“Công tắc sinh - tử” nằm phía sau mỗi tay lái

Khi tai nạn không bắt nguồn từ con đường

Nhắc đến tai nạn giao thông, nhiều người thường nghĩ nguyên nhân từ những cung đường xuống cấp, ổ gà, thiếu đèn chiếu sáng hay biển báo chưa hợp lý. Thế nhưng, các thống kê chính thức lại chỉ ra một thực tế khác: phần lớn vụ tai nạn xuất phát từ hành vi vi phạm của người điều khiển phương tiện.

Theo báo cáo của Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia tại hội nghị trực tuyến toàn quốc tổng kết công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông năm 2025 và triển khai phương hướng, nhiệm vụ năm 2026, trong năm 2025 cả nước xảy ra hơn 18.000 vụ tai nạn giao thông, khiến hơn 10.000 người thiệt mạng và hơn 12.000 người bị thương. Các hành vi vi phạm phổ biến đều liên quan đến ý thức của người tham gia giao thông như điều khiển phương tiện sau khi sử dụng đồ uống có cồn, đi quá tốc độ cho phép, không chấp hành đèn tín hiệu giao thông

Những con số này cho thấy hạ tầng đường sá hay phương tiện chỉ là điều kiện phụ trợ để nâng cao an toàn giao thông, còn “công tắc sinh - tử” trên mỗi hành trình lại nằm ở chính thái độ của người cầm lái. Chỉ một giây lơ đãng, một quyết định vội vàng hay một lần phớt lờ tín hiệu đèn cũng có thể đổi bằng hậu quả không thể đảo ngược.

Mỗi ngày khi ra đường, không khó để bắt gặp cảnh người điều khiển xe máy vừa lái vừa nghe điện thoại hoặc nhắn tin, ô tô chen lấn vượt ẩu hay dòng xe ngang nhiên vượt đèn đỏ ở khu vực không có công an giao thông hoặc chưa lắp camera AI giao thông. Nhiều người vô thức xem đó là chuyện thường ngày, người khác làm được thì mình cũng bắt chước trong khi thực chất đây lại là nhóm vi phạm có nguy cơ gây tai nạn giao thông cao nhất.

Nhiều người có hành vi vi phạm giao thông không phải vì thiếu hiểu biết, chưa nắm rõ luật mà vì tâm lý chủ quan: nghĩ rằng “đường quen”, “đi nhanh một chút không sao” hay “không có cảnh sát”. Chính suy nghĩ coi thường rủi ro ấy khiến luật lệ bị xem nhẹ, biến mỗi con đường thành nơi tiềm ẩn nguy cơ cho bất kỳ ai tham gia giao thông, đặc biệt là người già và trẻ em là những đối tượng dễ bị tổn hại nhiều nhất.

Văn hóa giao thông hay thước đo của ý thức xã hội

Ở nhiều quốc gia phát triển, việc dừng xe chờ đèn đỏ lúc nửa đêm khi đường vắng vẻ hay chủ động dừng lại nhường đường cho người đi bộ đã trở thành phản xạ tự nhiên. Điều đó không chỉ đến từ chế tài nghiêm khắc mà còn từ ý thức cộng đồng, nơi mỗi người hiểu rằng an toàn của mình gắn liền với an toàn của người khác, chỉ cần một vi phạm nhỏ cũng có thể gây ra hậu quả lớn.

Tại Việt Nam, văn hóa giao thông đang từng bước cải thiện nhưng vẫn còn khoảng cách. Tỷ lệ tử vong do tai nạn giao thông vẫn ở mức cao so với khu vực, cho thấy người dân cần nâng cao ý thức và hành vi khi tham gia giao thông. Văn hóa ấy không hình thành trong ngày một ngày hai mà bắt đầu từ những điều nhỏ - đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn, không uống rượu bia khi lái xe, không sử dụng điện thoại, tuân thủ tốc độ.

Bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc - điểm tựa cần thiết sau mỗi va chạm

Dù ý thức có được nâng cao, tai nạn giao thông vẫn khó tránh khỏi hoàn toàn. Khi rủi ro xảy ra, câu chuyện không dừng ở hiện trường mà kéo dài bằng chi phí y tế, bồi thường hậu quả, sửa chữa xe cộ, tất cả đều là gánh nặng có thể đẩy nhiều gia đình vào khó khăn kiệt quệ.

Đây chính là lý do bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới được triển khai. Không đơn thuần là giấy tờ để xuất trình khi bị kiểm tra, loại hình bảo hiểm này đóng vai trò như một “tấm đệm tài chính” giúp bồi thường thiệt hại cho bên thứ ba trong các vụ tai nạn.Trong bối cảnh mỗi năm có hàng chục nghìn người bị thương vì tai nạn giao thông, nguồn chi trả từ bảo hiểm góp phần giảm áp lực cho nạn nhân, gia đình và hệ thống an sinh xã hội.

Việc chấp hành luật, xây dựng văn hóa giao thông và chủ động tham gia bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới chính là ba lớp “lá chắn” quan trọng lấp đi lỗ hổng sau tay lái. Một lớp giúp phòng ngừa tai nạn, một lớp giảm thiểu rủi ro và lớp còn lại bảo đảm khả năng khắc phục hậu quả khi điều không mong muốn xảy ra.

Cộng đồng cần một hệ sinh thái đồng bộ từ giáo dục, truyền thông đến thực thi pháp luật để mỗi cá nhân cần tự đặt câu hỏi trước khi vặn ga: “Nhanh thêm vài giây có đáng để đánh đổi an toàn của mình và người khác?”. Chỉ khi sự cẩn trọng trở thành lựa chọn mặc định, giao thông mới thực sự bền vững.