Phía sau bộ áo dài bà Nguyễn Thị Bình mặc trong lễ ký Hiệp định Paris 1973

Cách đây 53 năm, ngày 27/1/1973, Hiệp định Paris được ký kết, buộc Mỹ phải rút quân khỏi Việt Nam, chấm dứt can thiệp vào công việc nội bộ của miền Nam Việt Nam.

Thời khắc ấy đánh dấu thắng lợi mang ý nghĩa lịch sử của nền ngoại giao cách mạng Việt Nam, mở ra bước ngoặt quan trọng trên con đường đi tới hòa bình, thống nhất đất nước.

Trong lễ ký kết mang tầm vóc quốc tế đó, bà Nguyễn Thị Bình - Bộ trưởng Ngoại giao Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Trưởng đoàn đàm phán - mặc tà áo dài truyền thống, đại diện một trong bốn bên đặt bút ký vào 32 văn bản của hiệp định.

Hình ảnh người phụ nữ Việt Nam điềm tĩnh, bản lĩnh giữa chiếc bàn tròn lớn đã trở thành biểu tượng của trí tuệ, khí phách trên mặt trận ngoại giao "không tiếng súng".

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, chiếc áo dài bà Nguyễn Thị Bình mặc trong ngày lịch sử ấy nay hiện diện trong không gian trang trọng tại Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh (TPHCM). Chiếc áo dài không chỉ gợi nhắc sống động về thời khắc mang tính bước ngoặt của lịch sử Việt Nam, mà còn khơi dậy trong lòng thế hệ sau cảm xúc, niềm tự hào về bà Nguyễn Thị Bình - một nhân cách lớn, nhà ngoại giao kiệt xuất, hình mẫu phụ nữ Việt Nam tiêu biểu trong mọi thời đại.

Chiếc áo dài trong ngày ký Hiệp định Paris 1973

Bộ áo dài được lồng khung kính, treo trang trọng ở khu vực chính giữa không gian triển lãm. Nhiều du khách dừng lại thật lâu để ngắm nhìn khi biết đây là trang phục mà bà Nguyễn Thị Bình đã mặc trong buổi ký kết Hiệp định Paris ngày 27/1/1973.

Chiếc áo dài này có phom dáng đơn giản nhưng nền nã, may bằng vải xoa màu nâu, thêu hoa mai ở tà áo trước và tà áo sau. Bộ áo dài được may bằng máy, riêng phần lai áo may tay bằng chỉ màu nâu.

Hơn 50 năm trước, báo giới phương Tây rất ấn tượng với hình ảnh của bà Nguyễn Thị Bình trong tà áo dài truyền thống. Họ nhìn thấy một Việt Nam đang trong khói lửa chiến tranh nhưng được đại diện bởi một người phụ nữ nhỏ nhắn, khiêm nhường, gần gũi mà sang trọng, thể hiện sự kiên định qua phong thái thong dong, tự tin.

Trong hồi ký Gia đình, bạn bè và đất nước, bà Nguyễn Thị Bình từng chia sẻ rằng, trong suốt những năm tham gia đàm phán quốc tế, bà luôn ý thức rất rõ việc giữ gìn hình ảnh của Việt Nam trước bạn bè thế giới. Mỗi lần xuất hiện, bà và đoàn công tác luôn giữ tác phong đàng hoàng, tươi cười. Những bộ áo dài bà mặc tại phương Tây là một phần của thông điệp ngoại giao, góp phần tạo nên hình ảnh Việt Nam yêu chuộng hòa bình, kiên định về lập trường nhưng giàu bản sắc văn hóa trong mắt dư luận quốc tế.

Từ năm 1973 đến sau ngày thống nhất đất nước, bà Nguyễn Thị Bình vẫn giữ chiếc áo dài cùng 2 chiếc bút đã sử dụng trong ngày ký Hiệp định Paris năm 1973. Đến năm 1985, khi Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ được thành lập, bà Nguyễn Thị Bình đã tặng lại những kỷ vật này cho bảo tàng lưu giữ và bảo quản.

Cuộc gặp ngắn ngủi với bà Nguyễn Thị Bình và câu nói xúc động 

Nếu như bộ áo dài màu nâu là kỷ vật gợi nhớ mốc son thắng lợi lịch sử trên mặt trận ngoại giao, thì bộ áo dài thứ hai được giới thiệu tại trưng bày chuyên đề “Nguyễn Thị Bình - Trí tuệ - Bản lĩnh và nhân cách phụ nữ Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh” lại có những câu chuyện phía sau thể hiện đời thường giản dị, khiêm nhường của nguyên Phó Chủ tịch nước Việt Nam.

Bộ áo dài xanh này là một trong những bộ áo dài được bà Nguyễn Thị Bình mặc trong giai đoạn làm Phó Chủ tịch nước Việt Nam (1992-2002). Hai bộ áo dài đặt cạnh nhau trong cùng không gian trưng bày, như hai lát cắt: Từ chiến tranh tới hòa bình.

Thạc sĩ, nhà thiết kế Sĩ Hoàng - chuyên gia áo dài, nhà sáng lập Bảo tàng Áo dài, Ủy viên Quỹ Hòa bình và Phát triển TPHCM - chia sẻ, năm 2013, trong quá trình chuẩn bị thành lập Bảo tàng Áo dài, ông ấp ủ việc sưu tầm áo dài gắn với những nhân vật có đóng góp cho đất nước trong nhiều lĩnh vực, qua đó tôn vinh nét đẹp của tà áo dài Việt Nam.

Nhờ sự giới thiệu của bà Lê Tú Cẩm - Chủ tịch Hội Di sản văn hóa TPHCM - ông có cuộc gặp với bà Nguyễn Thị Bình ở nhà riêng tại đường Bà Triệu (Hà Nội), vinh dự được bà tận tay tặng áo dài.

"Hôm đó, bà hẹn tôi 7h sáng có mặt. Khi đến nơi, đồng hồ chỉ 7h kém 5 phút. Đúng 7h bà bước ra, trên tay cầm hộp đựng 2 bộ áo dài. Câu đầu tiên bà nói với tôi là lời cảm ơn vì tôi đã đến, sau đó bà nói thêm: "Con đến sớm như vậy, làm mất thời gian con phải đợi". Câu nói ấy khiến tôi ấn tượng về bà là người chuẩn mực, chính xác về thời gian.

Bà đưa cho tôi 2 chiếc áo dài, nói rằng đây là 2 bộ áo dài bà rất thích, từng được bà mặc trong giai đoạn bà làm Phó Chủ tịch nước. Tôi cúi đầu cảm ơn bà, nghĩ rằng sẽ có thêm ít phút trò chuyện cùng bà, nhưng ngay sau đó ô tô đã đến đón bà ngoài cổng. Bà nói: "Bà phải đi họp, việc nước vẫn còn bộn bề lắm con ơi"", Thạc sĩ Sĩ Hoàng kể.

Cuộc gặp gỡ chỉ vài phút ngắn ngủi cách đây 13 năm để lại dấu ấn sâu sắc đối với nhà thiết kế Sĩ Hoàng. Thời điểm đó, bà Nguyễn Thị Bình đã 86 tuổi nhưng không hề nghỉ ngơi, vẫn làm việc không mệt mỏi để cống hiến cho đất nước, tham gia các hoạt động của nhiều tổ chức xã hội.

"Nhìn dáng vẻ bà bước đi ra cổng để kịp đến nơi làm việc lúc sáng sớm, tôi xúc động vô cùng. Bà đã nghỉ hưu nhưng vẫn luôn đau đáu, tâm huyết nhiều công việc. Nhân cách, trí tuệ và nhân cách của bà trở thành tấm gương cho tôi noi theo. Chỉ vài phút gặp bà nhưng đã cho tôi nhiều bài học trong cuộc đời mình. Tôi không nghĩ về bà như một cá nhân, mà ngưỡng mộ bà trong vai trò là biểu tượng vĩ đại", ông Sĩ Hoàng chia sẻ.

Nhà thiết kế Sĩ Hoàng chia sẻ, ông rất ấn tượng với ý tưởng của triển lãm khi trưng bày bộ áo dài năm 1973 và bộ áo dài thời sau này của bà Bình trong cùng một không gian. Hai bộ áo dài qua 2 giai đoạn khác nhau của cuộc đời bà, của đất nước, mang những ý nghĩa và thông điệp sâu sắc về chiến tranh, cội nguồn dân tộc, khát vọng hòa bình.

"Suốt những năm công tác, đàm phán ở nước ngoài, bà Nguyễn Thị Bình thường xuất hiện trong tà áo dài lịch thiệp và tinh tế. Hình ảnh bà Nguyễn Thị Bình trong tà áo dài bên bàn đàm phán ở Paris cách đây 53 năm là hiện thân của sức mạnh phụ nữ Việt Nam: Thông minh, dũng cảm, kiên định và khéo léo; đi vào lịch sử như một biểu tượng của bản lĩnh, trí tuệ và văn hóa Việt Nam.

Màu sắc, họa tiết trên chiếc áo dài này cũng ẩn chứa những thông điệp vô cùng sâu sắc. Màu nâu gợi nhớ đến đất mẹ, Tổ quốc thiêng liêng, còn chi tiết hoa mai thêu trên tà áo cũng rất ý nghĩa vì tượng trưng cho miền Nam ruột thịt", ông Sĩ Hoàng nói.

Bà Huỳnh Ngọc Vân - Phó Chủ tịch Ủy ban Hòa bình TPHCM, Ủy viên Quỹ Hòa bình và Phát triển TPHCM, nguyên Giám đốc Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh, Giám đốc Bảo tàng Áo dài - cho biết thêm, bà Nguyễn Thị Bình là người đã khai sinh ra khái niệm "ngoại giao áo dài", đưa áo dài trở thành sức mạnh mềm, lan tỏa tiếng nói đấu tranh vì hòa bình, góp phần gìn giữ, tôn vinh hình ảnh người Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế.

"Kế thừa tinh thần của bà, thế hệ sau đã có những nữ cán bộ ngoại giao tiếp tục đưa áo dài đến với thế giới như cô Tôn Nữ Thị Ninh, cô Nguyễn Thị Hồi, cô Nguyễn Phương Nga", bà Huỳnh Ngọc Vân nói.