“Hồn cốt” nước mắm Nam Ô

Dân trí Công đoạn từ khi muối cá đến khi giọt nước mắm thành phẩm trọn vẹn 365 ngày. Người Nam Ô ví nước mắm (bên cạnh mực, gỏi cá) do làng mình làm ra như tâm hồn, như hương vị quê nhà mà người con quê hương nào đi ra ngoài cũng không bao giờ quên.

(chùm ảnh về bờ biển Nam Ô và một số công đoạn trong quy trình làm nước mắm)


(chùm ảnh về bờ biển Nam Ô và một số công đoạn trong quy trình làm nước mắm)


(chùm ảnh về bờ biển Nam Ô và một số công đoạn trong quy trình làm nước mắm)


(chùm ảnh về bờ biển Nam Ô và một số công đoạn trong quy trình làm nước mắm)


(chùm ảnh về bờ biển Nam Ô và một số công đoạn trong quy trình làm nước mắm)
(chùm ảnh về bờ biển Nam Ô và một số công đoạn trong quy trình làm nước mắm)
Nam Ô là ngôi làng tồn tại hàng trăm năm dưới chân đèo Hải Vân, nằm bên lề con đường thiên lý. Làng Nam Ô có biển, có núi, có sông, có bề dày trầm tích văn hóa không dễ một làng quê nào sánh nổi. Trong lớp trầm tích văn hóa đó, nước mắm Nam Ô như một thứ hồn, thứ hương quyện nên bản sắc riêng không lẫn với bất kỳ đâu.
Thương hiệu nước mắm Nam Ô” nghe đã lâu, nghe từ trước khi thương hiệu nhãn mác riêng được Cục Sở hữu trí tuệ cấp khi hội làng nghề truyền thống nước mắm Nam Ô thành lập (2009). Nhưng mới chỉ nghe thôi, người viết chưa một lần mục sở thị loài chất lỏng óng ánh đặc sánh màu cánh gián từ lò chứ nói gì thấy rõ cách làm, nghe “người trong cuộc” thổ lộ, chia sẻ về nghề truyền thống.
Lần này thì thỏa chí. Cảm thấy như mình được “mở to con mắt mà nhìn” và thấu hiểu. Hiểu cái nghề, cái nghiệp. Hiểu nỗi lòng và sự níu kéo nét hồn quê, không để mai một theo “kinh tế thị trường” như cách nói của ông Lê Bốn - Chủ tịch Hội làng nghề. “Giờ người ta làm nước mắm theo khoa học, công nghệ, mấy ai “mạnh tay” làm nghề truyền thống thủ công như mình nữa. Nhưng không phải vì vậy mà bỏ, vẫn có chỗ đứng trong lòng người dân (khách hàng) gần xa đấy. Nghe, được thưởng thức rồi thì họ ghiền và duy trì mối quan hệ để đặt hàng về sử dụng trong gia đình, làm quà phương xa” - ông Bốn nói.
Cũng đúng thôi, mỗi lít nước mắm “công nghiệp” trên thị trường hiện nay có giá vài chục nghìn đồng, được chào hàng vô cùng hấp dẫn theo kiểu “thơm, ngon đến giọt cuối cùng”. Trong khi nước mắm Nam Ô mỗi lít có giá 60 ngàn đồng... Sao mà cạnh tranh nổi về mặt giá cả. Nhưng cứ lối tư duy và “sợ hãi” như thế, chắc nước mắm Nam Ô đã “chết” từ đời tám hoánh nào rồi. Ngược lại vẫn “sống” khỏe khoắn và đang dần định vị trong lòng người muôn phương.
Nói câu này không phải quá khi người khác phản biện rằng, trên giá bán các loại nước mắm ở chợ, siêu thị có thấy hình bóng chai nước mắm Nam Ô nào đâu (?). Bởi vì: “Nhà tôi làm nước mắm qua nửa thế kỷ. Làng này làm nước mắm ngót nghét trên thế kỷ. Cho đến giờ vẫn duy trì bao nhiêu mối khách hàng. Có điều, khách hàng chúng tôi họ trực tiếp đến mua tại cơ sở, đặt hàng qua điện thoại, qua thông tin liên lạc khác. Làm đến đâu, bán đến đó, chẳng bao giờ sợ ế” - ông Ngô Hiệp, chồng bà Phạm Thị Hải Nguyệt - chủ cơ sở nước mắm Hiệp Hải chia sẻ. Đây là nơi chúng tôi dừng lại tham quan, sau khi được ông Lê Bốn dẫn dạo quanh ngôi làng gần 80 hộ làm nước mắm.

Đứng giữa bộn bề chum, vại, thùng, thau... để làm nước mắm tại cơ sở này, thấy rất dễ chịu, rất quyến rũ bởi mùi thơm bốc lên từ thùng đựng nước mắm đang thời kỳ ủ hương. Tôi không tin vào khứu giác của mình bị đánh lừa, nên “đánh liều” ghé ngửi vào đống bã cá vừa qua lần lọc duy nhất. Vẫn mùi hương ấy, không có gì là khó chịu, thậm chí rất dễ bị ghiền.

Bà Nguyệt khẳng định: nước mắm ở đây làm hoàn toàn thủ công, không sử dụng bất cứ thứ gì liên quan đến hóa chất. Mùa cá cơm than ngon, giàu đạm nhất rơi vào độ tháng 3, tháng 4 âm lịch. Một cân cá giá 27 ngàn đồng. Sau khi có nguyên liệu, bỏ vào chum muối (muối tinh), phơi nắng 5-6 tháng rồi dịch chuyển vào bóng râm. Mỗi lần chuyển phải đảo đều, ủ thêm 5-6 tháng nữa thì đem ra lọc. Lọc 10 lần liên tiếp, khi nào thấy màu nước đạt nhất, ưng ý nhất thì đổ vào vại sành để ủ hương tự nhiên thêm chục ngày nữa. Hoàn thành chu kỳ làm nước mắm là tới việc di chuyển từ ngoài nắng vào chỗ râm mát vừa để mau chín cá, vừa tích hương tự nhiên cho nước mắm thành phẩm sau này.

Công đoạn từ khi muối cá đến khi giọt nước mắm thành phẩm trọn vẹn 365 ngày. Có vậy, người Nam Ô mới ví nước mắm (bên cạnh mc, gỏi cá) do làng mình làm ra như tâm hồn, như hương vị quê nhà mà người con quê hương nào đi ra ngoài cũng không bao giờ quên. Và không chỉ luôn gợi nhớ, mà hương vị nước mắm Nam Ô còn thấm vào lòng bao người khách tập phương nếu đã có lần được nếm thử.

“Nước mắm công nghiệp, dùng tay chạm vào rồi rửa tay, chỉ chút thời gian sẽ mất mùi. Nước mắm Nam Ô cứ chạm vào đi, rồi rứa, chạy về dưới phố bảo đảm vẫn còn mùi quyến luyến. Đặc trưng là thế đó”, câu nói như lời chứng minh hùng hồn, niềm tự hào mãnh liệt của ông Bốn với đặc sản quê hương.

Đó là chuyện hương, hồn của đặc sản nước mắm Nam Ô. Nhưng nói lại cũng không hẳn toàn những niềm vui, tự hào và sung sướng. Cá cơm than bây giờ cạn nguồn ở biển Nam Ô, phải xuống tận Thọ Quang – Sơn Trà mua. Nguồn nguyên liệu ấy cũng có khi cạn khi vơi bởi thời tiết diễn biến ngày càng phức tạp. Rồi việc đánh bắt cá cũng lắm gian nan bởi ngàn lẻ một lý do khác. Rồi chuyện quảng bá thương hiệu cho Hội làng nghề nước mắm để đi xa hơn khỏi lũy tre làng, lên được các sạp hàng, gian hàng ở chợ, ở siêu thị này khác….

Không chỉ có thế, sắp tới (đã và đang) hàng chục hộ rơi vào cảnh ly tán bởi giải tỏa, di dời cho dự án cũng gần như bỏ nghề. Vấn đề mặt bằng mở rộng cơ sở sản xuất cũng khó khăn... Tuy nhiên, cái khó hơn nữa ấy là vốn. Thiếu vốn. “Một năm mới cho ra sản phẩm, đồng nghĩa một năm vốn nằm theo. Nhà có điều kiện còn đỡ, nhà khó khăn phải vay ngân hàng thì ngán lắm”, ông Bốn chia sẻ.

Ông cũng cho hay, thuận lợi lớn nhất là sự nhiệt tình, yêu nghề của các hộ hội làng nghề; chính quyền các cấp, các cơ quan chức năng ủng hộ nhiệt tình, tạo điều kiện một vài lần lên giá các gian hàng ở hội chợ hàng Việt. Nhưng rồi, thì cũng là cái khó chung của thành phố trong giai đoạn kinh tế khó khăn, nên cứ thưa dần hình bóng chai nước mắm Nam Ô ở các sạp hàng. Và thiếu vốn, thiếu kinh phí tổ chức dẫn đến thiếu chiến lược quảng bá (đúng hơn là không có điều kiện) để rồi quanh quẩn mãi dưới chân đèo. Có chăng chỉ là những mối thân quen từ thuở trước mới mang được nước mắm làng ra khỏi Nam Ô.

Dẫu vậy, tôi và chắc những ai từng biết đến "hồn cốt" nước mắm Nam Ô vẫn tin nước mắm Nam Ô sẽ có sức sống vĩnh cửu, như giá trị văn hóa mà ngôi làng này được lịch sử ưu ái ban tặng...
 

Bài và ảnh: Hàn Nguyên

MỚI NHẤT
Chứng minh thư mới và "hành trình thủ tục chứng minh: Tôi chính là Tôi"!
Chứng minh thư mới và "hành trình thủ tục chứng minh: Tôi chính là Tôi"!

(Dân trí) - Rút ra cái tít đầy kịch tính như trên, Linh: linhhnmnguyen@gmail.com lặp lại lời than muôn thủa “Người dân VN khổ thế đấy!” Nguyen Quoc Khanh: khanhsena@yahoo.com “chua” thêm: “Chúng ta mỗi lần cải tiến hay thay đổi, lần nào cũng vậy - toàn làm tình hình trở nên phức tạp (cải lùi)!”

Thứ hai, 24/02/2014 - 02:40

“Lạnh người” với hơn 1.500 kết quả xét nghiệm nhân bản
“Lạnh người” với hơn 1.500 kết quả xét nghiệm nhân bản

(Dân trí) - Để tăng thu nhập, các bị can nguyên là trưởng khoa xét nghiệm và kỹ thuật viên khoa xét nghiệm - Bệnh viện đa khoa huyện Hoài Đức đã cho in trước các quả xét nghiệm mẫu bệnh phẩm cũ của bệnh nhân sau đó đưa vào hồ sơ, rút tiền bảo hiểm y tế.

Thứ hai, 24/02/2014 - 10:08

Nghĩ từ những biệt thự của quan chức về hưu
Nghĩ từ những biệt thự của quan chức về hưu

Giữa lúc cả nước sục sôi với các “đại án kinh tế”, những hình ảnh hoành tráng về khu “biệt thự gia đình” dễ đưa tới phản ứng bất bình trong công chúng mà quên đi khía cạnh pháp lý của vấn đề.

Thứ hai, 24/02/2014 - 09:50

Nên chăng áp đặt?
Nên chăng áp đặt?

(Dân trí) - Quy định này không nên áp đặt cho những công chức làm việc ở Hội An mà gia đình họ không ở trong bán kính 10 km. Nhưng nếu đã trở thành thói quen thì đi xe đạp rất có lợi cho sức khỏe.” - Trần Quốc Bình minhbinh@gmail.com

Thứ hai, 24/02/2014 - 07:35

Ảnh tuần qua: Di dời một biểu tượng của lịch sử - văn hóa?
Ảnh tuần qua: Di dời một biểu tượng của lịch sử - văn hóa?

(Dân trí) - Suốt tuần qua, dư luận, báo chí nhắc nhiều đến cây cầu Long Biên lịch sử của Hà Nội. Bởi đang có phương án di dời cầu cũ, xây cầu mới. Việc di dời một di tích lịch sử, một hồn văn hóa, một biểu tượng kiến trúc khiến lòng người nôn nao...

Chủ nhật, 23/02/2014 - 09:25

May cho Thánh Gióng quá
May cho Thánh Gióng quá

(Dân trí) - Mình đêm qua nằm mơ thấy Thánh Gióng xuống trần gian, trò chuyện với Nguyễn Hà Đông, tác giả trò chơi game điều khiển chú chim Flappy Bird bay qua những cái cột dựng đứng màu xanh. Thánh bảo rằng Thánh quá may là không sinh vào thời Đông bây giờ.

Chủ nhật, 23/02/2014 - 07:35

Những phong tục đang dần “xấu xí” của người Việt
Những phong tục đang dần “xấu xí” của người Việt

Có những phong tục đang dần trở nên "xấu xí" mà đôi khi nhiều người tự hỏi có nên duy trì và phát triển nó qua nhiều thế hệ nữa?

Thứ bảy, 22/02/2014 - 01:13

Vụ TMV Cát Tường: Quy định Luật và tòa án lương tâm
Vụ TMV Cát Tường: Quy định Luật và tòa án lương tâm

(Dân trí) - Chẳng ai muốn xoáy sâu thêm vào nỗi đau của người khác, nhưng những tình tiết mới liên quan tới vụ phi tang xác nạn nhân tại thẩm mỹ viện Cát Tường lại khiến dư luận thêm xôn xao. Luật quy định, song nhiều nghi ngờ và tòa án lương tâm vẫn được nhắc nhở.

Thứ bảy, 22/02/2014 - 12:40

Buộc tháo dỡ các loại đèn lồng… lạ
Buộc tháo dỡ các loại đèn lồng… lạ

Ngày 21/2, Bộ VH-TT và DL đã có văn bản gửi các địa phương yêu cầu tháo dỡ các loại đèn lồng không rõ nguồn gốc xuất xứ, in bằng chữ nước ngoài không phù hợp với bản sắc văn hóa Việt Nam trang trí tại các di tích, lễ hội và khu dân cư…

Thứ bảy, 22/02/2014 - 08:08

“Muốn bảo tồn cầu Long Biên phải xây cầu mới vượt sông Hồng”
“Muốn bảo tồn cầu Long Biên phải xây cầu mới vượt sông Hồng”

(Dân trí) - Thứ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Ngọc Đông cho biết, 3 phương án về cầu Long Biên mới đưa ra được xây dựng theo đề nghị của Hà Nội. Bộ đã nhiều lần kiến nghị xây dựng cầu mới song song với cầu cũ để hài hòa giữa bảo tồn và đảm bảo giao thông.

Thứ sáu, 21/02/2014 - 05:20

Kỳ vọng vào những cuộc thi “không chạy”
Kỳ vọng vào những cuộc thi “không chạy”

(Dân trí) - Bình chọn “Mấy hôm nay đọc tin này của BT Thăng là tin vui nhất…” được Mr Rank: nhtrinh87@gmail.com nêu ra. Đa số phản hồi cũng bày tỏ hoan nghênh, tin tưởng và ủng hộ những động thái mới của Bộ trưởng GTVT Đinh La Thăng mà dân gọi đó là những “bước đột phá”.

Thứ sáu, 21/02/2014 - 05:08

Biển quảng cáo lủng lẳng “đầy sáng tạo” trên dây điện
Biển quảng cáo lủng lẳng “đầy sáng tạo” trên dây điện

(Dân trí) - Nắm được nhu cầu của người dân sống tại nhiều khu phố, những người hành nghề xây dựng, sửa chữa điện tử, lắp đặt internet, khoan, đục… lợi dụng đêm vắng ồ ạt treo quảng cáo trộm nhằm tiếp thị công việc cho mình một cách đầy “sáng tạo”.

Thứ sáu, 21/02/2014 - 04:58

ĐÁNG QUAN TÂM
Người Việt vào casino: “Điều kiện đủ” cho thị trường 3 tỷ USD
Người Việt vào casino: “Điều kiện đủ” cho thị trường 3 tỷ USD

Theo quy định, các casino, điểm vui chơi giải trí có thưởng hiện nay của Việt Nam hiện vẫn cấm người Việt Nam vào chơi.

Thứ sáu, 21/02/2014 - 03:20

Xã hội ngày nay thiếu sự trong sáng của tâm linh
Xã hội ngày nay thiếu sự trong sáng của tâm linh

(Dân trí) - Lễ nghĩa - bản thân nó là cần thiết, đó chính là thể hiện lòng chân thành và sự tôn trọng của con người với thế giới xung quanh. Nhưng trong xã hội ngày nay, nhiều người đã lợi dụng việc này để cầu lợi lộc cho chính mình một cách mù quáng…

Thứ sáu, 21/02/2014 - 03:09

Đi lễ với tâm thiện
Đi lễ với tâm thiện

(Dân trí) - Những điều được các nhà chuyên môn phân tích về hiện tượng thể hiện sự cuồng tín, mê tín thái quá và xuống cấp tinh thần của một số người đi lễ chùa, nhận được nhiều phản hồi chia sẻ. Ống kính bạn đọc còn soi vào cả các góc khuất khá “tế nhị” khác.

Thứ sáu, 21/02/2014 - 02:44

“Bình luận hay nhất tuần”
“Bình luận hay nhất tuần”

(Dân trí) - Bình chọn tuần này thuộc về bài viết “Chuyện vợ Bác sĩ Tôn Thất Tùng nấu cháo bồi dưỡng bệnh nhân” của tác giả Đỗ Kim Liên: http://dantri.com.vn/dien-dan/chuyen-vo-bac-si-ton-that-tung-nau-chao-boi-duong-benh-nhan-840293.htm.

Thứ sáu, 21/02/2014 - 11:21

Hà Nội đầu tư hơn 51 tỷ đồng mở rộng bến xe Mỹ Đình
Hà Nội đầu tư hơn 51 tỷ đồng mở rộng bến xe Mỹ Đình

(Dân trí) - UBND thành phố Hà Nội vừa phê duyệt dự án mở rộng bến xe Mỹ Đình thêm khoảng 13.000 m2 với tổng mức đầu tư của dự án (khái toán) là 51,488 tỷ đồng từ nguồn ngân sách thành phố.

Thứ năm, 20/02/2014 - 07:00

Cầu Long Biên có "đáng" để bảo tồn?
Cầu Long Biên có "đáng" để bảo tồn?

(Dân trí) - Điểm nóng dư luận suốt tuần qua vẫn xoay quanh câu hỏi trên. Đa số khẳng định CÓ, nhưng cũng còn một số nói KHÔNG. Để rộng đường dư luận, Dân trí tiếp tục đưa ý kiến độc giả từ cả 2 chiều đối với phương án của Bộ GTVT "di dời" cầu Long Biên.

Thứ năm, 20/02/2014 - 05:03

Vì sao người dân hết lòng “đút lót” thánh thần?
Vì sao người dân hết lòng “đút lót” thánh thần?

(Dân trí) - “Những hình ảnh phản cảm như tranh cướp lộc trên ban thờ, trút cơn mưa tiền lên kiệu rước, “đút lót” thánh thần… đang diễn ra tại nhiều chốn tâm linh, quả thực quá đau xót”.

Thứ năm, 20/02/2014 - 03:00

Dẹp nhà “kỳ dị” tại Hà Nội: Không vướng trước thì... kẹt sau
Dẹp nhà “kỳ dị” tại Hà Nội: Không vướng trước thì... kẹt sau

(Dân trí) - Trả lời câu hỏi “Hà Nội có dẹp được nhà kỳ dị trên đường “đắt nhất hành tinh”?”, kênh phản biện chung từ phía dư luận chỉ ra rằng: nhìn từ phía trước có vẻ không khó, nhưng rất kẹt “vấn đề phía sau”.

Thứ năm, 20/02/2014 - 02:42

Vụ nổ trên xe khách làm 2 người chết: Tài xế phải chịu trách nhiệm?
Vụ nổ trên xe khách làm 2 người chết: Tài xế phải chịu trách nhiệm?

(Dân trí) - Chiếc bình oxy vừa được đưa lên xe, đặt nằm ngang sau chân ghế lái xe. Chiếc xe chạy được gần 1km thì bình oxy phát nổ khiến 2 người chết tại chỗ và 14 hành khách bị thương.

Thứ năm, 20/02/2014 - 02:11

Hình ảnh cầu Long Biên trong mắt thế giới
Hình ảnh cầu Long Biên trong mắt thế giới

(Dân trí)- Trước những tranh cãi quanh việc trùng tu hay xây mới cầu Long Biên, hãy cùng chúng tôi nhìn lại những hình ảnh về cầu Long Biên- "một thời đạn bom, một thời hòa bình" qua ống kính của những nhiếp ảnh gia, những khách du lịch nước ngoài.

Thứ năm, 20/02/2014 - 01:37

Hà Nội: Thổi hồn vào không gian xanh Bãi Giữa sông Hồng
Hà Nội: Thổi hồn vào không gian xanh Bãi Giữa sông Hồng

(Dân trí) - Hà Nội cần tổ chức thường xuyên các hoạt động văn hóa, thể thao gắn với môi trường tự nhiên để phục vụ nhu cầu sinh hoạt, giải trí cho người dân và thu hút du khách. Một không gian xanh có thể đáp ứng được các yêu cầu đó là Bãi Giữa sông Hồng.

Thứ năm, 20/02/2014 - 10:35

Giảm 100 ngàn biên chế: Đây lại vào đấy thôi!
Giảm 100 ngàn biên chế: Đây lại vào đấy thôi!

(Dân trí) - Thiên hạ cứ việc xôn xao vì đề án cắt giảm 100 ngàn biên chế, chúng tôi đây chẳng có gì phải lo bởi đã… ngoài vùng phủ sóng. Vì sao ư? Với sếp ta là tay phải, tay trái rất đắc lực. Lẽ nào sếp lại tự chặt tay mình, đúng không?

Thứ năm, 20/02/2014 - 09:56