Mỡ trắng, mỡ nâu: Loại nào có ích?

Dân trí Chúng ta, và cả một số nhân viên y tế thường võ đoán về chất béo là nguyên nhân của bệnh béo phì, đái tháo đường, hội chứng chuyển hóa, tăng huyết áp...

Các nhà nghiên cứu dinh dưỡng và y học đưa ra những thông tin khoa học về các loại chất béo, chức năng, vai trò, cũng như ưu, khuyết điểm của chúng trong cơ thể con người…

Mỡ trắng, mỡ nâu: Loại nào có ích? - 1

Mỡ có thể phân bố nhiều nơi như dưới da, cổ, mông, đùi và nội tạng. Về chức năng thường được chia làm hai loại là mỡ trắng và mỡ nâu.

Mỡ trắng

Mô mỡ trắng gồm có những giọt lipid đơn, ít ty thể và mạch máu, do đó có màu trắng nhạt hoặc màu vàng.

Mỡ trắng có nguồn gốc từ mô liên kết, chiếm tỷ lệ nhiều nhất trong cơ thể, nằm ở dưới da, bụng, đùi và nội tạng.

Mỡ trắng có nhiều chức năng, nhiệm vụ: (1) dự trữ và cung cấp năng lượng quan trọng nhất trong cơ thể; và (2) tuyến nội tiết quan trọng sinh tổng hợp và chế tiết các hocmon adiponectin, leptin…và có nhiều thụ thể với adrenalin, cortisol, insulin, hocmon tăng trưởng. Người thừa cân, béo phì việc sản xuất adiponectin bị giảm hoặc biến mất đưa đến bệnh đái tháo đường, (3) các cytokine, adipokine, do tế bào mỡ chế tiết có liên quan đến nhiều quá trình sinh lý và bệnh lý. Trong tình trạng béo phì, mô mỡ bị thâm nhiễm bởi các đại thực bào giải phóng TNF-α và IL-6, gây viêm, stress oxy hóa, kháng quá trình tự chết (anti-apoptosis pathways) và gây ung thư…

Mỡ trắng thường tăng nhiều trong cơ thể do năng lượng calo nhập vào quá nhiều do ăn uống thừa mứa, và tiêu tốn quá ít do lười vận động.

Mỡ nâu

Gồm những giọt nhỏ chất béo và một số lượng lớn ty thể có chứa sắt. Vì có chất sắt cùng với rất nhiều mạch máu khiến mỡ có màu nâu.

Mỡ nâu có nguồn gốc từ mô cơ, cổ và lưng, chủ yếu được tìm thấy trong ngủ đông động vật và trẻ sơ sinh. Sau khi sinh ra lượng mỡ nâu giảm dần khiến người trưởng thành có nồng độ mỡ nâu thường thấp hơn trẻ con. Các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng những người đàn ông thon gọn thường có nhiều mỡ nâu hơn những người thừa cân, béo phì. Số lượng mỡ nâu thường rất ít so với mỡ trắng, Cypess tính toán ra rằng: "Một người 150 pound thường có 20-30 pound mỡ. Nhưng họ chỉ có 2 hoặc 3 ounce mỡ nâu.

Khi được kích hoạt, mỡ nâu đốt cháy mỡ trắng sinh ra năng lượng, vì thế mỡ nâu thường được gọi là chất béo "tốt". Số lượng mỡ nâu tuy rất ít so với mỡ trắng, nhưng chỉ cần khoảng 2 ounce mỡ nâu được kích thích, nó có thể đốt cháy đốt cháy 300-500 calo một ngày, đủ để giảm đến 1 pound (nửa kg) cân nặng trong một tuần.

Con người có thể chủ động tăng mỡ nâu bằng cách: (1) tập thể dục, có thể chuyển đổi chất béo màu trắng-vàng thành chất béo nâu hoạt tính hơn; (2) nhận được đủ chất lượng giấc ngủ, như sản xuất melatonin thích hợp ảnh hưởng đến việc sản xuất chất béo nâu; và (3) thường xuyên thường xuyên cảm thấy lạnh, chẳng hạn như tập thể dục ngoài trời vào mùa đông hoặc trong một căn phòng lạnh. Giảm nhiệt độ trong không gian làm việc và làm việc cũng là cách hữu ích để tăng mỡ nâu.

Tương quan giữa mỡ nâu và mỡ trắng

Mỡ trắng và nâu biến đổi nhau đáp ứng sát với các quá trình nội tiết, để điều chỉnh tỷ lệ trao đổi chất cũng như các chức năng khác của mô mỡ:

(1) Ở phụ nữ mỡ nâu (pink adipocyte) tạo thành từ sự biệt hóa từ mỡ trắng trong suốt quá trình mang thai sẽ chi phối việc tiết sữa của tuyến vú.

(2) Thiếu ăn sẽ giảm chức năng sinh sản. Phụ nữ có lượng mỡ cơ thể quá thấp, chu kỳ kinh nguyệt sẽ dừng lại. Nghiên cứu cho thấy, ở người và động vật gầy, mỡ ít, nồng độ hocmon leptin thấp. Leptin từ mỡ trắng làm tăng tiết hormone chế tiết sinh dục (Gonadotropin Releasing Hormone, GRH) để kích thích tuyến yên tiết FSH (Follicle Stimulating Hormone) và LH (Luteinizing Hormone), hai hocmon này sẽ kích thích buồng trứng tiết Estrogen và Progesterone…

Đôi điều bàn luận

Mô mỡ không đơn thuần là nơi tích trữ chất béo, năng lượng, của cơ thể; mà còn là một tuyến nội tiết thật sự với những chức năng phức tạp có đáp ứng tự động với kích thích cả trong lẫn ngoài và tùy thuộc vào giai đoạn phát triển, hoạt động của cơ thể. Rối loạn chức năng mô mỡ làm phát triển bệnh béo phì và các rối loạn liên quan của nó như kháng insulin, bệnh đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch, trầm cảm và ung thư.

Có khá nhiều nghiên cứu để giải thích tại sao một số người lớn lại có mỡ nâu và những người khác thì không. Theo Tiến sĩ Sato “Về lý thuyết, chúng ta có thể dùng chất béo nâu để quản lý bệnh béo phì và đái tháo đường týp 2”. Các nhà khoa học ở ĐH Monash và ĐH Stockholm khám phá ra mỡ nâu, "chất béo tốt", sẽ làm nóng cơ thể khi trời lạnh, đốt cháy calo trong quá trình này, và cũng làm mất lượng đường dư thừa. Các nhà nghiên cứu tin rằng, khi các tế bào mỡ nâu có thể được kích hoạt, mức đường huyết có thể được kiểm soát mà không cần hay giảm lượng insulin phải tiêm hàng ngày. Những phát hiện này, công bố trên tạp chí Journal of Cell Biology, có ý nghĩa quan trọng đối với những người mắc bệnh béo phì và đái tháo đường.

Những nghiên cứu chuyển đổi mỡ trắng sang mỡ nâu đã có thành công bước đầu. Nhóm nghiên cứu của GS.TS Li Qiang, ĐH Columbia và ĐH North Carolina đã thiết kế “miếng dán y tế” có nhiều kim siêu nhỏ (micro-needle) chứa rosiglitazone và chất CL316243 để “nhuộm nâu” mỡ trắng.

Mỡ trắng, mỡ nâu: Loại nào có ích? - 2

Tuy chưa thử nghiệm trên người, nhưng đây vẫn là một bước tiến đầy hứa hẹn cho việc điều hòa mỡ nâu và mỡ trắng sau này. Năm 2015, các nhà nghiên cứu Nhật Bản thông báo, dầu cá giúp cơ thể động vật chuyển tế bào mỡ trắng sang dạng mỡ nâu.

Gần đây, các nhà nghiên cứu ở Viện Sinh y học (Biomedicine Discovery Institute), ĐH Monash, Australia, cho rằng trong não có một “công tắc” có thể điều chỉnh thức ăn chuyển đổi thành năng lượng hoặc thành dạng mỡ dự trữ, và công tắc này không hoạt động ở người béo phì. Giáo sư Tony Tiganis, trưởng nhóm nghiên cứu, cho rằng “Hệ thống điều hòa chất béo này giúp điều chỉnh cân nặng của cơ thể, ngăn ngừa sự tăng giảm quá mức”, “Cơ chế đảm bảo năng lượng ăn vào cân bằng động thích hợp với năng lượng tiêu hao đi” và “ Khi hệ thống “công tắc” này không hoạt động, ăn vào nhưng tiêu hao ít, năng lượng thừa tích trữ lại dưới dạng mỡ và dẫn đến tăng cân, béo phì”.

Cần lưu ý, chỉ cần ăn uống vừa đủ, ngủ đúng giờ, làm việc trong môi trường mát mẻ và vận động thể lực hợp lý là cách khả thi để tăng mỡ nâu, giảm mỡ trắng và kiện toàn sức khỏe.

TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

MỚI NHẤT
Trải nghiệm bơi trong đại dương rác và lời cảnh tỉnh về ý thức của con người
Trải nghiệm bơi trong đại dương rác và lời cảnh tỉnh về ý thức của con người

(Dân trí) - Trải nghiệm của một thợ lặn chuyên nghiệp khi bơi trong bãi biển bị ô nhiễm bởi hàng tấn rác thải của con người, ở ngay tại đảo Bali, Indonesia - nơi vẫn được coi là thiên đường du lịch, sẽ là hồi chuông cảnh tỉnh cho chính mỗi chúng ta về ý thức bảo vệ môi trường!

Thứ tư, 18/10/2017 - 06:26

Giải mã những hiện tượng kỳ lạ xảy ra với cơ thể đàn ông
Giải mã những hiện tượng kỳ lạ xảy ra với cơ thể đàn ông

(Dân trí) - Cơ thể của phái mạnh mang trong mình những điều kỳ lạ mà ngay chính họ cũng không thể biết hoặc giải thích được. Trong đó, có không ít các hiện tượng, mà khi nghe qua chắc hẳn bạn sẽ không tin vào tai mình như: đàn ông có thể tiết ra sữa hay ngày đèn đỏ của các đấng mày râu.

Thứ tư, 18/10/2017 - 06:23

Phát lộ dấu tích đền thờ có niên đại 3.200 năm tại Ai Cập
Phát lộ dấu tích đền thờ có niên đại 3.200 năm tại Ai Cập

Các nhà khảo cổ Ai Cập và Séc đã phát lộ tàn tích của một ngôi đền cổ thuộc thời kỳ Pharaoh Ramses II (1213-1279 trước Công nguyên) ở gần Kim tự tháp bậc thang Saqqara thuộc tỉnh Giza của Ai Cập.

Thứ ba, 17/10/2017 - 03:43

Sự sống ngoài hành tinh có thể tồn tại bên dưới bề mặt sao Hỏa
Sự sống ngoài hành tinh có thể tồn tại bên dưới bề mặt sao Hỏa

(Dân trí) - Việc phát hiện ra sự sống trên sao Hỏa đang dần trở thành hiện thực sau khi các nhà khoa học tìm thấy một loại vi khuẩn cực mạnh có thể đang phát triển mạnh mẽ trong môi trường hết sức khắc nghiệt của hành tinh Đỏ.

Thứ ba, 17/10/2017 - 03:32

Kháng sinh có thể bị mất tác dụng do sử dụng quá mức
Kháng sinh có thể bị mất tác dụng do sử dụng quá mức

(Dân trí) - Nước Anh có thể phải đối mặt với một "cuộc khủng hoảng sau kháng sinh" nếu không có hành động nào để cắt giảm việc sử dụng kháng sinh không cần thiết.

Thứ ba, 17/10/2017 - 03:13

Phát hiện 2 ngôi sao đâm vào nhau tạo ra vàng
Phát hiện 2 ngôi sao đâm vào nhau tạo ra vàng

Các nhà khoa đã lần đầu tiên quan sát được 2 ngôi sao đâm vào nhau trong vũ trụ, tạo ra một lượng vàng khổng lồ trong vụ nổ.

Thứ ba, 17/10/2017 - 11:11

Loại nấm “ma thuật” giúp chữa trị trầm cảm
Loại nấm “ma thuật” giúp chữa trị trầm cảm

(Dân trí) - Ảo giác hóa học trong nấm “ma thuật” có thể chữa trị trầm cảm bằng cách "cài đặt lại" bộ não, một nghiên cứu mới đây kết luận.

Thứ ba, 17/10/2017 - 08:48

Những loại thực phẩm nên tránh để có vòng eo thon gọn
Những loại thực phẩm nên tránh để có vòng eo thon gọn

(Dân trí) - Vòng eo thon gọn luôn là mong muốn của nữ giới. Nhưng dù có ăn ít đi hay tập thể dục, mỡ bụng vẫn cứ xuất hiện. Liệu bạn đã ăn uống đúng cách? Dưới đây là những loại thực phẩm nên tránh để giảm mỡ bụng.

Thứ ba, 17/10/2017 - 08:43

Những bài tập thể dục tốt nhất đối với phái nữ
Những bài tập thể dục tốt nhất đối với phái nữ

(Dân trí) - Nhiều người trong chúng ta vẫn nghĩ rằng, đi bộ là cách tốt nhất và duy nhất để có được vóc dáng đẹp.

Thứ ba, 17/10/2017 - 06:14

Trồng cây gì vào tháng nào để mang lại hiệu quả cao nhất (Phần 2)
Trồng cây gì vào tháng nào để mang lại hiệu quả cao nhất (Phần 2)

(Dân trí) - Mỗi loại rau, loại hoa đều sở hữu cho mình một đặc tính sinh lý riêng. Vì vậy, nếu chúng ta biết lựa chọn đúng thời điểm để gieo trồng sẽ giúp cây có thể sinh trưởng tốt, hạn chế các loại sâu bệnh và nhanh chóng thu được thành quả!

Thứ ba, 17/10/2017 - 06:00

Thiết bị nano tiêm vào cơ thể người để chữa trị các cơ quan trong cơ thể
Thiết bị nano tiêm vào cơ thể người để chữa trị các cơ quan trong cơ thể

(Dân trí) - Con người sẽ sớm được tiêm các cỗ máy tí hon có trí thông minh nhân tạo vào trong cơ thể để chữa trị cơ thể và kiểm soát mọi thứ chỉ bằng ý nghĩ.

Thứ hai, 16/10/2017 - 03:48

Kỳ lạ đám mây khổng lồ và 75 máy bay mất tích bí ẩn ở Tam giác quỷ Bermuda
Kỳ lạ đám mây khổng lồ và 75 máy bay mất tích bí ẩn ở Tam giác quỷ Bermuda

Tam giác quỷ Bermuda - nơi bí ẩn nhất hành tinh - nơi đã khiến hàng ngàn người bỏ mạng, trong đó có 75 chiếc máy bay biến mất bất ngờ và gần như không dấu vết.

Thứ hai, 16/10/2017 - 10:28

ĐÁNG QUAN TÂM
Khiêu vũ có lợi cho sức khỏe não của người cao tuổi
Khiêu vũ có lợi cho sức khỏe não của người cao tuổi

(Dân trí) - Kết quả của một nghiên cứu nhỏ chỉ ra rằng các lớp học khiêu vũ có thể có lợi nhiều hơn tập luyện thông thường khi mang tới sự cải thiện trạng thái thăng bằng cho người cao tuổi và có thể tăng cường sức khỏe của các khu vực não liên quan tới trí nhớ và học tập.

Thứ hai, 16/10/2017 - 08:49

Súp lơ xanh cải thiện đường tiêu hóa
Súp lơ xanh cải thiện đường tiêu hóa

(Dân trí) - Một nghiên cứu của ĐH bang Pennsylvania, Mỹ, chỉ ra rằng nếu bạn gặp các rối loạn tiêu hóa như rò rỉ ruột, viêm đại tràng, tiêu thụ các loại rau nhiều chất xơ và chất dinh dưỡng như súp lơ xanh mỗi ngày có thể giúp duy trì sức khỏe ruột.

Thứ hai, 16/10/2017 - 08:45

Phương thức nhẹ nhàng để kéo dài tuổi thọ
Phương thức nhẹ nhàng để kéo dài tuổi thọ

(Dân trí) - Học vấn và lối sống lành mạnh kéo dài tuổi thọ, trong khi hút thuốc lá và rượu cắt ngắn cuộc đời mất nhiều năm.

Thứ hai, 16/10/2017 - 07:00

Trồng cây gì vào tháng nào để mang lại hiệu quả cao nhất (Phần 1)
Trồng cây gì vào tháng nào để mang lại hiệu quả cao nhất (Phần 1)

(Dân trí) - Mỗi loại rau, loại hoa đều sở hữu cho mình một đặc tính sinh lý riêng. Vì vậy nếu chúng ta biết lựa chọn đúng thời điểm để gieo trồng sẽ giúp cây có thể sinh trưởng tốt, hạn chế các loại sâu bệnh và nhanh chóng thu được thành quả!

Thứ hai, 16/10/2017 - 06:39

Phát minh mới có thể ngăn chặn phát triển bệnh ung thư nguy hiểm nhất
Phát minh mới có thể ngăn chặn phát triển bệnh ung thư nguy hiểm nhất

(Dân trí) - Các nhà khoa học thuộc Đại học Quốc gia Viễn Đông đã phát hiện một hoạt chất chiết xuất từ sao biển đuôi rắn có thể chống một trong các loại ung thư nguy hiểm nhất.

Chủ nhật, 15/10/2017 - 09:05

Hàn răng sẽ sớm trở thành quá khứ
Hàn răng sẽ sớm trở thành quá khứ

(Dân trí) - Việc hàn răng sẽ sớm chỉ còn là quá khứ nhờ phát hiện mới về một loại thuốc tên là Tideglusib. Được phát triển và thử nghiệm để điều trị bệnh Alzheimer, loại thuốc này cũng thúc đẩy cơ chế tái sinh răng tự nhiên, cho phép răng chữa trị các lỗ sâu.

Chủ nhật, 15/10/2017 - 07:31

Tuyên bố của NASA về sự tồn tại của hành tinh thứ 9
Tuyên bố của NASA về sự tồn tại của hành tinh thứ 9

(Dân trí) - Sự tồn tại của hành tinh thứ 9 là chủ đề được tranh luận rộng rãi trong cộng đồng khoa học đã nhiều năm. Mới gần đây, NASA tuyên bố rằng tìm ra bằng chứng về sự tồn tại của hành tinh thứ 9.

Chủ nhật, 15/10/2017 - 07:26

Cách đơn giản để có được sự tin tưởng trong giao tiếp
Cách đơn giản để có được sự tin tưởng trong giao tiếp

(Dân trí) - Nghiên cứu mới cho thấy khi nói chuyện, con ngươi bạn càng mở to, người đối diện càng tin tưởng lời nói của bạn trong khi giao tiếp.

Chủ nhật, 15/10/2017 - 07:20

Học cách phối màu khoa học bằng “bánh xe màu sắc”
Học cách phối màu khoa học bằng “bánh xe màu sắc”

(Dân trí) - Bánh xe màu sắc là một cộng cụ đắc lực cho việc phối hợp màu sắc trong hầu hết mọi lĩnh vực của cuộc sống như thiết kế nhà ở, thời trang,hội hoa,trang trí… Vậy “bánh xe màu sắc là gì? Và cách sử dụng nó như thế nào?

Chủ nhật, 15/10/2017 - 07:16

Gấu trúc con lần đầu ra mắt công chúng làm tan chảy trái tim người xem
Gấu trúc con lần đầu ra mắt công chúng làm tan chảy trái tim người xem

(Dân trí) - Hàng chục con gấu trúc con hết sức đáng yêu vừa mới được sinh ra trong năm nay đã xuất hiện lần đầu tiên trước công chúng ngày hôm qua. Và đúng như mong đợi, chúng thật quá dễ thương.

Thứ bảy, 14/10/2017 - 02:26

Ngọn núi lửa chìm dưới biển sôi sục suốt sáu năm
Ngọn núi lửa chìm dưới biển sôi sục suốt sáu năm

(Dân trí) - Các chuyên gia hiện đang theo dõi chặt chẽ một ngọn núi lửa chìm dưới nước ở quần đảo Canary vì nó vẫn còn dấu hiệu hoạt động trong 6 năm sau khi phun trào.

Thứ bảy, 14/10/2017 - 02:18

Phát triển nông nghiệp thông minh thành công cần cả hệ thống chính trị vào cuộc
Phát triển nông nghiệp thông minh thành công cần cả hệ thống chính trị vào cuộc

(Dân trí) - “Về tổng thể, để phát triển Nông nghiệp 4.0 thành công, chúng ta cần huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, các ngành, các cấp, đặc biệt là sự phối hợp chặt chẽ, nhịp nhàng, hiệu quả giữa các cơ quan quản lý, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp và nhà nông – những chủ thể quyết định sự thay đổi của bộ mặt ngành nông nghiệp nước nhà” - Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ cho biết.

Thứ bảy, 14/10/2017 - 11:40