Sàn tài sản số: An ninh, an toàn là yếu tố then chốt

Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP đã đánh dấu một bước ngoặt lịch sử cho thị trường tài sản số tại Việt Nam.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu đưa một lĩnh vực vốn dĩ phi tập trung và ẩn danh vào khuôn khổ quản lý nhà nước, đòi hỏi một lộ trình thận trọng với những tiêu chuẩn vận hành khắt khe. 

Tại hội thảo "Thiết lập cơ chế giám sát và chuẩn vận hành cho thị trường tài sản số Việt Nam" do Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam phối hợp cùng Uỷ ban Chứng khoán nhà nước tổ chức ngày 22/3 vừa qua, các chuyên gia đã chia sẻ những rào cản về công nghệ, pháp lý và an ninh mạng trong bối cảnh các sàn giao dịch nội địa đầu tiên đang thành hình.

An ninh mạng là điều kiện cần nhưng chưa đủ

Hiện Việt Nam đang rà soát hồ sơ các doanh nghiệp đăng ký cung cấp dịch vụ giao dịch tài sản mã hóa. 

Ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng ban Thường trực Ban quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) cho biết, cơ quan quản lý đang tiến hành rà soát tính đầy đủ và hợp lệ của hồ sơ dựa trên các quy định tại Điều 9 của Nghị quyết: "Ở giai đoạn này, chúng tôi không chỉ xem xét hồ sơ trên giấy tờ mà còn phối hợp chặt chẽ để lấy ý kiến từ Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước.

Các doanh nghiệp phải chủ động hoàn thiện quy trình và đặc biệt là xây dựng hệ thống công nghệ thông tin đáp ứng tiêu chuẩn an ninh an toàn cấp độ 4”.

Theo đó, an ninh an toàn là yếu tố then chốt, việc đáp ứng tiêu chuẩn cấp độ 4 không chỉ là điều kiện cần để được cấp phép mà là nền tảng để thị trường có thể vận hành chính thức một cách chuẩn mực.

Một trong những thách thức lớn nhất của tài sản số so với tài chính truyền thống chính là đặc tính công nghệ. Nếu tiền trong ngân hàng có hệ thống kiểm soát nội bộ qua nhiều tầng nấc phê duyệt trực tiếp, thì tài sản số lại phụ thuộc hoàn toàn vào "chìa khóa bí mật" (private key).

Chuyên gia an ninh mạng Nguyễn Lê Thành, Nhà sáng lập Verichains nêu quan điểm: "Bảo vệ tài sản số khó hơn bảo vệ tiền mặt ở ngân hàng rất nhiều, do tính chất phi tập trung khiến việc truy vết và thu hồi tài sản khi xảy ra sự cố trở nên cực kỳ phức tạp”.

“Tiêu chuẩn cấp độ 4 là đúng đắn, nhưng mới chỉ là điều kiện cần. Đối với sàn giao dịch, một lỗi quản trị nhỏ hoặc việc một nhân sự cầm chìa khóa bí mật bị thao túng có thể dẫn đến mất trắng toàn bộ tài sản. Các sàn phải áp dụng công nghệ mật mã hiện đại như MPC (Multi-Party Computation) để chia nhỏ quyền kiểm soát khóa, thay vì để tập trung vào một cá nhân hay một máy chủ duy nhất", ông Thành phân tích.

Bài học từ kinh nghiệm quốc tế

Bà Đoàn Mai Hạnh, Tổng giám đốc TCEX cho biết: ”Đơn vị đã chuẩn bị hơn một năm qua và hiện hệ thống đã sẵn sàng vận hành trên môi trường thực tế". 

Bà Hạnh khẳng định, TCEX đã hợp tác với các đối tác quốc tế để triển khai các giải pháp nhằm đánh giá nguồn gốc tài sản, đảm bảo các giao dịch không liên quan đến ví đen hoặc các nguồn bất hợp pháp.

Nhìn từ góc độ một sàn giao dịch đã hiện diện tại 170 quốc gia, bà Nguyễn Ngọc Sơn Quỳnh, Trưởng ban chiến lược sàn MEXC Việt Nam cho rằng, niềm tin của người dùng là tài sản quý giá nhất. Để xây dựng niềm tin đó, sự minh bạch là yếu tố không thể thương lượng.

"Sàn giao dịch có trách nhiệm công bố minh bạch và thường xuyên lượng tài sản dự trữ để người dùng có thể kiểm tra trên chuỗi (on-chain). Ngoài ra, hệ thống khớp lệnh phải đủ mạnh để xử lý các tình huống thị trường biến động cực đoan, tránh tình trạng treo lệnh hay mất lệnh gây thiệt hại cho nhà đầu tư", bà Sơn Quỳnh chia sẻ. 

Một câu hỏi lớn được đặt ra tại hội thảo là “số phận” của những tài sản mà người Việt đang nắm giữ trên các sàn quốc tế nhưng không được niêm yết trên sàn nội địa sau khi Nghị quyết 05 có hiệu lực.

Về vấn đề này, ông Tô Trần Hòa cho biết, tới đây sẽ có các cơ chế giao dịch thỏa thuận hoặc chuyển đổi để hỗ trợ nhà đầu tư, bởi đây cũng là một phần nghiệp vụ trong giấy phép của các sàn.

Tuy nhiên, thách thức về mặt dân sự như quyền thừa kế tài sản số cũng là vấn đề cần làm rõ, vì theo quy định hiện hành, tài sản số cũng cần được xem xét dưới góc độ Bộ luật Dân sự 2015 để đảm bảo các quyền lợi về thừa kế và sở hữu hợp pháp.