Nhớ về người chiến sĩ vô danh

Bên cạnh những chiến sĩ (hữu danh) đã được ghi công và tôn vinh, còn biết bao chiến sĩ vô danh mà người đời ít biết đến. Cứ vào dịp này, tôi lại nhớ về một chiến sĩ vô danh như thế.  

Anh vốn là bạn học của tôi từ ngày thành phố Nam Định còn bị giặc Pháp chiếm đóng. Hôm ấy vừa bắt đầu tiết học thứ hai. Bỗng dưng, mấy cảnh sát do một thầy trên văn phòng dẫn xuống, xuất hiện đột ngột trước lớp, làm mọi người chăm chú theo dõi! Sau khi hai thầy trao đổi gì đó với nhau, ba người đàn ông mặc sắc phục cảnh sát, tiến thẳng vào trong lớp. Đến chỗ bạn Trần Văn Bình, trưởng tràng - một học sinh lớn tuổi nhất lớp, họ dừng lại. Chúng tôi hồi hộp theo dõi từng hành vi của mấy người "khách không mời mà đến". Nhưng khi thấy Bình bị trói, dẫn ra khỏi lớp, thì dường như mọi người đã đoán được nguyên cớ! Mới hôm qua, trong giờ học nhạc, thầy giáo bảo: mỗi học sinh hát một bài mà mình ưa thích. Mọi người hào hứng hưởng ứng hát hết bài này đến bài kia, vui nhộn lắm! Khi đến lượt mình, Bình thưa với thầy:

- Dạ thưa thầy, con chỉ nhớ một bài hát mà con ưa thích nhất, nhưng đó là bài hát "Kháng chiến", có được hát không thưa thầy?

Thầy giáo từ tốn gật đầu bảo "Em cứ hát đi!" Thế là Bình cất lên lời hát dõng dạc, càng hát càng bốc như cuốn hút mọi người, làm cho không khí lớp học sôi sục hẳn lên.

"Đoàn quân Việt Nam đi, chung lòng cứu quốc!..."

Chúng tôi không dám hát theo, nhưng trong lòng trào dâng niềm cảm phục người bạn dũng cảm. Trong mắt mỗi chúng tôi lúc ấy, Bình là một thần tượng vừa  lớn lao vừa gần gũi, lại rất đỗi thân thương.

&&&

Chuyện trên xẩy ra vào năm cuối cùng của thời kỳ Pháp tạm chiếm, chỉ mấy tháng trước khi Nam Định được giải phóng.

Không khí mừng chiến thắng tràn ngập đường phố, tràn ngập sân trường, tràn ngập tất cả các lớp học sau hòa bình, khiến chúng tôi không còn nhớ gì đến thần tượng của mình, Bình - người trưởng tràng, người bạn đồng môn bị chính quyền thực dân bắt giữ ngày nào... Phải mấy tháng sau, mọi người mới biết Bình đã bỏ học. Chúng tôi đoán già đoán non, chắc bây giờ Bình đang đảm trách một công tác gì đó của cách mạng. Một người trẻ tuổi mà gan dạ đến thế cơ mà.

Cuộc sống cứ thế cuốn đi với biết bao sự kiện mới mẻ. Cùng với sự đổi thay chung, cá nhân mỗi chúng tôi cũng đã đổi thay. Có người tiếp tục con đường học hành, có kẻ phải lặng lẽ rẽ ngang, tìm công việc kiếm sống. Rồi có người trở thành nhà quản lý, nhà lãnh đạo... nhưng cũng có bạn suốt đời trung thành với bộ áo quần công nhân, xám đen dầu mỡ. Thậm chí có bạn đén tuổi ngoài năm mươi, vẫn lận đận chuyện áo cơm...

Buổi họp mặt đồng môn đầu tiên, tổ chức ở nhà một bạn, có khoảng hơn hai chục thành viên về dự. Mới xa trường ba chục năm, mà gặp lại nhau đã thấy có nhiều đổi khác. Mỗi người một tâm sự, mỗi người một nghề nghiệp, mỗi người một hoàn cảnh sống...

Nhưng bất ngờ nhất, lại là anh chàng có khuôn mặt vuông vức và dáng người chắc nịch, với nước da tai tái mầu tro. Trông quen lắm, nhất là đôi mắt - vâng đôi mắt rất sáng, rất giống một người. Bỗng ai đó reo lên:

- Bình! Trần Văn Bình!..

Vâng! Người có đôi mắt rất sáng ấy không thể lẫn vào đâu được, chính là Trần Văn Bình, thần tượng của chúng tôi thưở học trò. Chúng tôi hỏi anh đi đâu, làm gì trong bằng ấy năm trời mà nay mới gặp? Anh khẽ mỉm cười:

- Mình chả đi đâu cả! Mình vẫn sống ở đất Nam Định này suốt từ bấy đến nay. Làm công nhân đốt lò hơi tại nhà máy Chuối (tên gọi dân giã của nhà máy thực phẩm xuất khẩu Nam Định những năm 60 thế kỷ trước).

Thế đấy, thần tượng Trần văn Bình, một học sinh bị cảnh sát chính quyền Pháp bắt vì có những hoạt động chống đối, lại chỉ là công nhân đốt lò hơi nhà máy chuối? Không thể tin được! Nhưng đấy lại là một sự thật trong cuộc đời mà Bình đã chấp nhận một cách nhẹ nhàng, không suy tính thiệt hơn.               

&&&

... Mãi sau này, trong lần dự đám ma một vị lão thành cách mạng, có một bà hỏi tôi: Hình như anh có chơi với anh Trần Văn Bình, công nhân nhà máy Chuối? Tôi ngạc nhiên nhìn bà. Bà giải thích, tôi nhận ra anh, vì hôm trước có gặp anh ở lễ an táng anh Bình. Rồi bà thở dài:

- Khổ thân anh ấy! Chết đột ngột, chẳng kịp trối trăng gì. Đến giấy tờ chứng nhận có hoạt động trong kháng chiến, bị địch bắt, cũng chẳng biết để đâu! Các anh là bạn cũ, các anh nên giúp chị ấy và các cháu xác minh lại cho vong linh anh Bình được mát mẻ nơi chín suối. Thế ra bà cũng là một trong số những thanh niên Nam Định thời đó, có tham gia hoạt động nội thành.

Tôi nói với bà:

- Chị ơi! Tôi là bạn anh Bình thật, nhưng tôi đâu có hoạt động kháng chiến? Chỉ biết, biết rất rõ việc cảnh sát địch bắt anh tại lớp học thôi. Biết có thế thì giúp gì được hở chị? Người đàn bà im lặng. Không biết chị có nghe rõ điều tôi trình bầy, hay chị đang nghĩ về một điều khác, về một thân phận khác; một thân phận không hoàn toàn giống như Trần Văn Bình, nhưng cũng vô danh, hư ảo như thần tượng một thời của tụi học trò chúng tôi?!.

- Chắc là phải đi tìm những người khác! Nhưng người khác nào? Người không có vị trí xã hội như chị, thì có chứng thực cũng vô giá trị; còn người đã lên ngồi ghế cao xa, mà tầm nhìn hình như đã bị che khuất, thì chắc gì họ đã thấy được những thân phận mong manh như trường hợp của Bình, như biết bao nhiêu chiến sĩ vô danh khác !

Bất giác, lúc đó tiếng nhạc trong đám hiếu cất lên bài "Hồn tử  sỹ" nghe thật não nùng, làm tôi bừng tỉnh. Đám tang vị lão thành cách mạng đã tới hồi làm lễ truy điệu. Như một cái máy, tôi làm theo mọi người: hơi cúi đầu mặc niệm vong linh người đã khuất mà lòng lại thầm nghĩ:

Trần Văn Bình ơi! Hồn anh giờ ở nơi đâu?!.

Trần Huy Thuận
(Nam Định) 

LTS Dân trí - Nếu đúng “Văn là Người” thì đọc bài viết trên đây có thể thấy tác giả là một người nhân hậu, có tấm lòng vị tha và biết nhận diện những giá trị đích thực của cuộc sống thường nhiều khi lẫn lộn thực và giả.

Phải nói rằng mỗi người chúng ta trong cuộc đời này đều nhận được những ân sủng vô giá mà chính cuộc đời đã ban tặng cho ta. Đấy là những ân sủng từ thuở lọt lòng mẹ: công sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ, công chăm lo giáo dục của thầy cô giáo và công lao của biết bao những chiến sĩ cách mạng - hữu danh và vô danh - đã hy sinh không hề toan tính cho lợi ích của riêng mình để xây đắp nên cuộc sống tốt đẹp của ngày hôm nay.

Sống thế nào cho xứng đáng với những ân huệ mà cuộc đời đã dành cho mình là điều đáng suy ngẫm đối với mọi người đang sống.