Họa sĩ Lê Hữu Hiếu đưa mỹ thuật Việt đến triển lãm tại Italy

Việt Nam lần đầu có gian Triển lãm Quốc gia tại Venice Art Biennale lần thứ 61, một trong những trung tâm mỹ thuật đương đại danh giá và lâu đời của thế giới, tổ chức tại Venice, Italy. Tại đây, họa sĩ Lê Hữu Hiếu gây chú ý khi là nghệ sĩ Việt duy nhất có triển lãm cá nhân với dự án sắp đặt mang tên Tằm.

Không gian trưng bày của Việt Nam do họa sĩ Lê Hữu Hiếu thực hiện, đặt tại Ca’ Faccanon, trung tâm thành phố Venice, mang chủ đề Vietnam: Art in Global Flow (Việt Nam trong dòng chảy nghệ thuật toàn cầu). Sự hiện diện này không chỉ mang ý nghĩa giới thiệu tác phẩm, mà còn thể hiện tuyên ngôn văn hóa rằng Việt Nam chủ động đối thoại, khẳng định bản sắc trong dòng chảy nghệ thuật toàn cầu.

Ở vị trí trung tâm của gian triển lãm, tác phẩm Tằm của Lê Hữu Hiếu được xem như một cấu trúc nghệ thuật đa tầng, kết nối truyền thống với ngôn ngữ đương đại.

Thay vì khai thác trực diện ký ức chiến tranh, nghệ sĩ lựa chọn tiếp cận đời sống thường nhật, tín ngưỡng và các thực hành văn hóa, những yếu tố bền bỉ nuôi dưỡng tinh thần dân tộc.

Không gian sắp đặt được tổ chức như một hành trình trải nghiệm mở. Người xem di chuyển qua các lớp biểu tượng: Cụm tượng “thần bảo hộ”, trận đồ bát quái, hình ảnh ngôi nhà trung tâm, trước khi kết thúc ở bức sơn mài khổ lớn.

Hệ thống 12 pho tượng đại diện cho ngũ hành và đời sống nông nghiệp, gợi nhắc vai trò của những con người vô danh trong dòng chảy lịch sử.

Hình tượng tằm trở thành trục ý niệm xuyên suốt của triển lãm.

Theo tác giả, vòng đời tằm từ sinh trưởng, nhả tơ đến hóa kén được sử dụng như ẩn dụ về hành trình con người: Cống hiến, để lại giá trị và lặng lẽ chuyển hóa. Đáng chú ý, nghệ sĩ trực tiếp nuôi tằm trong không gian trưng bày, biến tác phẩm thành một “thực thể sống”, nơi nghệ thuật vận động như chính đời sống.

Bên cạnh đó, việc sử dụng chất liệu truyền thống của Việt Nam như gỗ mít, tơ tằm, sơn mài, vàng lá, vỏ trứng… không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn thể hiện chiều sâu văn hóa dân tộc.

Kỹ thuật xử lý gỗ cổ truyền và triết lý âm dương - ngũ hành được họa sĩ lồng ghép, tạo nên sự cân bằng giữa vật chất và tinh thần.

Đánh giá về triển lãm, nhà phê bình nghệ thuật Vittorio Sgarbi nhận định: “Tằm tạo ra một không gian vừa giàu tính đời sống vừa mang màu sắc huyền thoại, tiếp cận lịch sử Việt Nam từ góc nhìn tự sự, thay vì tái hiện trực tiếp chiến tranh. Tôi đặc biệt bị thu hút bởi cách tác giả đặt “Nhà” ở trung tâm tác phẩm như một biểu tượng của con người và cội nguồn".

Triển lãm diễn ra từ tháng 5 đến tháng 11, đồng thời tích hợp trình chiếu 3D nhằm hỗ trợ khán giả quốc tế tiếp cận sâu hơn với nội dung tác phẩm.

Việc Lê Hữu Hiếu góp mặt tại triển lãm Venice Biennale không phải dấu mốc ngẫu nhiên. Trước đó, anh từng tham gia nhiều sự kiện quốc tế như Florence Biennale, Miami Art Fair Week và triển lãm tại Venice năm 2021 (tất cả đều ở Italy).

Năm 2025, anh được vinh danh là nghệ sĩ tiên phong trong hành trình di sản UNESCO.

Chia sẻ về hành trình này, Lê Hữu Hiếu gọi dự án Tằm là kết quả của quá trình nghiên cứu, thử nghiệm kéo dài từ năm 2017, với trọng tâm là đào sâu các lớp trầm tích văn hóa Việt.

Không dừng ở thành tựu cá nhân, nghệ sĩ kỳ vọng sự hiện diện lần này sẽ mở đường cho mỹ thuật Việt Nam tiếp cận các không gian nghệ thuật quốc tế một cách bài bản và bền vững hơn. Ở góc độ rộng hơn, sự kiện này phản ánh chuyển động của mỹ thuật đương đại Việt Nam, từ phạm vi nội địa từng bước bước ra thế giới với tâm thế chủ động, tự tin và có chiến lược.