Các UAV cảm tử trong "pháo đài vũ khí" ngầm của Iran có uy lực ra sao?

Mới đây, Iran đã hé lộ "pháo đài vũ khí" dưới các đường hầm ngầm chứa đầy UAV cảm tử qua một đoạn video được công bố. Dù Mỹ tuyên bố phá hủy năng lực tấn công của Iran, nhưng theo các chuyên gia, Tehran vẫn sở hữu UAV cảm tử Ababil-2, Ababil-3 và UAV Shahed-136.

Máy bay không người lái (UAV) là một trong những công nghệ có tốc độ phát triển nhanh nhất trong lĩnh vực quân sự. Bên cạnh các UAV trinh sát và UAV tấn công được trang bị vũ khí dẫn đường, một nhóm hệ thống mới đang ngày càng được chú ý là UAV cảm tử, còn được gọi là đạn tuần kích (loitering munition).

Theo Viện Do Thái về An ninh Quốc gia Hoa Kỳ (JINSA), Iran được xem là một trong những nước xây dựng được hệ sinh thái UAV cảm tử, trong đó có các UAV như Ababil-2, Ababil-3 và Shahed-136 được nhiều tổ chức nghiên cứu quốc phòng nhắc tới như những nền tảng tiêu biểu cho hướng phát triển UAV chi phí thấp nhưng có khả năng tấn công hiệu quả ở khoảng cách xa.

Ababil-2: Nền tảng UAV chiến thuật của Iran

Theo báo cáo "Iran’s Drone Arsenal" của JINSA, dòng UAV Ababil được phát triển từ những năm 1990 và được xem là một trong những chương trình máy bay không người lái sớm nhất của Iran.

Trong đó, Ababil-2 là phiên bản phổ biến và đã được sử dụng trong nhiều nhiệm vụ khác nhau, từ trinh sát cho đến tấn công.

UAV này có thân hình trụ, cánh dẫn hướng thẳng và động cơ đẩy phía sau, giúp tối ưu đặc tính khí động học.

Lực đẩy của Ababil-2 được cung cấp bởi một cánh quạt 2 lá, bổ sung bởi cặp cánh gắn phía sau cùng với cánh mũi phía trước giúp tăng độ ổn định và khả năng cơ động của máy bay. Cấu trúc này giúp giảm đáng kể khối lượng tổng thể của phương tiện.

Theo các dữ liệu kỹ thuật được tổng hợp trong các nghiên cứu quốc phòng, Ababil-2 có chiều dài khoảng 2.88m, sải cánh khoảng 3.25m và khối lượng cất cánh tối đa khoảng 83kg.

UAV của Iran sử dụng động cơ pít tông công suất khoảng 25 mã lực, cho phép đạt tốc độ tối đa khoảng 250-370km/h, tùy theo cấu hình nhiệm vụ và phiên bản cụ thể.

Tầm hoạt động của hệ thống thường được ước tính khoảng 100-200km, với trần bay khoảng 3.000-3.350m và thời gian hoạt động khoảng 2 giờ. Trong cấu hình tấn công, UAV có thể mang tải trọng khoảng 40kg, bao gồm đầu đạn nổ hoặc các thiết bị trinh sát.

Một đặc điểm quan trọng của Ababil-2 là khả năng phóng từ bệ phóng mặt đất, thường là hệ thống phóng bằng khí nén hoặc rocket hỗ trợ.

Ngoài vai trò trinh sát, Ababil-2 còn có thể được cấu hình thành UAV cảm tử. Trong chế độ này, máy bay được trang bị đầu đạn nổ và được lập trình để lao trực tiếp vào mục tiêu sau khi tiếp cận khu vực tác chiến.

Theo Iran Watch, biến thể UAV cảm tử của Ababil-2 đã được các lực lượng ủy nhiệm của Iran tại Trung Đông sử dụng trong nhiều cuộc xung đột khu vực.

Ababil-3: UAV trinh sát

Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), sau Ababil-2, Iran tiếp tục phát triển phiên bản nâng cấp Ababil-3 là một trong những UAV chiến thuật được Iran phát triển để thực hiện nhiệm vụ trinh sát, giám sát và thu thập thông tin tình báo trên chiến trường.

So với phiên bản trước, Ababil-3 có kích thước lớn hơn và được thiết kế thân hình trụ, cánh gắn ở phía trên và cuối thân, và đuôi hình chữ H dạng hai càng.

Thiết kế này giúp cải thiện độ ổn định khi bay ở tốc độ thấp và tạo điều kiện thuận lợi cho việc mang theo các hệ thống cảm biến trinh sát.

Theo các phân tích kỹ thuật được công bố trong các nghiên cứu quốc phòng, Ababil-3 có thể đạt tốc độ bay khoảng 200km/giờ, trần bay khoảng 5.000m và thời gian hoạt động khoảng 4-8 giờ.

Điểm quan trọng của UAV này là hệ thống cảm biến nhờ tích hợp camera quang điện tử (EO) và hồng ngoại (IR), cho phép thu thập hình ảnh độ phân giải cao phục vụ nhiệm vụ trinh sát và giám sát chiến trường.

Các dữ liệu thu thập được có thể được truyền về trạm điều khiển mặt đất thông qua hệ thống truyền dữ liệu thời gian thực.

Theo Iran Watch, Ababil-3 cũng có thể được sử dụng trong các nhiệm vụ tấn công hạn chế, chẳng hạn như mang tải trọng nhỏ hoặc hỗ trợ chỉ thị mục tiêu cho các hệ thống vũ khí khác.

Tuy nhiên, vai trò chính của hệ thống này vẫn là UAV trinh sát và giám sát chiến trường.

Shahed-136: UAV cảm tử tầm xa

Theo CSIS, một trong những vũ khí có hỏa lực cao của Iran là Shahed-136 có chiều dài 3.5m và chiều rộng 2.5m - UAV cảm tử tầm xa có tầm tấn công ở khoảng cách lớn.

Về cấu trúc, Shahed-136 có thiết kế cánh tam giác với sải cánh lớn và thân máy bay đặt ở trung tâm và liền mạch với cánh.

Thiết kế này giúp UAV duy trì lực nâng ổn định khi bay đường dài, đồng thời giảm số lượng bộ phận cấu trúc phức tạp, qua đó đơn giản hóa quy trình sản xuất và giảm chi phí chế tạo.

Theo các phân tích kỹ thuật, UAV này có thể đạt tốc độ tối đa 185km/h, sử dụng động cơ pít tông đặt phía sau thân máy bay với cánh quạt đẩy, cho phép UAV duy trì tốc độ ổn định trong thời gian dài.

Phần mũi của UAV chứa đầu đạn nổ mạnh nặng khoảng 40kg, cho phép gây thiệt hại đáng kể đối với các mục tiêu như cơ sở hạ tầng năng lượng, trạm radar hoặc kho nhiên liệu với tầm hoạt động khoảng 2.500km.

UAV cảm tử này thường sử dụng hệ thống dẫn đường kết hợp giữa định vị vệ tinh (GNSS) và dẫn đường quán tính (INS). Điều này cho phép UAV bay theo tọa độ mục tiêu đã được lập trình trước khi phóng.

Một trong những đặc điểm chiến thuật quan trọng của Shahed-136 là khả năng phóng hàng loạt từ các bệ phóng gắn trên xe tải.

Các giá phóng thường chứa nhiều UAV cảm tử và có thể phóng liên tiếp trong thời gian ngắn, tạo thành các đợt tấn công với số lượng lớn.

UAV cảm tử là gì, vì sao chúng ngày càng phổ biến?

Theo CSIS, UAV cảm tử là loại vũ khí bay có khả năng kết hợp đặc điểm của máy bay không người lái và vũ khí tấn công dẫn đường chính xác.

Loại vũ khí này có thể bay lượn trên khu vực mục tiêu trong một khoảng thời gian nhất định trước khi lao xuống và kích nổ đầu đạn khi mục tiêu được xác định.

Khác với các UAV trinh sát hoặc UAV tấn công có thể quay trở lại sau nhiệm vụ, UAV cảm tử được thiết kế để tự phá hủy cùng với đầu đạn khi tấn công. Cách tiếp cận này cho phép hệ thống kết hợp khả năng bay linh hoạt của UAV với độ chính xác của các loại vũ khí dẫn đường.

Theo Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), UAV cảm tử đang trở thành một xu hướng nổi bật của chiến tranh hiện đại.

Một trong những nguyên nhân chính là chi phí sản xuất của các hệ thống này thường thấp hơn đáng kể so với các vũ khí tấn công tầm xa như tên lửa hành trình.

Bên cạnh đó, kích thước tương đối nhỏ và khả năng bay ở độ cao thấp khiến việc phát hiện và đánh chặn các hệ thống này trở nên khó khăn hơn đối với nhiều hệ thống phòng không truyền thống.