Ý kiến chuyên gia

Nên dịch cụm từ “chính phủ kiến tạo” như thế nào?

Tectonic, ngoài nghĩa kiến tạo (địa chất) còn có nghĩa là kiến tạo thông thường, tức là xây dựng, kiến trúc, (nhưng hay hơn, biểu cảm hơn), là một lựa chọn phù hợp.


Minh họa: Ngọc Diệp

Minh họa: Ngọc Diệp

Gần đây, ngữ “chính phủ kiến tạo, chính phủ hành động, chính phủ phục vụ, chính phủ liêm chính” được sử dụng thường xuyên. Đặc biệt trong đó, cụm từ “chính phủ kiến tạo” là một khái niệm khá mới trong tiếng Việt, rất hay, sâu sắc và cũng là một sáng tạo trong kho tàng giàu đẹp của tiếng ta.

Cũng chính vì tính mới, tính hay, tính sâu sắc và tính đẹp, tính sáng tạo, mà cụm từ này khá khó dịch sang tiếng Anh, ngôn ngữ của hội nhập toàn cầu. Làm thế nào để vừa dịch đúng, vừa dịch hay, một khái niệm mà bản thân trong ngôn ngữ phát xuất của nó – tiếng Việt – cũng còn mới lạ. Có người đã chọn phương án constructive government – “chính phủ (mang tính) xây dựng”. Cách dịch này khá đúng, vì sử dụng tính từ constructive phái sinh từ động từ “to construct”, tuy nhiên, như khi dịch lại sang tiếng Việt – “xây dựng”, lại khá nhẹ, khá thường, như bản thân ý nghĩa của từ “xây dựng” trong tiếng Việt.

Một dịch phẩm xuất sắc, đương nhiên trước hết phải đạt được tính chính xác, tính đúng, truyền đạt đúng nội dung trong ngôn ngữ gốc. Song như thế chưa đủ. Còn cần phải thể hiện được đầy đủ các sắc thái, độ biểu cảm của văn bản gốc, cụm từ gốc. Dịch không chỉ cần TÍN, ĐẠT, mà còn cần NHÃ nữa, là vì thế. “Chính phủ xây dựng” không thể sánh được với “chính phủ kiến tạo” về độ hay, về sắc thái biểu cảm, những giá trị quan trọng mà một từ, cụm từ hay, đắt, đóng góp vào vốn ngôn ngữ của dân tộc. Điều đó cũng dễ hiểu, vì trong tiếng Việt, số lượng từ Hán – Việt khá nhiều, và có độ biểu cảm cao hơn so với từ thuần Việt tương ứng. “Kiến tạo” biểu cảm hơn, sâu sắc hơn, hay hơn, so với “xây dựng” là vì vậy.

Vậy thì khi chuyển ngữ sang tiếng Anh, ta sẽ gắng tìm một (tính) từ có sắc thái biểu cảm cao hơn, sâu sắc hơn “constructive”. Đó nhiều khả năng là một từ không phải thuần gốc Anh, mà vốn là vay mượn từ tiếng Pháp, tiếng Latinh (trong tiếng Anh có nhiều trường hợp các từ như vậy được sử dụng để thể hiện sắc thái tu từ trang trọng – như camaraderie, esprit de corps). Với trường hợp “constructive”, ta tìm được từ “tectonic”. Tính từ này cũng có nghĩa là "về xây dựng, liên quan đến xây dựng" (of or relating to building or construction; constructive; architectural.), ngoài nghĩa phái sinh "kiến tạo" trong địa chất, xuất phát từ xây dựng nên, kiến tạo nên các tầng, lớp... trong Trái đất, do những dịch chuyển của vỏ Trái đất.

Có người sẽ e ngại: “tectonic government ư? Kể cả người Anh bản ngữ cũng chưa dùng. Ta sáng tạo ra cụm từ đó, có phải là buồn cười chăng, khi ta không phải người bản ngữ? Xin thưa, đúng là cần hạn chế góp từ vào vốn từ vựng của tiếng nước khác. Nhưng điều đó vẫn xảy ra. Từ điển Oxford vẫn thường xuyên cập nhật các từ của các thứ tiếng khác mà Anh ngữ không dịch nổi, dĩ nhiên là có chọn lọc. Và các từ về cổ phần hóa như động từ “to equitise”, danh từ “equitisation”, các bạn Luân Đôn, Oa-sinh-tơn vốn đâu có, khi làm ăn, đối ngoại với Việt Nam, các bạn ấy nghe không hiểu, đã phải học đấy. Và các bạn ấy chấp nhận các từ đó thôi, vì hiểu đó là những khái niệm đặc thù mà Việt Nam đặt ra, để phân biệt với “tư nhân hóa”. Mặt khác, sử dụng “tectonic government” KHÔNG PHẢI LÀ SÁNG TẠO TỪ, như equitisation, mà là sáng tạo ra một cụm, một ngữ, kết hợp lại từ các từ tiếng Anh vốn có, giống như sáng tạo ra cụm từ “chính phủ kiến tạo” trong tiếng Việt vậy. Các bạn nước ngoài quan tâm sẽ dần hiểu, như với “equitisation” vậy. “Tectonic”, cũng giống như “kiến tạo”, hay hơn, sâu sắc hơn, biểu đạt và biểu cảm hơn, trong đó có phần vì nghĩa bóng của nó, liên hệ với nghĩa trong ngành địa chất (kiến trúc của một phần hoặc toàn bộ vỏ Trái Đất), ngoài nghĩa liên quan đến xây dựng, kiến trúc nói chung. Constructive” – “xây dựng” thì cũng được nhưng chưa đủ hay, mới là “tín”, “đạt”, chứ chưa thật cao về “nhã”. “Facilitating government” hay "enabling government" (chính phủ tạo điều kiện thuận lợi) thì là dịch giải thích, giải nghĩa, bổ nghĩa, chứ không phải là một cụm từ dạng “thành ngữ” như “chính phủ kiến tạo” trong tiếng Việt. “Creative government” thì sai, vì đó là “chính phủ sáng tạo”, chứ không phải là “kiến tạo”. “Kiến tạo” và “sáng tạo” nghĩa khác nhau. Tóm lại, “tectonic”, ngoài nghĩa kiến tạo [địa chất] còn có nghĩa là kiến tạo thông thường, tức là xây dựng, kiến trúc, (nhưng hay hơn, biểu cảm hơn), là một lựa chọn phù hợp.

Tạ Quang Đông orient04@yahoo.com
MỚI NHẤT
Đi học là hạnh phúc
Đi học là hạnh phúc

Học tập là truyền thống quý báu của dân tộc Việt Nam. Những giá trị của truyền thống học tập của dân tộc được kết tinh trong nhân cách và tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nhân năm học mới (2016 - 2017) với nhiều hứa hẹn mới, ôn lại và tôn vinh những giá trị hiếu học của dân tộc ta, của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cũng chính là lời chào mừng năm học mới với những kỳ vọng mới ở thế hệ tương lai của đất nước.

Thứ tư, 07/09/2016 - 08:09

Gốc là nhân cách
Gốc là nhân cách

Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước đã hun đúc tạo nên tâm hồn và cốt cách của người Việt Nam. Do đó, mọi người chúng ta cùng chung tay gạt bỏ đi cái xấu, xây nên cái đẹp, để nhân cách, đạo đức và lòng vị tha của người Việt Nam mãi mãi tỏa sáng.

Thứ ba, 06/09/2016 - 12:14

Không “con dòng cháu giống" thì sao mà giỏi đến vậy
Không “con dòng cháu giống" thì sao mà giỏi đến vậy

Việc bố trí, sắp xếp nhân sự như vầy theo ông cục trưởng khẳng định "đều đúng quy trình, làm theo quy trình của ngành và được anh em tập thể tín nhiệm".

Thứ ba, 06/09/2016 - 07:00

Nghĩ về giá trị đích thực của người nghệ sỹ chân chính
Nghĩ về giá trị đích thực của người nghệ sỹ chân chính

Cái tin nghệ sĩ Hán Văn Tình vừa qua đời khiến người yêu mến nghệ nặng trĩu nỗi buồn. Nhưng câu buồn hơn bởi đằng sau sân khấu, nay nhiều người mới biết gia cảnh của người nghệ sĩ cả đời gắn bó với nghệ thuật tuồng không lung linh hào nhoáng.

Thứ hai, 05/09/2016 - 07:00

Từ chức ư? - "Bao giờ cho đến tháng Mười"?
Từ chức ư? - "Bao giờ cho đến tháng Mười"?

Dân gian có câu: "Hết quan hoàn dân". Nhưng xem ra không ít quan chức chẳng bao giờ muốn thế. Tại sao?

Chủ nhật, 04/09/2016 - 06:00

Phát triển từ quỹ khuyến học tự phát của một nhóm trong dòng họ
Phát triển từ quỹ khuyến học tự phát của một nhóm trong dòng họ

Nhằm động viên, khích lệ học sinh bước vào năm học mới, Chi Hội khuyến học thôn Trại Phúc Mãn, xã Xuân Hương huyện Lạng Giang (Bắc Giang) vừa tổ chức trao 144 suất quà cho các em có thành tích xuất sắc trong học tập trong ngày Quốc khánh.

Thứ bảy, 03/09/2016 - 02:48

Nghĩ về giá trị bất diệt ngày Quốc khánh
Nghĩ về giá trị bất diệt ngày Quốc khánh

71 năm trôi qua, nhưng mỗi năm, khi thời gian chạm vào cái khoảng khắc ngày 2/9 thì dường như người dân đất Việt dù ở nơi đâu, dều rạo rực, nhân lên gấp bội niềm tự hào về Tổ quốc thân yêu.

Thứ sáu, 02/09/2016 - 02:37

Lẽ nào lại đuổi việc giáo viên vi phạm lệnh cấm dạy thêm?
Lẽ nào lại đuổi việc giáo viên vi phạm lệnh cấm dạy thêm?

Rõ ràng là chữa bệnh đàng ngọn, không chữa từ gốc, lại còn chữa bằng những cách thiếu tính nhân bản...

Thứ năm, 01/09/2016 - 01:00

Sự vô cảm đáng sợ
Sự vô cảm đáng sợ

Em Sôn chết vì không có một bộ quần áo mới với giá chỉ 130.000 đồng. Đấy là số tiền mà bố mẹ em vừa vay mượn để may quần áo mới cho em kịp tới trường. Vậy mà, đau xót thay, em đã vội ra đi khi đời đang chớm nụ.

Thứ tư, 31/08/2016 - 05:00

Bàn thêm về dạy thêm và học thêm dưới góc nhìn sư phạm
Bàn thêm về dạy thêm và học thêm dưới góc nhìn sư phạm

Giáo dục là quốc sách hàng đầu thì ta phải dành ngân quỹ cho quốc sách đó và xin đừng nói chuyện cung - cầu cho vấn đề dạy trẻ: Giáo dục phải thuộc về phúc lợi chứ không thuộc dịch vụ hay hàng hóa trên thị trường.

Thứ ba, 30/08/2016 - 12:29

Làm quan - nghề "nguy hiểm"
Làm quan - nghề "nguy hiểm"

Lỗi tại cái thân mình, hoặc là ít học, hoặc là không chịu thuộc bài hay học một đường hành một nẻo, để cho tam độc "tham sân si" vận vào tim óc cho nên sớm hay muộn cũng sẽ vướng vào quả báo.

Thứ hai, 29/08/2016 - 12:00

Giáo viên dạy thêm, vì sao lại cấm?
Giáo viên dạy thêm, vì sao lại cấm?

Vấn đề dạy thêm, học thêm đang tạo hai nhóm ý kiến tranh luận trong xã hội: (1) nhóm duy ý chí cho rằng phải “kỷ cương” của ngành “cao quý” và (2) nhóm thực tế theo kinh tế thị trường cho rằng có thực mới vực được đạo. Để rộng đường dư luận,Tòa soạn giới thiệu ý kiến riêng của TS.BS Trần Bá Thoại, giảng viên lâu năm ngành y, về vấn đề này…

Chủ nhật, 28/08/2016 - 12:00

ĐÁNG QUAN TÂM
Đừng để thành phố Đà Nẵng như người “Đãng trí”
Đừng để thành phố Đà Nẵng như người “Đãng trí”

Thành phố có thể xây, phá và xây lại, càng về sau càng nguy nga. Tòa thiên nhiên và di sản để hoài niệm về một ký ức thật xa xôi mà cha ông đã phải đánh đổi bằng máu, xương thì không như vậy.

Thứ sáu, 26/08/2016 - 12:00

Học sinh bỏ học đâu phải là chuyện bình thường?
Học sinh bỏ học đâu phải là chuyện bình thường?

Trẻ em là tương lai của đất nước. Ta đã hãnh diện xóa mù chữ từ thập niên 80 của thế kỷ trước, chả nhẽ bây giờ nhắm mắt để thế hệ sau thất học?

Thứ năm, 25/08/2016 - 08:00

Nghĩ về một số quan chức "ăn" và "chơi"
Nghĩ về một số quan chức "ăn" và "chơi"

Ai nói quan chức thời nay ít người sành điệu trong lĩnh vực "ăn" và "chơi" là tôi cãi lại đấy

Thứ tư, 24/08/2016 - 07:18

Nghĩ về vài điều ngược nhau giữa Olympic tin học và Olympic thể thao 2016
Nghĩ về vài điều ngược nhau giữa Olympic tin học và Olympic thể thao 2016

(Dân trí) - Cùng một thời điểm, có cùng với Olympic thể thao 2016 là cuộc thi Olympic tin học quốc tế, nhưng tại sao mọi người chỉ chăm chú theo dõi Olympic thể thao mà rất ít quan tâm đến Olympic tin học quốc tế?

Thứ ba, 23/08/2016 - 08:37

Lo tai bay vạ gió chứ đâu phải là ham học
Lo tai bay vạ gió chứ đâu phải là ham học

(Dân trí) - Câu hỏi của bạn tôi khó thật. Tôi chịu. Nhiều người cũng chịu. Vậy ai trả lời được câu hỏi ấy nhỉ? hu.hu...

Thứ hai, 22/08/2016 - 12:00

Chủ tịch thị trấn Tân Túc có phải đang thách thức dư luận?
Chủ tịch thị trấn Tân Túc có phải đang thách thức dư luận?

Dư luận đặt câu hỏi: Đằng sau cái quyết định lạ đời này của chủ tịch thị trấn Tân Túc là gì?

Chủ nhật, 21/08/2016 - 02:13

Cỏ ơi!
Cỏ ơi!

Cỏ ơi! Lão chắp tay lạy. Mày phù hộ tao nhé. Tao thề là nếu được việc, tao sẽ cắt êm lắm, không làm mày đau đâu!

Thứ bảy, 20/08/2016 - 12:00

“Không chấp nhận Giám đốc mổ giỏi nhưng quản lý kém”
“Không chấp nhận Giám đốc mổ giỏi nhưng quản lý kém”

Hi vọng là bà Bộ trưởng Y tế tiếp tục nói hết ý và cải tổ việc quản lý các bệnh viện để công tác Y tế ngày càng hoàn thiện.

Thứ bảy, 20/08/2016 - 12:00

Chống tội phạm bắt cóc trẻ em -Trông người lại ngẫm đến ta
Chống tội phạm bắt cóc trẻ em -Trông người lại ngẫm đến ta

(Dân trí) - Tôi thích sự nghiêm khắc của Tòa án Trung Quốc trong vụ tuyên án xử tử hình kẻ cấm đầu đường dây buôn bán hàng chục trẻ em Việt Nam và mong Tòa án nước ta cũng nghiêm khắc như Tòa án nước họ trước tội ác trời không dung đất không tha của những kẻ bắt cóc trẻ em.

Thứ sáu, 19/08/2016 - 12:00

Nói và làm
Nói và làm

(Dân trí) - Chỉ còn 2 hôm nữa là đến ngày kỷ niệm Cách mạng tháng 8, nghĩ về nhiều chuyện thế sự hiện nay, cảo thơm lần giở trước đèn, đọc cuốn sách “120 chuyện kể về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” tôi càng nhớ Bác Hồ kính yêu.

Thứ tư, 17/08/2016 - 12:34

Tướng Chung “xé rào”
Tướng Chung “xé rào”

UBND TP Hà Nội – tuyên bố chủ trương gỡ bỏ quy định “giờ giới nghiêm” sau 24 giờ đêm ở Hà Nội. Và rồi, ông chủ tịch cũng không ngần ngại cho dư luận biết, hàng năm Hà Nội tiêu khoảng 700 tỉ đồng cho mỗi năm để … cắt cỏ!

Thứ tư, 17/08/2016 - 12:00

Từ "đúng qui trình" đến "không hiểu sao" rồi "bất ngờ"
Từ "đúng qui trình" đến "không hiểu sao" rồi "bất ngờ"

Một nền hành chính công minh bạch không thể chấp nhận những cán bộ chỉ giỏi ngụy biện bằng những ngôn từ mà không dám nhìn thẳng vào sự thật yếu kém, tiêu cực do mình gây ra

Thứ ba, 16/08/2016 - 08:20