Shop online "nghẹt thở" vì phí sàn tăng dồn dập: Không tăng giá bán thì lỗ

"Từ đầu năm đến nay, đơn nào bán được cũng gần như chỉ đủ bù tiền phí", chị Lan - chủ một cửa hàng (shop) thời trang online tại Hà Nội - than thở khi hàng loạt sàn thương mại điện tử đồng loạt tăng nhiều loại phí dịch vụ. Chi phí liên tục đội lên khiến không ít người bán rơi vào cảnh bán càng nhiều, lợi nhuận càng mỏng, thậm chí phải tính chuyện rời sàn.

Không chỉ áp lực từ phí sàn, nhiều chủ shop online cho biết thời gian gần đây còn phải gánh thêm chi phí liên quan đến việc xuất hóa đơn, kê khai doanh thu và thực hiện nghĩa vụ thuế chặt chẽ hơn. Trong bối cảnh sức mua chưa phục hồi mạnh, chi phí thuế, vận hành và phí sàn cùng lúc gia tăng đang khiến hoạt động kinh doanh online ngày càng áp lực.

Thực tế thời gian gần đây, thị trường thương mại điện tử Việt Nam dậy sóng trước thông tin các sàn đồng loạt tăng phí. Trong thông báo trưa ngày 19/5, Lazada cho biết sẽ tăng phí xử lý cho mỗi đơn hàng thành công từ 5% lên mốc 6% (đã bao gồm VAT), áp dụng từ ngày 26/5 và bắt đầu áp dụng phí hạ tầng kỹ thuật 3.000 đồng/đơn hàng giao thành công (hiện nay là 0 đồng).

Tương tự, sàn Shopee cũng thông báo sẽ đồng loạt điều chỉnh nhiều loại phí của cả hai nhóm người bán thuộc Shopee Mall (gian hàng chính hãng) và người bán không thuộc Shopee Mall.

Đơn cử, với nhóm người bán không thuộc Shopee Mall, các cập nhật sẽ có hiệu lực từ ngày 23/5, gồm phí dịch vụ gói Voucher Xtra tăng từ 4% lên 5,5% giá trị mỗi sản phẩm (tối đa 50.000 đồng/sản phẩm, áp dụng tất cả ngành hàng) hay phí dịch vụ PiShip tăng từ 1.620 đồng/đơn lên 2.700 đồng/đơn…

TikTok Shop cũng bất ngờ tăng phí với nhiều nhóm ngành hàng. Thông báo hồi đầu tháng, nền tảng được biết đã điều chỉnh tăng phí hoa hồng ở hầu hết ngành hàng lên 9-17,8% (tùy ngành và loại hình cửa hàng).

Hiện, người bán trên sàn này còn phải trả phí giao dịch trên mỗi đơn hàng thành công, phí xử lý đơn hàng cố định, cùng các khoản phát sinh như phí vận chuyển chênh lệch, phí tham gia chương trình miễn phí vận chuyển, phí quảng cáo...

Chủ shop kêu khó, nhiều người than "không còn trụ nổi nữa"

Việc cả 3 sàn lớn đồng loạt tăng phí khiến nhiều người bán cho biết đang rơi vào thế khó. Không ít chủ shop đã buộc phải tăng giá bán hoặc tạm dừng kinh doanh.

Gắn bó với việc bán quần áo online trên 2 sàn thương mại điện tử TikTok Shop và Shopee gần 5 năm nay, chị Hương (Cầu Giấy, Hà Nội) cho biết chưa bao giờ cảm thấy áp lực chi phí lớn như hiện tại. Từ đầu tháng 5, khi nhiều sàn đồng loạt điều chỉnh tăng phí hoa hồng, phí vận chuyển và chi phí quảng cáo, bài toán kinh doanh của chị càng trở nên khó khăn hơn.

Theo chị Hương, trước đây một chiếc váy nữ nhập về khoảng 150.000-200.000 đồng, bán giá 300.000-400.000 đồng vẫn có lãi sau khi trừ chi phí. Tuy nhiên hiện nay, ngoài phí sàn, shop còn phải chi thêm cho quảng cáo để giữ hiển thị, tham gia các chương trình ưu đãi và hỗ trợ vận chuyển.

"Nếu bán theo giá cũ thì gần như không còn lời. Có những đơn khách trả hàng hoặc dùng mã giảm giá sâu, shop còn lỗ", chị nói và cho biết để duy trì hoạt động, nhiều sản phẩm của gian hàng chị Hương buộc phải tăng giá thêm từ 70.000-100.000 đồng/sản phẩm. 

Tuy nhiên, việc tăng giá cũng khiến lượng đơn sụt giảm rõ rệt do khách hàng dễ so sánh giá giữa các shop. "Người bán giờ rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan, không tăng giá thì không có lãi, còn tăng giá thì mất khách", chị Hương chia sẻ.

Chia sẻ với phóng viên báo Dân trí, ông Lê Thanh Tùng - lãnh đạo công ty phân phối, đại lý cấp 1 cho các sản phẩm hữu cơ của Trà Vinh Farm… cho biết việc tăng phí đã và đang ảnh hưởng đáng kể đến việc kinh doanh qua sàn hiện nay.

Ông Tùng nói, năm 2019, mức phí các sàn như Tiki vào khoảng 4%, còn Shopee lúc bấy giờ trợ giá nên chi phí sàn chỉ lấy 2%. Đến nay, chi phí sàn (chưa tính quảng cáo, marketing) của các sàn lớn đang lên đến 26-29%. Nếu tính hết cả chi phí hoàn sản phẩm, chi phí quảng cáo... thì tổng chi phí lên đến 30%.

"Trong khi đó, mức chiết khấu với đại lý cấp một như công ty tôi vào khoảng 35-40%, thì còn lời ít. Với các nhà phân phối cấp 2, họ đã không còn trụ nổi nữa. Hệ quả, đại lý cấp một ngày nay phải cạnh tranh lại với chính nhà sản xuất. Tệp khách hàng không đổi, mà đơn hàng thì chuyển lại từ đại lý lại cho nhà sản xuất", ông Tùng nói.

Ông cũng kể thêm, ngày xưa ít cạnh tranh, ngày nay mức độ cạnh tranh trên sàn cực lớn. Ông tính toán, ngày xưa công ty mình lời khoảng mấy chục phần trăm (%), thì nay thu hẹp chỉ còn vài %. Do đó, nếu trước kia chỉ kinh doanh qua sàn là dư dả, thì ngày nay công ty phải bán "offline" qua các hội chợ, sự kiện…

"Không mở các điểm bán vì áp lực thuế, dự báo sẽ thua lỗ do chi phí mặt bằng cũng lớn. Nói chung kinh doanh ngày càng khó. Do đó, ngày nay không chỉ giá cả mà hàng hoá phải chất lượng để giữ chân khách hàng", ông Tùng chia sẻ thêm.

Sàn tăng phí nhưng tung ưu đãi giữ chân người bán, người mua

Về động thái này, đại diện TikTok Shop cho biết quyết định điều chỉnh được đưa ra sau quá trình đánh giá toàn diện về hiệu quả vận hành hệ sinh thái và tiềm năng tăng trưởng thị trường.

Tương tự, quyết định điều chỉnh phí cũng được Lazada đưa ra sau khi đã cân nhắc kỹ các yếu tố khách quan như chi phí vận hành, chi phí đầu tư nâng cấp hạ tầng công nghệ, nâng cấp dịch vụ chăm sóc khách hàng, hệ thống vận hành logistics… "Việc nâng cấp này nhằm mang lại giá trị lâu dài hơn cho cả người mua và người bán", đại diện Lazada cho biết thêm.

Chiều ngược lại, các sàn cũng đẩy mạnh các chính sách thuế phí nhằm hỗ trợ cho cả bên mua và bên bán hàng. Shopee cho biết đang triển khai thêm nhiều chính sách hỗ trợ nhằm giảm gánh nặng vận hành cho người bán. Theo doanh nghiệp này, các giải pháp mới tập trung vào hai nhóm chính gồm hỗ trợ ngành hàng thiết yếu và tiếp sức cho người bán mới trong giai đoạn đầu kinh doanh.

Cụ thể, từ cuối tháng 5, sàn này mở rộng thêm nhiều ngành hàng được giảm 1% phí cố định, chủ yếu thuộc nhóm phục vụ nhu cầu tiêu dùng hằng ngày như thực phẩm khô, nước uống, sản phẩm chăm sóc trẻ em và đồ dùng vệ sinh nhà cửa.

Trước đó, Shopee cũng đã triển khai giảm phí đối với một số ngành hàng tiêu dùng nhanh và đồ gia dụng nhằm hỗ trợ người bán duy trì nguồn cung ổn định trong bối cảnh chi phí vận hành tăng cao.

Bên cạnh đó, "ông lớn" này tiếp tục áp dụng các chương trình dành cho người bán mới, gồm miễn phí cố định trong 30 ngày đầu và mở rộng thêm chương trình giảm phí cố định (cụ thể mức giảm thay đổi tùy theo ngành hàng và áp dụng kể từ ngày đăng bán sản phẩm đầu tiên thành công trong thời gian quy định).

Tại Lazada, loạt chiến dịch như kích cầu, ưu đãi voucher, miễn phí vận chuyển cùng các giải pháp marketing vẫn duy trì. Song song đó, sàn cũng ứng dụng công nghệ AI giúp người bán tối ưu vận hành, tăng khả năng cạnh tranh trên nền tảng.

Các nhà bán hàng mới khi tham gia mở gian hàng trên Lazada ở bất kỳ thời điểm nào cũng sẽ được miễn phần phí cố định từ 30-90 ngày đầu tiên, miễn phí vận chuyển, mã giảm giá giải pháp "tài trợ hiển thị sản phẩm"…

Tương tự, TikTok Shop tiếp tục gia tăng đầu tư vào các chương trình và dịch vụ hỗ trợ trực tiếp cho nhà bán hàng nhằm giúp họ tăng trưởng bền vững trên nền tảng.

Bộ Công Thương nói gì?

Trước phản ánh của nhiều doanh nghiệp và hộ kinh doanh về việc các sàn thương mại điện tử đồng loạt tăng phí thời gian gần đây, ông Hoàng Ninh, Phó cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), cho biết đã ghi nhận ý kiến từ cộng đồng người bán, đồng thời đang theo dõi sát diễn biến thị trường.

Theo vị này, việc điều chỉnh phí dịch vụ là quyền của doanh nghiệp theo cơ chế thị trường, nhất là trong bối cảnh các nền tảng đang tái cơ cấu mô hình vận hành và chuyển dần từ cạnh tranh bằng trợ giá sang phát triển bền vững hơn.

"Tuy nhiên, các sàn thương mại điện tử phải bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật về thương mại điện tử, cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; đồng thời công khai, minh bạch các chính sách phí, điều kiện giao dịch và những thay đổi ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động kinh doanh của người bán", lãnh đạo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho hay.

Phó cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cũng cho biết đang làm việc với các nền tảng để nắm bắt phản ánh thực tế từ cộng đồng nhà bán hàng, đồng thời đề nghị doanh nghiệp rà soát chính sách phí theo hướng minh bạch, hợp lý và có lộ trình phù hợp.

Ông nhấn mạnh cần tăng cường trao đổi với người bán trước khi áp dụng các thay đổi lớn, hạn chế phát sinh các khoản thu thiếu minh bạch hoặc gây ảnh hưởng bất hợp lý tới hoạt động kinh doanh, qua đó góp phần thúc đẩy thị trường thương mại điện tử phát triển ổn định và bền vững.

"Sàn tăng phí quá nhanh khiến chủ shop rơi vào thế bị động"

Theo ông Đỗ Quang Huy, chuyên gia về thương mại điện tử, Giám đốc Công ty cổ phần Ecotop, điều khiến nhiều chủ shop lo ngại không chỉ là mức phí tăng cao mà còn nằm ở tốc độ và tần suất điều chỉnh.

Theo ông, các sàn cần có lộ trình rõ ràng, thông báo trước kế hoạch tăng phí theo từng giai đoạn để người bán chủ động chuẩn bị về nhân sự, giá nhập, giá bán và phương án vận hành. "Hiện nay chủ shop gần như bị động vì không biết khi nào phí tiếp tục tăng và dường như chưa thấy điểm dừng", ông nói.

Ông Huy cho rằng áp lực chi phí đang khiến bài toán kinh doanh trên sàn ngày càng khó khăn. Với các mặt hàng giá rẻ, một sản phẩm giá khoảng 50.000 đồng hiện nay dù bán giá gấp đôi giá vốn cũng chưa chắc có lãi vì còn phải gánh thêm hàng loạt chi phí từ phí sàn, quảng cáo, vận chuyển đến hoàn đơn.

"Nhiều trường hợp phải nhân giá lên 3-4 lần mới có lợi nhuận. Tuy nhiên, với các mặt hàng có giá trị cao hơn, việc tăng giá mạnh để bù phí lại rất khó khả thi do ảnh hưởng trực tiếp đến sức mua và khả năng cạnh tranh", ông nhận định.

Theo vị này, không phải cứ sàn tăng phí thì chủ shop có thể tăng giá tương ứng mà vẫn bán được hàng. Nếu chi phí tiếp tục leo thang, nhiều nhà bán sẽ đứng trước lựa chọn chấp nhận bán lỗ để duy trì gian hàng hoặc rời khỏi sàn.

Vị chuyên gia cũng cho rằng hiện nay nhiều người bán băn khoăn về cơ chế giám sát việc điều chỉnh phí của các nền tảng. "Có cảm giác sàn muốn tăng là tăng", ông nói, đồng thời dẫn ví dụ việc một số nền tảng như TikTok Shop điều chỉnh tăng phí thêm khoảng 4% trong một lần, mức tăng được cho là không hề nhỏ đối với các shop kinh doanh online.

Ngoài áp lực từ phí sàn, người bán còn phải đối mặt với nhiều chi phí khác liên quan đến thuế, kê khai, thuê nhân sự và kế toán. "Nhiều người bán cảm thấy nghẹt thở vì chi phí chồng chi phí", ông Huy nói thêm.

Trên nhiều hội nhóm kinh doanh online, thời gian gần đây đã xuất hiện các bài đăng kêu gọi người bán cùng gửi phản ánh hoặc kiến nghị tới cơ quan chức năng liên quan đến chính sách phí và cơ chế vận hành của các sàn.