bitcoin vì sự tự do tuyệt đối của nó.

Về mặt kinh tế, cơ chế thu phí này tạo ra một cú sốc lớn về nguồn cung. Dựa trên lưu lượng trước thời điểm bất ổn, mức phí này có thể mang lại khoảng 20 triệu USD mỗi ngày.

Quy đổi theo tỷ giá hiện tại, con số này tương đương khoảng 280 bitcoin. Trong khi đó, toàn bộ mạng lưới toàn cầu hiện chỉ phát hành thêm khoảng 450 bitcoin mỗi ngày thông qua hoạt động khai thác.

Điều này đồng nghĩa với việc chỉ một "điểm nghẽn" địa chính trị đã có thể hấp thụ tới gần 60% nguồn cung bitcoin mới. Nếu lượng tiền số này được tích trữ thay vì bán ra ngay lập tức, thanh khoản thị trường sẽ giảm mạnh, tạo áp lực đẩy giá lên cao.

Dự báo giá bitcoin: Đích đến 100.000 USD có khả thi?

Mỗi khi căng thẳng gia tăng, dòng vốn lại có xu hướng rời bỏ hệ thống tài chính truyền thống. Giới đầu tư bắt đầu đặt cược lớn vào tương lai của tài sản "phi hệ thống".

Bộ phận Markets Desk của CoinSwitch dự báo bitcoin có thể tiến tới mốc 75.000 USD trong ngắn hạn nếu đà tăng được duy trì. Vùng 68.000 USD đang đóng vai trò là ngưỡng hỗ trợ vững chắc cho đợt sóng này.

Lạc quan hơn, nền tảng TradingKey nhận định mốc 100.000 USD là hoàn toàn khả thi nếu bất ổn toàn cầu kéo dài. Theo họ, dưới áp lực của các lệnh hạn chế, hệ thống ngân hàng truyền thống có thể bị thu hẹp, khiến bitcoin trở thành kênh trú ẩn thời gian thực duy nhất.

Dù vậy, nhiều chuyên gia vẫn lên tiếng cảnh báo. Theo Orbit Markets, bitcoin hiện tại vẫn giao dịch giống một tài sản rủi ro cao hơn là một "hầm trú ẩn an toàn" tuyệt đối.

Việc áp dụng thực tế cũng đối mặt với vô vàn rào cản. Hoạt động vận tải biển đòi hỏi tính chính xác cao về thời gian, trong khi mạng lưới bitcoin đôi khi mất nhiều phút để xác nhận. Sự biến động giá mạnh của tiền số cũng tạo ra rủi ro tỷ giá cho các hãng tàu.

Thực tế trên biển cũng chưa hoàn toàn thông suốt. Theo The Block, lưu lượng qua eo biển hiện bị hạn chế mạnh, chỉ khoảng 12 tàu mỗi ngày. Các tàu từ những quốc gia "thân thiện" như Trung Quốc hay Ấn Độ được ưu tiên, trong khi nhiều tàu khác bị từ chối hoàn toàn.

Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao tại đây đã đưa ra 10 điều kiện đàm phán, bao gồm một giao thức đảm bảo an toàn hàng hải do quân đội kiểm soát. Điều này trái ngược hoàn toàn với yêu cầu từ phía Nhà Trắng về việc mở cửa hoàn toàn eo biển và không áp phí.

Dù Tổng thống Donald Trump cho biết Washington đang cân nhắc một cơ chế hợp tác thu phí chung, sự khác biệt quan điểm khiến tuyến đường này thực tế vẫn chưa thể hoạt động bình thường. Ngay trong ngày đầu tiên của thỏa thuận ngừng bắn, chỉ có 5 tàu vượt qua khu vực này và tuyệt nhiên không có bất kỳ tàu chở dầu nào.

Hiệu ứng lan tỏa là điều giới quan sát đang đặc biệt lưu tâm. Nếu mô hình này thành công, các khu vực khác cũng có thể áp dụng cơ chế tương tự. Điển hình như tại eo biển Bab al-Mandeb (Biển Đỏ), tuyến đường chiếm khoảng 12% thương mại toàn cầu. Nếu các lực lượng kiểm soát tại đây cũng yêu cầu thanh toán bằng tiền số, bản đồ tài chính hàng hải sẽ thay đổi vĩnh viễn.