Cuộc sống tuổi 98 của huyền thoại tình báo Tư Cang

Đại tá Tư Cang (sinh năm 1928) là một huyền thoại tình báo của Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông nguyên là Cụm trưởng Cụm tình báo chiến lược H63, mạng lưới đóng vai trò hậu thuẫn và chỉ đạo trực tiếp cho những điệp viên xuất sắc như Phạm Xuân Ẩn (Hai Trung) trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. 

Hiện nay, ông sống giản dị cùng con gái trong căn nhà trên đường Xô Viết Nghệ Tĩnh (phường Thạnh Mỹ Tây, TPHCM).

Mỗi ngày, ông bắt đầu buổi sáng bằng việc đọc báo, cập nhật những tin tức mới nhất của thành phố.

Đôi mắt của vị đại tá đã mờ theo năm tháng, nhưng thần thái mẫn tiệp của một người cán bộ cách mạng vẫn còn nguyên vẹn.

Mỗi khi có người trẻ ngỏ ý muốn tìm đến nghe chuyện xưa, ông đều vui vẻ nhận lời.

"Mày muốn nghe chuyện gì thì cứ đến nhà tao, tao kể cho mà nghe", ông cười.

Ở tuổi 98, ông vẫn giữ sự hóm hỉnh, chân thành cùng nét phong trần của một người từng trải, thấp thoáng dáng dấp chàng trai lãng tử thuở nào.

Ở cái tuổi xưa nay hiếm, mọi sinh hoạt hằng ngày của vị huyền thoại tình báo vẫn diễn ra chậm rãi, tự chủ, hiếm khi phải nhờ đến sự giúp đỡ của người khác. Với ông, còn sức khỏe là còn tự lo cho mình, không muốn làm phiền con cháu.

Năm 1980, đại tá Tư Cang được nghỉ chế độ hưu trí với tỷ lệ thương binh 2/4, mất sức 61%. Đất nước hòa bình, nhiều người biết đến ông là Anh hùng lực lượng vũ trang, sĩ quan tình báo của Quân đội, nhưng ít ai biết ông còn là một nhà văn, viết sách với nhiều tác phẩm chiến trường.

Lúc rảnh rỗi, ông lấy bút và con dấu ra ký tặng những cuốn sách do ông chắp bút. Những dòng chữ đã không còn rõ nét, thẳng hàng, nhưng chan chứa tình cảm của một điệp viên huyền thoại gửi thế hệ trẻ có thêm nhiều tư liệu sống để biết về một thời gian khó nhưng oanh liệt của những người quả cảm, trí tuệ, sẵn sàng xả thân vì non sông Tổ quốc.

Mỗi dịp kỷ niệm các ngày lễ lớn của đất nước, bên cạnh những cuộc gặp gỡ đồng đội cũ, ông vẫn thường nhận lời giao lưu, trò chuyện với công chúng về những năm tháng kháng chiến và sự nghiệp tình báo của mình.

Khi có lịch hẹn, ông đều tự chuẩn bị từ rất sớm. Với đại tá Tư Cang, đúng giờ không chỉ là một thói quen mà còn là nguyên tắc đã theo ông suốt cuộc đời.

28 năm đi qua cả hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, cuộc đời hoạt động tình báo của đại tá Tư Cang sôi nổi nhất trong khoảng 10 năm, từ 1961 đến 1973. Trong đó, khoảng tháng 4/1962 tới 1971, ông phụ trách cụm tình báo H.63, cụm tình báo phục vụ hoạt động của điệp viên Phạm Xuân Ẩn

Cụm tình báo H63 có tất cả 45 người thì 27 người đã hy sinh để bảo vệ mạng lưới tình báo chiến lược. Trong hơn 10 năm hoạt động, hàng trăm báo cáo từ H63 đã được mã hóa rồi chuyển tiếp thành những thông tin chính xác, kịp thời giúp chỉ huy đưa ra những quyết định đúng đắn, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Chia sẻ với thế hệ học sinh ở các buổi nói chuyện, nhà tình báo huyền thoại thường xuyên nhắc đến câu chuyện những người dân âm thầm chôn giấu vũ khí, thuốc nổ dưới lòng đất để phục vụ lực lượng Biệt động Sài Gòn trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy. Theo ông, nếu không có tinh thần yêu nước và ý chí kháng chiến mạnh mẽ của đồng bào, sẽ không thể có những chiến công lịch sử để đi đến ngày hòa bình.

Bữa cơm chiều của hai cha con đại tá Tư Cang bắt đầu khi trời nhá nhem tối. Không khí bữa ăn ấm cúng với những câu chuyện thường nhật được sẻ chia, cùng tiếng con gái ân cần nhắc ông ăn thêm mỗi khi thấy ông dùng bữa quá ít.

Cô Trần Thị Giang, người con gái duy nhất của ông, nay đã bước sang tuổi 80. Suốt những năm tháng tuổi thơ và thời niên thiếu, cô được mẹ một mình nuôi dưỡng vì cha đi hoạt động cách mạng. Đến ngày ông trở về, cô đã 28 tuổi, lập gia đình và có con. Nhắc lại quãng thời gian lớn lên trong thiếu vắng tình yêu thương, chăm sóc của cha, cô Giang không hề trách móc. Điều còn đọng lại trong cô là niềm tự hào, sự trân trọng và lòng ngưỡng mộ trước những hy sinh thầm lặng của cha mẹ dành cho quê hương, đất nước.

Đại tá Tư Cang đã dành gần trọn tuổi thanh xuân cho sự nghiệp cách mạng, chấp nhận gác lại hạnh phúc riêng theo tiếng gọi của non sông. Đến khi đất nước thống nhất, ông dành cho người phụ nữ ông luôn trìu mến gọi là "người thương" – một tình yêu sâu nặng như sự bù đắp cho những năm tháng xa cách.

Gia đình vẫn lưu giữ những hình ảnh trong lần cuối cùng ông đón sinh nhật cùng vợ vào cuối năm 2019 như một kỷ niệm đặc biệt. Đầu năm 2020, bà Trần Ngọc Ánh qua đời, để lại khoảng trống lớn trong cuộc đời người chiến sĩ tình báo huyền thoại.

Một ngày của Đại tá Tư Cang thường khép lại bằng vài ván cờ tướng với người hàng xóm thân thiết.

Anh Nguyễn Hoàng Linh (30 tuổi) cho biết, sau giờ làm, anh thường ghé sang nhà trò chuyện và đánh cờ cùng ông. Những ván cờ vừa là thú vui tuổi già, vừa là khoảng thời gian để hai thế hệ sẻ chia những câu chuyện thường nhật.

Mỗi nước cờ, ông đều chăm chú tính toán. Thi thoảng, khi giành phần thắng trước người thanh niên kém mình hàng chục tuổi, ông lại nở nụ cười đầy sảng khoái.

Những năm tháng chiến tranh đã để lại trên đôi chân ông những vết thương không bao giờ lành hẳn. Mỗi tối trước khi đi ngủ, người cháu ngoại đều cẩn thận bôi thuốc, xoa bóp để giúp ông vơi bớt những cơn đau.

Ở tuổi 98, Đại tá Tư Cang có cuộc sống bình yên bên con cháu. Ít ai nghĩ rằng người đàn ông hiền hậu ấy từng là "đối tượng" trong danh sách hồ sơ đặc biệt và là "con cá bự" bị cơ quan mật vụ của chính quyền Mỹ - ngụy Sài Gòn ráo riết truy lùng, treo thưởng với số tiền lớn.