Góc nhìn chuyên gia

Liên hệ thầy - trò, quá khứ và hiện tại

Thầy ở đó như người truyền cảm hứng, là người tin cậy, như một mẫu mực có thể, để trò có thêm động cơ học tập, để trò có chỗ dựa…Thầy làm tròn bổn phận giúp cho công việc của trò trôi chảy tốt hơn, dễ dàng hơn… Thầy khác máy tính là ở chỗ đó.

Từ khởi thủy, lúc mới có trường học và trong nhiều thế kỷ, liên hệ giữa thầy và trò là một liên hệ thẳng đứng trên dưới, giữa người có quyền và người bị lệ thuộc.

Thầy là người lớn, là người có tri thức trong khi trò là trẻ con, “dốt nát”, thầy là người khai tâm, truyền hiểu biết cho trò, thầy có quyền chấm điểm và chế tài. đánh giá của thầy là đánh giá-trả bài.

Trò, trong hoàn cảnh này, phải vào khuôn khổ của trường, của thầy. Học là học thuộc lòng. Và trong chừng mực nào đó, đi học với sợ sệt, mỗi ngày đi học là một ngày bị đè nén, bị áp lực. Chương trình học bị ép buộc, phương pháp học là do thầy và trường ấn định, phải thi cử để được phát bằng.

Thầy là người có quyền còn trò là người thụ ơn.

Thời Lều chõng hiểu biết chỉ là Tứ thư Ngũ kinh, trò phải dùi mài học thuộc. Thầy ở đó để truyền các kiến thức này. Thi cử lúc ấy là “trả bài”. Liên hệ thầy trò là liên hệ quyển lực. Chế tài lúc đó có thể là những hình phạt đụng chạm đến thân thể - đánh đòn.

“Gia tài” của thời Lều chõng vẫn hiện hữu qua các hình thức như chương trình bắt buộc, thi cử - trả bài và một số cách thưỡng phạt ở trường.

Những hậu quả mà “bạo lực” ở trường gây ra trên học trò thường chỉ được khám phá rất trễ, có khi chỉ được khám phá hai mươi hay ba mươi năm sau, trên chiếc ghế dài của nhà phân tâm học!

Bị làm nhục hay bị đánh ở trường thường để lại những chấn thương tâm lý.

Trường học còn là nơi để xã hội hóa trò, giúp trò sau đó sống trong cộng đồng với một số vốn tri thức cần thiết – học để biết, học để làm và học để sống với xã hội, học để tự khẳng định mình, các trụ cột chính của trường học mà UNESCO truyền.

Nhưng có thể xã hội hóa trong yêu thương, một cách nhẹ nhàng. Gia đình làm như thế được, gia đình là diễn viên đầu tiên xã hội hóa trẻ, thì trường học cũng phải làm được thôi – chỉ cần vài phương pháp, những người thầy có tài, có tâm, và rất nhiều triết lý –.

Trong bối cảnh đó, liên hệ giữa thầy và trò thành một liên hệ tam giác vốn hiểu biết thành một đối tác, diễn viên thứ ba trong việc học và dạy. Ba đỉnh của tam giác là trò, hiểu biết và thầy – trò bắt đầu có “chỗ đứng” trong quá trình học tập.

Thầy là trung gian giữa hiểu biết và trò, thầy vận dụng các phương pháp tốt nhất để giúp cho trò tiếp cận tri thức. Thầy truyền đam mê, tổ chức việc học cho trò, nâng đở và khuyến khích trò, …Dạy tùy theo trò, lấy trò làm trung tâm, dạy trò cách học, … là đường hướng giáo dục của hơn nửa thế kỷ nay, ít nhất là ở các nước phương Âu.

Trong nửa thế kỷ này, các nhà giáo dục bàn đến những kỷ thuật sư phạm tích cực, đến quyền của người đi học, đến những liên hệ sánh vai gần như đồng hàng giữa thầy và trò. Thầy hết là người truyền kiến thức. Thầy chỉ dẫn lối cho trò cách học hay là người tổ chức cho trò học. Thầy quan tâm đến nhu cầu của trò và tận lực khuyến khích sự sáng tạo của chúng. Trường dần dần bỏ chấm điểm xếp hạng và thay vào, ít nhất là một phần, khả năng tự đánh giá của trò.

Thế nhưng tình hình có thay đổi. Hiện, một cách nôm na, ta có thể nói bây giờ không còn liên hệ thẳng đứng giữa trò và thầy. Cũng không còn liên hệ theo hình tam giác.

Trường học thành vũ trụ của trò. Chung quanh trò là thầy, là bạn, là sách, là máy tính, là hội họa, là âm nhạc, là tri thức, ...Chuyện đi học là chuyện của trò. Trường học được định nghĩa như môi trường sống của trò.

Thầy ở đó như một … phương tiện mà trò cần có để học. Vẫn với sứ mạng là “truyền” kiến thức, nhưng “truyền” kiểu của thế kỷ thứ XXI. Vã lại, trường học không còn độc quyền truyền kiến thức, bên cạnh đó còn có bạn học, còn có thế giới của mạng internet, .... Thầy thành người giúp trò sàng lọc kiến thức để học, mà sàng lọc một cách thông minh. Và học một cách hữu hiệu.

Nếu trò bị quá tải thì có thể cần xem lại cấu trúc của chương trình!

Kiến thức hiện là kiến thức vô bờ bến. Một đời người không đủ để học. Nhưng ta không cần hết mọi kiến thức.Trường ở đó để cho ta vài cơ sở để học suốt đời.

Trường và thầy không còn độc quyền truyền kiến thức, tức là mất đi, ít nhất là một phần, “quyền lực”.

Bù lại, trường học và thầy mang một sứ mạng mới: đem hạnh phúc đến cho trò – trong đó có hạnh phúc vì được tiếp cận một số tri thức hữu ích - cái mà ta gọi là kỹ năng cần để ra đời làm người. Hạnh phúc ở trường còn là hạnh phúc vì được sống cùng với bạn. Có lẽ ta cần nhấn mạnh hơn nữa tầm quan trọng của học và vui với người đồng trang lứa.

Trò vui đến trường. Giáo dục còn là giáo dục cưỡng bách trong một số quốc gia.

Cưỡng bách có nghĩa là xã hội phải bảo đảm quyền đến trường của tất cả mọi trẻ, giàu cũng như nghèo, trai hay gái, tiềm năng cao hay tiềm năng kém hơn, ...Cung cấp cho trò cơ hội để khám phá, tìm hiểu vũ trụ chung quanh để tự định nghĩa mình, chỗ đứng của mình …

Thầy ở đó như người truyền cảm hứng, là người tin cậy, như một mẫu mực có thể, để trò có thêm động cơ học tập, để trò có chỗ dựa…Thầy làm tròn bổn phận giúp cho công việc của trò trôi chảy tốt hơn, dễ dàng hơn… Thầy khác máy tính là ở chỗ đó.

Nguyễn Huỳnh Mai

MỚI NHẤT
Bàn thêm về cuộc thi tìm giải pháp chống ùn tắc giao thông tại Hà Nội
Bàn thêm về cuộc thi tìm giải pháp chống ùn tắc giao thông tại Hà Nội

Ba điều không hợp lý trong cuộc thi này

Thứ ba, 17/01/2017 - 02:13

Tết đến gần lại canh cánh nỗi lo thực phẩm bẩn
Tết đến gần lại canh cánh nỗi lo thực phẩm bẩn

Còn ít ngày nữa là đến Tết Nguyên đán, đây là thời điểm nhu cầu tiêu dùng các mặt hàng thực phẩm tươi sống, bánh kẹo, bia rượu, nước giải khát của người dân rất cao, nên là cơ hội cho những “điểm đen” cho nạn thực phẩm hoành hành.

Thứ hai, 16/01/2017 - 12:00

Nghĩ về con Rồng Hải Phòng
Nghĩ về con Rồng Hải Phòng

Chúng ta trước khi phê phán một điều gì cũng cần phải có sự công tâm, công bằng một chút. Cần xem xét sự vật hiện tượng đó ở nhiều góc cạnh. Nói vậy bởi có rất nhiều vấn đề hệ lụy kéo theo, nhất là hệ lụy của “hiệu ứng số đông”.

Chủ nhật, 15/01/2017 - 05:51

Hoan hô Kiểm lâm Mèo Vạc!
Hoan hô Kiểm lâm Mèo Vạc!

Cuộc chiến chống lâm tặc đang cần sự nghiêm minh trong thực thi công vụ của các lực lượng chức năng. Nên nhớ, cái thớt không từ trên trời rơi xuống, một cái thớt thôi, cũng đủ đốn ngã một cây nghiến, mà đường kính của nó những 40, 50cm cơ đấy!

Thứ sáu, 13/01/2017 - 09:00

Công tác bổ nhiệm cán bộ rõ ràng đang có vấn đề
Công tác bổ nhiệm cán bộ rõ ràng đang có vấn đề

Do đó, công tác Nội vụ cần phải quyết tâm đổi mới, tiên phong vì mục tiêu một Chính phủ hành động, kiến tạo, liêm chính.

Thứ tư, 11/01/2017 - 07:00

Xử lý kịp thời những kẻ xuyên tạc, bịa đặt
Xử lý kịp thời những kẻ xuyên tạc, bịa đặt

Trước những thông tin xuyên tạc, bịa đặt, vu khống của một số phần tử phản động xuất hiện trên mạng xã hội thời gian gần đây, nhất là những thông tin liên quan đến một số đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, quân đội, trên số ra ngày 9-1, Báo Quân đội nhân dân đã đăng bài "Nghiêm trị những hành vi vi phạm đạo lý và pháp lý". Sau khi bài báo đăng tải, rất nhiều bạn đọc đã thể hiện sự đồng tình với nội dung bài viết, đồng thời bày tỏ sự bức xúc và kiến nghị các cơ quan chức năng cần điều tra, kết luận và xử lý thích đáng những kẻ dựng chuyện, bịa đặt, lợi dụng tự do ngôn luận nói xấu các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, quân đội; chà đạp, xúc phạm danh dự cá nhân, reo rắc hoài nghi trong xã hội.

Thứ ba, 10/01/2017 - 03:48

Luật pháp phải vì con người, vì sự phát triển của gia đình và xã hội
Luật pháp phải vì con người, vì sự phát triển của gia đình và xã hội

Mấy ngày nay có những ý kiến không đồng tình về Dự thảo Bộ luật Lao động mới năm 2017 có hiệu lực vào năm 2018 ở nội dung thay đổi một số quyền lợi của lao động nữ .

Thứ ba, 10/01/2017 - 09:00

Phải chăng có lợi ích nhóm trong thay đổi quy hoạch để trục lợi?
Phải chăng có lợi ích nhóm trong thay đổi quy hoạch để trục lợi?

Đã đến lúc không thể để một số quan chức dễ dàng điều chỉnh quy hoạch khiến nó “băm nát thủ đô” như Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Đức Chung phải thốt lên. Nếu không, nó vẫn vậy!

Thứ hai, 09/01/2017 - 11:44

Nghĩ về “Ngày Sinh viên học sinh  Việt Nam” 9/1
Nghĩ về “Ngày Sinh viên học sinh Việt Nam” 9/1

Đối với những ai từng cắp sách đến trường đều không thể quên tinh thần ngày 9/1, bởi đó không chỉ là ngày truyền thống học sinh sinh viên mà còn là ngày đánh dấu sự trưởng thành cả về nhận thức, hành động của tuổi trẻ với Tổ quốc.

Thứ hai, 09/01/2017 - 10:40

Quy hoạch là quy hoạch nào?
Quy hoạch là quy hoạch nào?

Gần đây dư luận nhân dân xôn xao về câu trả lời của Ông Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc thành phố Hà Nội: “Tất cả đều thực hiên theo đúng quy hoạch”.

Chủ nhật, 08/01/2017 - 11:08

Đâu chỉ có "xe của tôi"!
Đâu chỉ có "xe của tôi"!

Chủ trương khoán xe công là bước đi đầu tiên nhằm xóa đi cái tư tưởng lỗi thời đó, hạn chế bớt đặc quyền đặc lợi.

Chủ nhật, 08/01/2017 - 06:16

Nghĩ về tương trợ xã hội và từ thiện
Nghĩ về tương trợ xã hội và từ thiện

Tương trợ và từ thiện không đủ để cho dân tình sống tốt. Cái cần bây giờ là phải tranh đấu loại trừ từng yếu tố một trong danh sách cần cho sức khỏe xã hội của dân tình.

Thứ bảy, 07/01/2017 - 12:00

ĐÁNG QUAN TÂM
Vụ cắt cỏ tốn 800 tỉ đồng: đã minh bạch nhưng … chưa đủ
Vụ cắt cỏ tốn 800 tỉ đồng: đã minh bạch nhưng … chưa đủ

Chủ tịch TP Hà Nội từng khẳng định, không thể chấp nhận việc hàng năm tốn hơn 800 tỉ đồng cho các dạng chi phí cắt cỏ. Mới đây, UBND TP Hà Nội vừa đưa ra quy định rất cụ thể số lần cắt cỏ, số lần tưới nước cho từng loại cỏ, mức giá để duy trì cây cảnh, thảm cỏ trong một tháng là minh bạch. Tuy nhiên, nếu như …

Thứ tư, 04/01/2017 - 11:43

Nghĩ về báo chí phải phát triển chuyên nghiệp và hiện đại
Nghĩ về báo chí phải phát triển chuyên nghiệp và hiện đại

Ngày 01/01/2017 Luật Báo chí sửa đổi chính thức có hiệu lực, đây không chỉ là hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động báo chí mà còn tạo đà vững chắc và cụ thể cho việc phát triển báo chí trong giai đoạn tới.

Thứ ba, 03/01/2017 - 02:49

Bạn bè tiếc tôi đã chọn nhầm nghề
Bạn bè tiếc tôi đã chọn nhầm nghề

(Dân trí) - Ngay cả 10 đội bóng quốc gia hàng đầu thế giới hiện nay mà FIFA vừa xếp hạng có sang đá ở sân Mỹ Đình - Hà Nội cũng sẽ phải thua đậm đội bóng nước ta thôi

Thứ hai, 02/01/2017 - 09:00

Không khởi tố vụ án, hậu quả sẽ càng xấu hơn
Không khởi tố vụ án, hậu quả sẽ càng xấu hơn

Ai đã nghiêm túc thực hiện nghiêm túc, quyết liệt Nghị quyết Trung ương 4 và ai không.?!

Thứ sáu, 30/12/2016 - 09:22

Nghĩ về sai phạm của tập đoàn Mường Thanh
Nghĩ về sai phạm của tập đoàn Mường Thanh

Phải chăng khi người ta nghèo thì cái gì họ cũng sợ, nhất là sợ luật pháp.. Người càng giàu họ chẳng sợ gì, kể cả luật pháp. Bởi, khi giàu có lắm tiền của, họ dễ vây bè kết cánh, có thế lực, có chống lưng.

Thứ năm, 29/12/2016 - 12:00

Bài  học truyền thông nhìn từ vụ Minh Béo
Bài học truyền thông nhìn từ vụ Minh Béo

Có phải, người hâm mộ Việt đã quá dễ dãi với những chiêu trò, ồn ào, sai lầm…của ngôi sao, và đẩy họ vào suy nghĩ “càng scandal càng nổi tiếng

Thứ ba, 27/12/2016 - 10:00

Không thể để tiền dân bị chi tiêu phung phí như thế
Không thể để tiền dân bị chi tiêu phung phí như thế

Văn phòng HĐND tỉnh Gia Lai bình quân mỗi ngày tiếp 1 đoàn với chi phí xấp xỉ 10 triệu đồng.

Chủ nhật, 25/12/2016 - 09:54

Cấm quà tết: lãnh đạo phải nêu gương
Cấm quà tết: lãnh đạo phải nêu gương

Làm sao để chỉ thị của Ban Bí thư và chỉ đạo của Thủ tướng về việc cấm quà cáp cấp trên trở thành hiện thực? Đây là câu hỏi "khó" nếu tình trạng trên bảo, dưới không nghe vẫn diễn ra

Chủ nhật, 25/12/2016 - 12:00

Giáng sinh Hà Nội -mùa của bất tận yêu thương!
Giáng sinh Hà Nội -mùa của bất tận yêu thương!

Một mùa Giáng sinh đang đến thật gần, gần đến mức người ta không chỉ nhìn thấy mà có thể chạm tay vào nó một cách rõ ràng. Ngay cả khi nhắm mắt lại người ta cũng cảm nhận rõ mùa Giáng sinh thật ngọt ngào

Thứ bảy, 24/12/2016 - 12:00

Mùa “yêu thương” lại về
Mùa “yêu thương” lại về

Thêm một mùa Giáng Sinh lại về và chúng ta hãy làm cho mỗi một mùa lễ Giáng Sinh có ý nghĩa và mục đích thật sự.

Thứ sáu, 23/12/2016 - 01:01

Đi vào vùng tâm lũ
Đi vào vùng tâm lũ

Thật khâm phục những người dân miền Trung trong khó khăn vẫn kiên cường bám trụ và không ngừng vươn lên tái thiết quê hương sau mỗi lần thiên tai bão lũ

Thứ năm, 22/12/2016 - 12:10

Thương nhớ một vị đại biểu luôn bắt mạch trúng "bệnh" tham nhũng
Thương nhớ một vị đại biểu luôn bắt mạch trúng "bệnh" tham nhũng

Ở tuổi 57, lẽ ra ông còn có thể cống hiến nhiều hơn nữa cho Quốc hội, cho đất nước nhưng căn bệnh ung thư quái ác đã cướp đi sự sống của người đại biểu đầy nhiệt huyết và bản lĩnh được nhân dân yêu quí.

Thứ ba, 20/12/2016 - 12:00