Nữ thư ký giấu tài liệu mật và phút giải cứu Đại tá Tư Cang giữa Tết 1968

2h sáng Mùng 2 Tết Mậu Thân 1968, trong căn nhà số 136B Gia Long (đường Lý Tự Trọng ngày nay), chiếc đồng hồ treo tường điểm hai tiếng khô khốc giữa màn đêm.

Đại tá Nguyễn Văn Tàu (bí danh Tư Cang, chỉ huy cụm tình báo H.63) trằn trọc không ngủ được. Cách căn nhà chưa đầy 200m là Dinh Độc Lập, một trong những mục tiêu trọng yếu của cuộc Tổng tiến công nổi dậy Tết Mậu Thân.

Ngoài phố, Sài Gòn vẫn yên tĩnh, nhưng đằng sau vẻ bình lặng ấy, các đội đặc công biệt động đã vào vị trí, những cánh quân chủ lực cũng đang tìm cách vượt qua vành đai phòng thủ để tiến vào nội đô. Tất cả đã sẵn sàng, chỉ còn chờ hiệu lệnh.

"Ầm!". Tiếng nổ dữ dội xé toạc màn đêm, tiếp đó là những loạt súng dồn dập vọng về từ phía Dinh Độc Lập.

Ông Tư Cang bật đứng dậy. "Cuộc Tổng tiến công đã bắt đầu rồi ba ơi", người chiến sĩ tình báo nói với ông Phong - chủ căn nhà 136B Gia Long, cha của Thượng úy Nguyễn Thị Mỹ Nhung (bí danh Yên Thảo, thường gọi Tám Thảo).

Từ trên gác, điệp viên Tám Thảo cũng đã thức tự lúc nào. Đứng bên khung cửa sổ theo dõi tình hình trận đánh của Đội biệt động 5 đánh vào Dinh Độc Lập, bà Tám Thảo không hề biết rằng chỉ vài chục tiếng đồng hồ sau đó, chính sự nhanh trí và vỏ bọc hoàn hảo của bà sẽ quyết định an nguy của người chỉ huy Tư Cang và cả một mạng lưới tình báo đang hoạt động giữa lòng Sài Gòn. 

Hai phát súng ngoài kế hoạch từ căn gác nhà nữ điệp viên

Ngay thời khắc nghe hiệu lệnh Tổng tiến công vang lên, Đại tá Tư Cang trào lên niềm xúc động. Bên cửa sổ căn gác xép, người chỉ huy và nữ điệp viên cụm H.63 căng mắt dõi theo, nắm sát tình hình trận đánh ở Dinh Độc Lập để báo cáo kịp thời cho tổ chức.

Phút xúc động không kéo dài lâu, thay vào đó là dồn dập nỗi lo lắng, sốt ruột.

Theo kế hoạch ban đầu, sau đòn đánh bất ngờ, đội biệt động sẽ giữ vị trí cổng Dinh, mở đường đón quân chủ lực sẽ tiến vào phối hợp đánh chiếm.

Thế nhưng từng giờ trôi qua, điều như dự tính vẫn chưa xảy ra. Nếu quân chủ lực chưa vào kịp Sài Gòn trong đêm, thì đơn vị biệt động với quân số, vũ khí ít ỏi, có thể cầm cự được bao lâu? Giữa vòng vây, làm sao họ rút lui, bảo toàn lực lượng?

Tiếng súng nổ ầm ầm, có tiếng súng AK, lựu đạn của quân ta, có cả tiếng đại liên, trung liên của địch. Đội 5 Biệt động sau khi tiến công Dinh Độc Lập bị hy sinh vài người, những người còn lại không thể đột nhập vào bên trong, phải rút sang phòng thủ trong một cao ốc đang xây dở ở góc đường Nguyễn Du - Thủ Khoa Huân.

Bên ngoài tòa nhà, quân đối phương kéo đến, chặn kín các ngả đường quanh cao ốc. Trong âm vang hỗn độn của các loại súng lớn nhỏ, ông Tư Cang căng tai lắng nghe, phân biệt tiếng súng của đặc công biệt động và tiếng súng của địch. Thỉnh thoảng, một loạt tiếng súng AK từ bên trong đáp trả rồi im bặt, ngắt quãng khiến ông Tư Cang bất an. 

Đối với Tư Cang và Tám Thảo, những người đang cố thủ bên kia không chỉ là đồng đội. Đó là những chiến sĩ biệt động mà mạng lưới tình báo H.63 đã góp phần hỗ trợ, cung cấp thông tin mục tiêu suốt nhiều tháng trước ngày nổ súng. Giờ đây, họ bị dồn vào một trận chiến nguy hiểm, vòng vây địch ngày một khép chặt hơn.

Thời gian chậm chạp trôi. Gần 5h chiều, địch kéo đến dày đặc quanh cao ốc. Chúng quyết định dứt điểm cuộc truy bắt trước khi trời tối. Xe bọc thép đồng loạt áp sát, những khẩu M72 liên tiếp khai hỏa. Từ tầng thượng một tòa nhà đối diện cao ốc đang xây dở, nhóm sĩ quan chỉ huy địch ngồi chỉ trỏ, quan sát trận đánh.

Suốt hôm đó, Đại tá Tư Cang suy tính, cân nhắc nhiều lần việc hỗ trợ đội biệt động. Từ căn gác ở đường Gia Long đến phía tầng thượng nơi vài tên sĩ quan địch đang canh gác, có cự ly khoảng hơn 50m. Nếu nổ súng, ông Tư Cang có thể "chia lửa" cùng anh em biệt động, đánh lạc hướng địch vài phút.

Nhưng tình báo đâu dễ dàng tham gia vũ trang? Nếu đánh động địch và bị truy bắt, ông Tư Cang sẽ gây nguy hiểm đến gia đình Tám Thảo, đến một mạng lưới phía sau, là những cơ sở, giao liên, đồng đội đang hoạt động trong bóng tối. 

Đứng bên cửa sổ, điệp viên Tám Thảo lòng như lửa đốt, rưng rưng nước mắt: "Tiếng súng thưa quá... Chắc anh em hết đạn rồi. Chịu sao nổi hả anh Tư?". Ông Tư Cang trấn an Tám Thảo. Ông tin vào tinh thần của các chiến sĩ, chắc chắn quân ta sẽ chiến đấu tới viên đạn cuối cùng.

Một lúc lâu sau, ông quay lại nhìn hai khẩu K54 - vũ khí mà cô giao liên Hai Ánh bí mật tiếp tế cho ông lúc 9h sáng ngày mùng 2 Tết - được đặt trên bàn. Đó là khoảnh khắc khó khăn. Một bên là nguyên tắc của người làm tình báo. Một bên là những đồng đội đang bị dồn tới chân tường.

"Anh nhắm thấy mục tiêu rồi, ta chia lửa cho anh em mình được...", ông ngập ngừng nói với Tám Thảo. Như hiểu được những suy nghĩ đắn đo của người chỉ huy, bà Tám Thảo kiên quyết: "Anh cứ nổ súng đi, còn lại em với ba sẽ tính".

Điệp viên Tám Thảo biết rất rõ điều gì sẽ xảy ra sau khi tiếng súng vang lên. Nếu bị phát hiện, không chỉ ông Tư Cang mà cả gia đình bà đều có thể phải trả giá đắt. Nhưng nữ điệp viên không hề do dự.

Cầm khẩu súng lên, cho vào băng đạn 3 viên nhẹ nhàng, Đại tá Tư Cang cố giữ vững tâm lý. Với kinh nghiệm bắn súng, ông biết rằng nếu bắn ở cự ly tương đối xa, đường ngắm phải tuyệt đối chính xác. Ông giữ thần kinh vững vàng, ngắm bắn. Hai phát đạn nổ, 2 sĩ quan địch tại hiện trường đổ gục. Những kẻ địch khác nằm rạp xuống sân thượng xung quanh.

Từ khoảnh khắc ấy, khu phố Nguyễn Du - Thủ Khoa Huân trở nên hỗn loạn. Súng phát ra từ hướng nào? Ai đã nổ súng? Cứ thế, căn nhà của gia đình bà Tám Thảo trở thành mục tiêu của cuộc truy lùng. 

Cuộc thoát hiểm trong gang tấc

Từ năm 1966, khi Đại tá Tư Cang đến ở nhà bà Tám Thảo trong vai "gia sư dạy học" để hoạt động nội thành Sài Gòn, gia đình bà đã bố trí cho ông một nơi ẩn nấp bí mật. Trên gác xép, ngay sau bàn thờ và tủ đựng sách kinh Phật, là một ngăn kín để ông trú ẩn khi cần thiết.

Đêm Mùng 2 Tết, sau khi nổ súng giết 2 tên sĩ quan địch, Đại tá Tư Cang cất súng, cầm gói đạn rút vào góc bí mật trốn kỹ. Ông biết chắc chắn ông sẽ bị lùng bắt. Những giờ phút trôi qua nặng nề, căng thẳng. Ông thiếp đi chập chờn, rồi tỉnh giấc vì tiếng giày đinh của địch rầm rập trên phố. Chúng bao vây khu đường Gia Long, leo lên canh gác trên các mái nhà tìm hướng đạn bắn ra. 

"Anh cứ nấp ở đó, ngoài này có em lo", Tám Thảo lên gác xép dọn dẹp, nói nhỏ đủ để ông Tư Cang nghe thấy.

Rạng sáng hôm sau, địch bố ráp khu phố nhà Tám Thảo rất gắt. Rồi tiếng khóa cổng bật mở, toán lính tràn vào. Tiếng bước chân rầm rập, tiếng đồ đạc loảng xoảng, tiếng quát tháo ồn ào: "Lục soát kỹ vào. Khu gác xép trên kia đã lục chưa? Có ai ở trên đó không?", "Dạ, con gái tôi đang ngủ trên đó", ông Phong đáp.

"Ngủ gì giờ này? Lên kiểm tra!", địch hét. 

Ông Tư Cang nín thở trong bóng tối, nhẩm tính số đạn còn lại, đẩy đạn lên nòng, dành ra 2 viên để riêng trong túi áo sơmi phòng tình thế xấu nhất, nhất định không để chúng bắt sống. "Nhưng nếu rơi vào tình thế này thì thật tội nghiệp cho gia đình bà Tám Thảo", ông kể. Ông tự nhủ, mình phải thật bình tĩnh, cùng đường lắm mới phải bắn.

Những bước chân đã bắt đầu leo lên cầu thang, tiến gần ngăn tủ đựng sách gần bàn thờ Phật. Tiếng quát lớn: "Ông già, mở cánh cửa ra". Trong lúc nguy hiểm nhất, Tám Thảo bất ngờ bước ra từ phía sau vách ngăn. Người nữ điệp viên xuất hiện trong bộ đồ màu trắng, mái tóc còn xõa sau vai như vừa bị đánh thức. Không một dấu hiệu hoảng loạn, bà nói: "Các ông làm gì mà ầm ĩ thế? Ba xuống nghỉ đi, để con dọn cho".

Sự xuất hiện của Tám Thảo khiến viên chỉ huy cảnh sát địch khựng lại. Hắn đảo mắt quanh căn phòng rồi dừng lại trước một khung ảnh lớn đặt cạnh giường. Trong ảnh là một người đàn ông Mỹ mặc quân phục. "Anh Mỹ nào đây?", địch hỏi.

Bà Tám Thảo mỉm cười. "Thiếu tá James, cố vấn bên Bộ Tư lệnh Hải quân Sài Gòn. Sếp tôi đó. Mỗi ngày tôi đều làm việc với ông ấy". Chưa thấy địch nói gì thêm, Tám Thảo bình tĩnh bồi tiếp: "Không biết nhau thì thôi, đã biết nhà tôi rồi thì mời anh mai mốt đến chơi".

Không khí trong căn phòng bỗng đổi khác. Cô gái xinh đẹp đứng trước toán địch không giống "Việt cộng", căn nhà chứa đầy vải tơ lụa cho sạp bán ngoài chợ Bến Thành này cũng không giống một cơ sở cách mạng.

Viên chỉ huy bật cười, vài phút sau, hắn phẩy tay ra hiệu: "Về!"

Địch lục đục kéo xuống, tiếng giày dần xa. Từ góc tối trên gác xép, ông Tư Cang nghe thấy âm thanh tiếng khóa cửa sắt lẻng kẻng dưới nhà, thở phào nhẹ nhõm. Nhờ sự chở che của gia đình ông Phong cùng ứng xử thông minh của bà Tám Thảo, ông Tư Cang thoát được thời khắc sinh tử. Nhờ vậy, ông mới giữ an toàn cho cả mạng lưới tình báo đang hoạt động giữa lòng Sài Gòn.

Những bí mật của Tết Mậu Thân 1968 nằm trong túi xách điệp viên Tám Thảo

Hơn nửa thế kỷ sau mùa xuân Mậu Thân 1968, trong căn nhà trên đường Nguyễn Trọng Tuyển (TPHCM), người nữ điệp viên năm nào nay đã ở tuổi xế chiều.

Khi phóng viên Dân trí ghé thăm, Thượng úy Tám Thảo đang ngồi trên căn phòng nhỏ ở tầng 2, chậm rãi lật giở những cuốn sách. Tuổi tác khiến trí nhớ của bà không còn minh mẫn như trước. Nhưng khi được hỏi về "Tết Mậu Thân 1968" hay "căn nhà trên đường Gia Long", đôi môi bà run run vì xúc động, chậm rãi chỉ tay về cuốn Điệp viên Tám Thảo (nhà văn Mã Thiện Đồng) đặt trên bàn cạnh giường.

Ánh mắt bà dừng lại khá lâu trên bìa sách, trên hình ảnh thời trẻ, như đang lần tìm những ký ức của một quãng đời đã đi qua gần 6 thập niên.

Năm 1966, khi Bộ Chính trị tại Hà Nội quyết định về một cuộc tổng tấn công nhắm vào đầu não của chính quyền miền Nam, cụm tình báo H.63 do ông Tư Cang chỉ huy được giao nhiệm vụ thu thập tin tức tương quan lực lượng, vẽ sơ đồ các mục tiêu quan trọng phục vụ cho chiến dịch.

Lúc này, Đại tá Tư Cang từ Củ Chi về Sài Gòn, bám sát địa bàn, ở nhà bà Tám Thảo xây dựng bình phong che mắt địch. Tám Thảo khi ấy làm nhiệm vụ giao thông viên mật trong nội thành. Nhận thấy Tám Thảo có tư chất nhanh nhẹn, thông minh, ông Tư Cang đề xuất tổ chức cho Tám Thảo đi học tiếng Anh. Bà thi đậu, được bố trí làm phiên dịch cho một thiếu tá tình báo Hải quân Mỹ - người phụ trách cố vấn tại Bộ tư lệnh Hải quân chính quyền Sài Gòn.

Vị thiếu tá Mỹ tên James, còn khá trẻ, phong cách lịch thiệp. Nhiều lần ông ghé thăm nhà Tám Thảo trên đường Gia Long để tìm hiểu kỹ lai lịch của cô phiên dịch mà mình tin tưởng. Ngược lại, Tám Thảo cũng luôn ý thức về tính cách kỷ luật, nguyên tắc của người Mỹ nên giữ sự thân thiện, khéo léo để lấy lòng họ.

Tại Bộ tư lệnh Hải quân, người ra vào văn phòng đều bị kiểm tra túi xách. Thế nhưng, với vẻ ngoài kiêu kỳ, khả năng ăn nói duyên dáng cùng sự tín nhiệm đặc biệt từ viên thiếu tá tình báo Hải quân Mỹ, bà thường nhận được những cái gật đầu cho qua của lính gác.

Trong chiếc túi xách của nữ phiên dịch không ít lần có những tài liệu mà tổ chức đang cần. Thông thường, buổi trưa, bà mang tài liệu về nhà. Trên gác, Tư Cang bí mật dịch, ghi chép lại bằng nét chữ nhỏ li ti trên giấy cuốn thuốc lá, sẵn sàng chuyển cho giao liên đưa về căn cứ. Sau giờ nghỉ, các tài liệu được xếp lại nguyên vẹn vào túi xách và theo Tám Thảo trở về văn phòng của vị thiếu tá Mỹ.

Từ những tài liệu ấy, cụm H.63 dần nắm được cách đối phương đánh giá lực lượng cách mạng, nhận định về tình hình chiến trường.

Trong quá trình chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, cụm H.63 cũng được cấp trên giao nhiệm vụ nghiên cứu sơ đồ Bộ Tư lệnh Hải quân ở Bến Bạch Đằng - một trong những mục tiêu trọng yếu - để cung cấp hình dung cụ thể lực lượng địch bên trong, phục vụ cho trận đánh.

Để hoàn thành nhiệm vụ, ông Tư Cang và Phạm Xuân Ẩn thuê xuồng nhỏ đi dọc sông Sài Gòn, quan sát từ phía ngoài để dựng sơ đồ tổng thể khu vực Bộ Tư lệnh Hải quân. Còn bên trong, nhiệm vụ tất nhiên được giao cho Tám Thảo.

Mỗi ngày đi làm, bà âm thầm ghi nhớ từng dãy nhà, từng phòng làm việc, các cổng ra vào, vị trí trực chiến và quân số canh gác ban đêm. Nhưng bà vẫn trĩu nặng trong lòng. Hồ sơ dù tỉ mỉ đến đâu, vẫn cần những bức ảnh minh họa cụ thể.

Thế rồi, một ngày nọ, viên thiếu tá Mỹ khoe vừa mua chiếc máy ảnh tự động mới, ngỏ ý cùng bà chụp vài tấm ảnh kỷ niệm. "Thời cơ vàng" đã đến, nhưng bà Tám Thảo vẫn giả vờ miễn cưỡng nhận lời, rồi khéo léo dẫn viên thiếu tá đi qua những vị trí quan trọng trong văn phòng. Trong mắt viên thiếu tá, đó chỉ là những bức hình lưu niệm. Còn với bà, mỗi khung hình là thêm một mảnh ghép để anh em biệt động nhận diện mục tiêu khi ngày nổ súng đến gần...

Thượng úy Tám Thảo có nhan sắc duyên dáng, tài giao tiếp và ứng xử thông minh (Ảnh: Tư liệu).

Vài ngày sau đợt Tổng tiến công đầu tiên, không khí tại Bộ Tư lệnh Hải quân trở nên căng thẳng. Sáng Mùng 5 Tết, khi trở lại cơ quan, Tám Thảo thấy lính gác xuất hiện dày đặc quanh bến Bạch Đằng.

Đứng giữa cơ quan địch, Thượng úy Tám Thảo kín đáo nghe đối phương kể về những trận đánh vừa diễn ra. Mũi tấn công vào Bộ Tư lệnh Hải quân gồm 16 chiến sĩ do đồng chí Bảy Lốp chỉ huy đã vào được mục tiêu và chiến đấu vô cùng anh dũng, gây tiếng vang lớn nhưng cũng chịu tổn thất nặng nề khi nhiều chiến sĩ anh dũng hy sinh hoặc bị bắt. Tám Thảo nghe đến đâu, lòng nhói đau đến đó khi nghĩ về những người đồng đội đã ngã xuống...

Khép lại đợt Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân đợt 1, địch tăng cường càn quét lực lượng cách mạng. Cụm tình báo H.63 tiếp tục được giao nhiệm vụ phải nắm được phương án của địch nhận định về ta để có cơ sở tiếp tục tổ chức tiến công đợt 2.

Hằng ngày, Tám Thảo âm thầm làm công việc tình báo trong vỏ bọc của cô thư ký xinh đẹp. Một ngày, bà bí mật mang ra khỏi cơ quan 2 tập hồ sơ đóng dấu "Top secret", chứa những đánh giá mới nhất của Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa về lực lượng cách mạng sau cuộc Tổng tiến công. Hơn 20 trang tài liệu được vị chỉ huy Tư Cang sao chụp ngay trong giờ nghỉ trưa rồi hoàn trả nguyên vẹn. Theo Đại tá Tư Cang, đây là nguồn tin đặc biệt giá trị, góp phần giúp ta nắm được nhận định của đối phương để chuẩn bị cho đợt tiến công tiếp theo.

Những bản tài liệu mật, bản sơ đồ mục tiêu hay lớp vỏ bọc được xây dựng công phu của điệp viên Tám Thảo tại văn phòng Bộ Tư lệnh Hải quân chính quyền Sài Gòn đã âm thầm góp phần vào cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc. Sau chiến dịch Tổng tấn công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, bà Tám Thảo được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Ba.

Ở tuổi 94, nhiều ký ức trong cuộc đời "bông hồng tình báo" đã phai mờ theo năm tháng. Nhưng có lẽ, quãng thời gian sống trong căn nhà trên đường Gia Long, cùng gia đình chở che cách mạng, cùng Đại tá Tư Cang và các đồng đội cụm tình báo H.63 chuẩn bị cho mùa xuân Mậu Thân 1968, vẫn là một trong những ký ức đẹp nhất còn đọng lại trong tâm trí bà.