Nút thắt kiểm định sầu riêng: Có tiền vẫn khó mở phòng xét nghiệm

Nhu cầu cao, số lượng phòng kiểm nghiệm hạn chế

Thông tin từ Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, tính đến giữa tháng 5/2026, cả nước có 25 cơ sở được phía Trung Quốc công nhận đủ điều kiện kiểm định sầu riêng xuất khẩu.

Trong đó, có 16/21 phòng kiểm nghiệm cadimi và 19/22 phòng kiểm nghiệm vàng O đang hoạt động bình thường. Các phòng kiểm nghiệm này được phân bổ tại TPHCM, Cần Thơ, Hà Nội, Lâm Đồng, Đắk Lắk, Đà Nẵng và Cà Mau.

Riêng tại TPHCM, ông Dương Đức Trọng - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) thông tin, TPHCM hiện có 15 phòng kiểm nghiệm cadimi và vàng O, song chỉ còn 13 phòng đang hoạt động.

Theo ông Trọng, khó khăn lớn nhất hiện nay là số lượng phòng kiểm nghiệm chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế, trong khi việc thu hút đầu tư mới không dễ vì các phòng muốn hoạt động phải được Tổng cục Hải quan Trung Quốc công nhận.

“Xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc hiện buộc phải kiểm tra 100% về dư lượng cadimi và vàng O. Nếu kết quả kiểm nghiệm tại Việt Nam đạt nhưng phía Trung Quốc phát hiện vi phạm, phòng kiểm nghiệm có thể bị đình chỉ hoạt động”, ông Trọng nói.

Thực tế này khiến nhiều doanh nghiệp dù có nhu cầu đầu tư vẫn tỏ ra dè dặt do rủi ro lớn và thời gian hoàn vốn kéo dài. Bà Ngô Tường Vy - Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Tập đoàn Xuất Nhập Khẩu Trái Cây Chánh Thu - chia sẻ, doanh nghiệp này sẵn sàng đầu tư phòng kiểm nghiệm để chủ động kiểm soát dư lượng và chất lượng trong chuỗi sản xuất.

Tuy nhiên, các thủ tục và quá trình phê duyệt hồ sơ đầu tư cơ sở kiểm nghiệm kéo dài do phải qua nhiều sở ngành khiến doanh nghiệp không chắc chắn về thời điểm được cấp phép. Điều này khiến doanh nghiệp e ngại, vì chi phí đầu tư phòng kiểm nghiệm ở mức cao.

Hay như tại Đồng Nai, các doanh nghiệp thu mua, xuất khẩu sầu riêng cũng cho rằng, diện tích và sản lượng sầu riêng của địa phương này và các khu vực lân cận như Tây Ninh, Bình Phước (cũ) cũng ngày càng tăng nhưng chưa có cơ sở kiểm nghiệm để thuận tiện cho việc lấy mẫu.

Vì thiếu phòng kiểm nghiệm, mới đây Công ty CP Chứng nhận và Giám định Mekongcert (có trụ sở tại Cần Thơ) đã phải thuê mặt bằng tại bến xe Dầu Giây (Đồng Nai) để thực hiện việc lấy mẫu, kiểm tra chất lượng các lô hàng sầu riêng khiến hàng trăm container đổ về đây, gây ùn ứ, ách tắc giao thông cục bộ.

Theo các doanh nghiệp, nhu cầu đầu tư phòng kiểm nghiệm tại các vùng trồng hiện rất lớn nhằm giảm chi phí vận chuyển mẫu, rút ngắn thời gian chờ đợi và hạn chế rủi ro hàng hóa phải di chuyển xa mới được xét nghiệm. Kiểm nghiệm ngay tại vùng trồng còn giúp phát hiện sớm các vấn đề về chất lượng để cảnh báo người dân điều chỉnh quy trình sản xuất.

Trước kỳ vọng của doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Thắng - Phó Giám đốc Sở NN&MT thành phố Đồng Nai - khẳng định, địa phương này sẵn sàng tạo điều kiện để thu hút doanh nghiệp đầu tư phòng kiểm nghiệm tại địa phương.

Tuy nhiên, cũng theo lãnh đạo Sở NN&MT Đồng Nai, địa phương sẽ phải lựa chọn kỹ nhà đầu tư, không chỉ về năng lực chuyên môn mà còn ở điều kiện hạ tầng, kho bãi và hệ thống phục vụ kiểm nghiệm.

Thứ trưởng Bộ NN&MT: Doanh nghiệp có tiền vẫn khó mở phòng kiểm nghiệm!

Nhận định về năng lực kiểm nghiệm hiện nay, ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT) - cho rằng, số lượng phòng kiểm nghiệm vẫn quá ít so với tốc độ tăng trưởng xuất khẩu sầu riêng.

Ông Nguyên cho biết, vì số lượng hạn chế nên chỉ cần các cơ sở kiểm nghiệm hoạt động cầm chừng vài ngày trong mùa cao điểm thu hoạch, thị trường sầu riêng trong nước lập tức rơi vào tình trạng “rung lắc mạnh”.

“Hiệp hội nhiều lần đề xuất tăng số lượng phòng kiểm nghiệm nhưng việc đầu tư một cơ sở đạt chuẩn, được cả Việt Nam và Trung Quốc chấp nhận là rất tốn kém, cả về thời gian và chi phí. Kết quả là đến nay vẫn chưa có nhiều doanh nghiệp đầu tư mới vào lĩnh vực này”, ông nói.

Tại hội nghị triển khai Nghị định thư xuất khẩu bưởi và chanh tươi tổ chức tại TPHCM ngày 14/5, Thứ trưởng Bộ NN&MT Hoàng Trung thừa nhận, năng lực kiểm nghiệm hiện là một trong những điểm nghẽn lớn nhất của hệ thống quản lý xuất khẩu nông sản.

Theo Thứ trưởng Hoàng Trung, các vướng mắc trong thủ tục cấp phép phòng kiểm nghiệm cùng tình trạng quá tải xét nghiệm đang gây áp lực lớn cho hoạt động xuất khẩu, đặc biệt với mặt hàng sầu riêng.

Ông cho biết hiện có những hồ sơ xin mở phòng kiểm nghiệm bị tồn đọng tới 6 tháng do phải đi qua nhiều cơ quan khác nhau như Sở NN&MT hay Sở Khoa học và Công nghệ..

“Doanh nghiệp có năng lực tài chính, có kỹ thuật nhưng vẫn không thể triển khai vì thủ tục kéo dài, hồ sơ bị đẩy qua nhiều nơi”, ông nói.

Không chỉ thủ tục chậm, chất lượng hoạt động của một số phòng kiểm nghiệm cũng đang đặt ra nhiều lo ngại khi có trường hợp kết quả kiểm nghiệm không phản ánh đúng thực tế, ảnh hưởng trực tiếp tới uy tín nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Ông đặc biệt lưu ý tình trạng thiếu hụt cơ sở kiểm nghiệm tại ĐBSCL, vùng nguyên liệu trái cây lớn nhất cả nước. Sau khi nhiều cơ sở tại Cần Thơ phải tạm dừng để rà soát sai phạm, khu vực này gần như chưa có phòng phân tích hoạt động ổn định.

Điều này khiến doanh nghiệp xuất khẩu gặp nhiều khó khăn, nhất là với các mặt hàng có thời gian bảo quản ngắn như sầu riêng.

Theo lãnh đạo Bộ NN&MT, việc tháo gỡ thủ tục đầu tư phòng kiểm nghiệm, đồng thời nâng cao chất lượng và tính minh bạch của hệ thống xét nghiệm sẽ là yêu cầu cấp thiết nếu Việt Nam muốn duy trì tốc độ tăng trưởng xuất khẩu sầu riêng trong thời gian tới.