Giáo dục khai phóng trong đào tạo đại học

Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ trong giáo dục, hướng tới hội nhập sâu rộng quốc tế nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tiệm cận các chuẩn mực toàn cầu theo tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW. Trong đó, giáo dục khai phóng là một trong những hướng tiếp cận đào tạo cấp đại học phù hợp trong thời kỳ mới.

Giáo dục khai phóng hay “Liberal Arts”, khởi nguồn từ thời Hy Lạp cổ đại và sau này trở thành mô hình giáo dục được áp dụng trong đại học ở Hoa Kỳ, lan rộng đến châu Âu và châu Á. Đặc trưng mô hình là đào tạo nền tảng học thuật rộng, chú trọng con người để phát triển tư duy phản biện, phân tích, sáng tạo… cho mỗi cá nhân trong đa lĩnh vực. Sinh viên tốt nghiệp từ “giáo dục khai phóng” sẽ am hiểu kiến thức liên ngành, khác với mô hình đào tạo thuần chuyên môn.

Đặc trưng của mô hình giáo dục khai phóng còn được nhắc đến trong quan điểm giáo dục của nhà khoa học lỗi lạc Albert Einstein (Đức). Ông đề cao giá trị nền giáo dục tại các trường đại học “liberal arts” - không nằm ở việc học thuộc thật nhiều kiến thức rời rạc, mà ở việc rèn luyện khả năng tư duy những điều không thể học được chỉ từ sách giáo khoa.

Hiệp hội Các trường Cao đẳng và Đại học Hoa Kỳ từng khảo sát 320 CEO cho hay, 74% lãnh đạo doanh nghiệp khuyến nghị nền giáo dục khai phóng để tạo ra lực lượng lao động năng động hơn trong thế kỷ 21. Đại học Georgetown (Hoa Kỳ) cũng đã nghiên cứu 4.500 cơ sở giáo dục và phát hiện thêm: sinh viên tốt nghiệp các trường đại học “liberal arts” có thu nhập dài hạn cao hơn 25% so với bình quân các trường khác sau 40 năm.  

Tại Việt Nam, một số đại học hàng đầu về tiên phong đổi mới giáo dục cũng sớm theo đuổi mô hình này. Nổi bật phải kể đến Trường Đại học Tân Tạo (TTU) với 15 năm kiên định triển khai các chương trình đào tạo định hướng giáo dục khai phóng chuẩn Hoa Kỳ.

Ngay từ buổi đầu thành lập năm 2010, TTU đã quy tụ đội ngũ học giả quốc tế và chuyên gia hàng đầu về giáo dục khai phóng như GS. Malcolm Gillis, GS. Eugene H. Levy, AHLĐ.GS.TS. Võ Tòng Xuân và Đại sứ Michael W. Michalak.

Nhà trường lựa chọn mô hình đào tạo “liberal arts” - nhấn mạnh tư duy phản biện, nghiên cứu khoa học, giao tiếp học thuật bằng tiếng Anh - nhằm phát triển năng lực cốt lõi và hội nhập toàn cầu cho sinh viên, đáp ứng nhu cầu đào tạo con người toàn diện cho xã hội.

Để làm được điều này, TTU đã xây dựng 25% môn học khai phóng được chọn lọc từ đa ngành khác nhau, theo chương trình “liberal arts” Hoa Kỳ. Sinh viên còn được tự chọn đến 10 môn học của ngành khác, như sinh viên ngành kinh tế có thể học cả về công nghệ nhằm tiếp cận tri thức phong phú và mở rộng suy nghĩ đa chiều.

Quy mô lớp học mỗi chuyên ngành, cũng nhỏ hơn nhiều so với các mô hình đào tạo truyền thống. Điều này khuyến khích tương tác 1:1 giữa giảng viên và sinh viên, cởi mở và chủ động để nâng cao hiệu quả của phương pháp học tập chú trọng thảo luận, phản biện, viết và nghiên cứu, cũng như tinh thần học tập suốt đời (Lifelong Learning) sau khi ra trường.

Giáo dục khai phóng tại TTU không chỉ dừng lại ở tri thức, mà còn toàn diện cả về thể chất, thẩm mỹ và tinh thần. Cơ sở vật chất của trường dành nhiều không gian cho phòng Nghệ thuật Khai phóng truyền cảm hứng học tập các bộ môn hội hoạ, nhạc cụ, khiêu vũ…; khu vực thể thao và câu lạc bộ khích lệ sinh viên khám phá đa bộ môn gofl, bóng đá, bơi lội…

Ngoài ra, TTU còn xây dựng trung tâm y khoa và công nghệ sinh học tạo điều kiện cho sinh viên được thực hành từ năm nhất, trung tâm khởi nghiệp khích lệ sinh viên trao đổi các ý tưởng và nhận tư vấn hỗ trợ từ chuyên gia… Cùng với đó là hệ thống liên kết quốc tế, tạo cơ hội cho sinh viên y khoa của trường được thực tập tại các bệnh viện ở Hoa Kỳ.

Hiện nay, trường triển khai chương trình đào tạo theo định hướng giáo dục khai phóng cho 20 chuyên ngành. Năm 2025, TTU đã đạt kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục và kiểm định 3 chương trình đào tạo: Khoa học Máy tính, Ngôn ngữ Anh và Quản trị Kinh doanh.

Năm 2025, TTU cũng ghi nhận quy mô tuyển sinh đạt hơn 1.200 học viên - tăng mạnh gần 600% so với năm 2024, phản ánh niềm tin của phụ huynh và sinh viên vào chất lượng đào tạo của mô hình giáo dục khai phóng trong kỷ nguyên mới.

Bước sang năm 2026, TTU cho biết sẽ mở thêm 7 chuyên ngành mới bao gồm: Logistics và Quản trị chuỗi cung ứng, Truyền thông đa phương tiện, Luật Kinh tế, Ngôn ngữ Trung Quốc, Ngôn ngữ Hàn Quốc, Nông nghiệp công nghệ cao và Công nghệ thông tin.

Nhìn về tương lai, nhiều ngành nghề có nguy cơ biến mất và không ít công việc mới sẽ lần đầu tiên xuất hiện trong vài thập kỷ tới. Do đó, giáo dục khai phóng tại TTU hướng tới xây dựng cho sinh viên nền tảng học thuật bền vững và trải rộng để học tập suốt đời, kỹ năng thích ứng linh hoạt với mọi bối cảnh mới để cạnh tranh lâu dài trong thị trường lao động.