Nghĩ suy qua một chuyến về thăm quê hương (Kỳ 2)

Dân trí Tuy về thăm Tổ quốc chỉ có ba tuần, nhà giáo chuyên giảng dạy và nghiên cứu về lĩnh vực xã hội học- tác giả Nguyễn Huỳnh Mai cũng đã có 1 cái nhìn nhạy cảm đối với những vấn đề đặt ra cho quá trình phát triển và hội nhập của nước nhà.
>>Nghĩ suy qua một chuyến về thăm quê hương (Kỳ 1)

Đó là những vấn đề nổi cộm về ô nhiễm môi trường, về tình trạng lộn xộn và thiếu an toàn trong giao thông cũng như những hiện tượng bất bình đẳng xã hội và sự thiếu hụt trong lương tâm nghề nghiệp; những “mặc cảm” không đáng có thể hiện ở hai thái cực “tự tôn” hay “tự ti”…
 
Sống còn trong làm ăn kinh tế

 

Đi từ Sài Gòn ra Hà Nội thấy bán buôn nhan nhản khắp nơi, nhất là bán buôn mà tôi gọi là thương mại nhỏ (hay thất nghiệp trá hình ?): một tủ với hai ba chục lon nước, vài loại bánh ... đã là một cửa hàng -  thương mại sống còn chứ không phải thương mại kinh doanh. Cửa hàng lại phục vụ hầu như suốt ngày và đêm (các chuyên viên về giấc ngủ xem số giờ ngủ của dân như một chỉ số của chất lượng sống – dân ta trung bình ngủ bao nhiêu giờ mỗi đêm ?)

 

Rất nhiều cửa hàng dịch vụ – từ sửa

Bài viết tranh luận của bạn về vấn đề này xin gửi đến Diễn đàn Dân trí qua địa chỉ e-mail: thaolam@dantri.com.vn

xe, hàng ăn uống, áo quần, vi tính, điện thoại đến du lịch, giấy tờ, ngân hàng, chuyển nhượng nhà đất... Còn sản xuất tiểu công nghệ hầu như vắng bóng. 

 

Dịch vụ thôi chưa đủ. Muốn cho kinh tế thực sự phát triển, ta còn cần cho ra đời nhiều sản phẩm cụ thể qua những hình thức kinh tế bền vững hơn là kiểu buôn bán một sớm một chiều.

 

Tiếc là chúng tôi không có dịp thăm các khu công nghiệp. Chỉ biết qua báo chí là mức sống của công nhân các khu công nghiệp còn khó khăn.

 

Khoảng cách giàu -nghèo: vài thí dụ tượng trưng

 

Các xe sang trọng trong thành phố và cái gánh khiêm tốn của người bán hàng rong. Có những người mặc những bộ cánh hàng hiệu giá cả nghìn đô la, có người khác vẫn còn mang đôi dép nhựa rẻ tiền...
 

Hình như trong ngôn từ cả ngoài phố và trong càc mối quan hệ giao tiếp nói chung, cách xưng hô cũng có sự phân biệt khác nhau : “Chị” hay “Anh” khi người đối diện làm lao động chân tay, còn  “Ông” và “Bà” khi nói chuyện với những người giàu sang và có bằng cấp cao.

 

Chưa kể đến những bát phở thịt bò Kobé hay nhà hàng Long Đình, chúng tôi vào một quán café trong khuôn viên bảo tàng Lịch sử : hóa đơn cho một ly kem và một cốc cà phê đã là 240.000 đồng . Thảo nào xung quanh chúng tôi khách toàn là dân ăn mặc sang trọng.  Còn nếu mua một một cây kem ngoài phố thì chỉ 7 - 10.000 đồng.

 

Lương tâm nghề nghiệp

 

Điển hình về lương tâm nghề nghiệp là chuyện một gia đình người bán mì ở Chợ Lớn, một gia đình từ ba thế hệ ông ngoại truyền, mẹ nối rồi con cái đi theo. Cả nhà đảm bảo tất cả các khâu sản xuất mì, nấu nước lèo chuẩn bị nguyên liệu, phục vụ thực khách cho đến việc lo bảo quản, vệ sinh. Họ không giàu nhưng ...sung sướng hạnh phúc khi nói về nghề nghiệp của họ. Ánh mắt họ ngời lên niềm tự hào của một công việc được thực hiện chu đáo.

 

Muốn có lương tâm nghề nghiệp thì trước nhất phải có ý thức về khái niệm nghề nghiệp của mình, biết mình đang làm gì, làm thế nào, làm cho ai, tại sao...

 

Trái lại, khi việc đi làm thu gọn vào chủ đích kiếm kế sinh nhai, lương tâm nghề nghiệp thành một khái niệm hoàn toàn vắng bóng. Một chiêu đãi viên hàng không vô lễ với khách, một tài xế taxi ăn gian đi vòng vo để được thêm tiền mà không nghĩ đến việc làm mất thì giờ của khách. Một nhân viên khách sạn chỉ săn sóc khách để được tiền trà nước. Một người bán hàng cân thiếu, hay nói thách để bắt bí người mua. Một nhân viên y tế hách dịch với bệnh nhân ... Đó là một vài thí dụ chúng tôi mắt thấy tai nghe trong thời gian về thăm nhà.
 

Xu hướng trọng ngoại cũng ... thịnh hành: cái “mác” Hàn Quốc, Mỹ ... được xem như là “thượng hạng”
là “đẳng cấp” từ áo quần, phong cách (Ảnh: www.thegioichame.com)

 

Ngày xưa, vấn đề lương tâm nghề nghiệp không cần thiết lắm vì trong cả một xã hội nông nghiệp tự cung, tự cấp, không có nhiều nghề. Thầy giáo và lương y được xã hội trọng vọng và vị thế đó “bắt” họ phải xử sự sao cho xứng đáng. Liên hệ xã hội lại được ràng buộc bởi tình người (thương người như thể thương thân), bởi  niềm tin nhân quả (làm tốt hầu để đức cho con) ...
 
Ở thôn quê, sự kiểm soát xã hội cao (mọi người đều biết nhau từ đời ông, đời cháu) nên tất cả ai cũng tử tế để giữ chữ tín. Bây giờ ở đô thị, cuộc sống xô bồ, mất liên hệ xã hội, tiền bạc nhiều khi cao hơn lễ nghĩa, mặc tình lừa gạt lẫn nhau nói chi đến lương tâm nghề nghiệp!

 

Hiện nay đòi hỏi lương tâm nghề nghiệp cũng khó: lương không đủ sống, vật giá cái gì cũng đắt đỏ, môi trường bon chen, tranh lấn. Lương trung bình cũa những người chúng tôi gặp là khoảng trên dưới 3 triệu mỗi tháng, thế nhưng chỉ riêng tiền đóng góp cho một trẻ ở tiểu học cũng đã hơn 1 triệu. “Bươn chải”, "lo toan", “giật gấu vá vai” là câu nói thường xuyên của một số người chúng tôi đã gặp.

 

Phía sau vấn đề lương tâm nghề nghiệp là cả một hệ đạo đức xã hội.

 

Mặc cảm tự ti và mặc cảm tự tôn

 

Một nghìn năm đánh giặc phương Bắc, gần một thế kỷ để thoát sự đô hộ của Pháp, ba mươi năm chống Mỹ ... Xưa và nay, người dân Việt Nam đều có nhiều lý do để hãnh diện về truyền thống của cha ông.

 

Thế nhưng mặc cảm tự tôn (tiếng Pháp complexe de supériorité hoặc khái niệm, theo xã hội học  ethnocentrisme – có nghĩa là xem văn hóa mình là tốt nhất, còn các văn hóa khác là thua kém) là một phản ứng có thể làm ta mù quáng, xem cái gì của mình cũng “hơn người” và từ chối các nhận xét khác, kể cả những nhận xét tích cực.

 

Mặc cảm này thường hiện hữu ở nơi đại đa số người có địa vị xã hội. Một giáo sư đại học về khảo cổ  từ chối không thấy những mất mát trong việc làm mới thay vì trùng tu di tích. Một thẩm phán bảo vệ hết mình việc tập trung hành pháp và tư pháp. Một nhạc sĩ lớn lên sau 1975  hết lòng ca tụng trào lưu tân nhạc hiện thời và bài bác nhạc thời trước ... Về báo chí, người đọc cảm thấy người viết năng nhấn mạnh những thành tựu hơn là viết về những thiếu sót...

 

Bên cạnh đó, xu hướng trọng ngoại cũng thịnh hành: những cái “mác” Hàn Quốc, Singapore, Mỹ ... được xem như là “thượng hạng” là  “đẳng cấp” từ áo quần, khăn trải giường, đồ gia dụng, bánh ngọt, rượu, mỹ phẩm... Rốt cuộc là : phải cao như Tây, phải trắng như người Hàn Quốc, phải nhuộm tóc đủ màu ... Hết rồi những ca ngợi cho tà áo trắng giản dị của nữ sinh Gia Long, hay cho mái tóc thề của các cô trường Đồng Khánh thủa nào...

 

Đi ra nước ngoài cũng là giấc mơ của một số người trẻ tôi gặp: ra nước ngoài để học, để học thêm, để kiếm sống, để đổi đời... Tại sao như vậy nhỉ ? Cuộc sống của người tha hương đâu phải là cuộc sống ở thiên đường. 

 

Tại sao phải so sánh? Tự tôn hay tự ti đều là mặc cảm cả, tức là ... có vấn đề. Tại sao ta không yên ổn sống với mình, bên cạnh người khác mà không bài ngoại hay vọng ngoại, tự ti hay tự tôn ?

 

Tạm kết luận

 

Vĩ mô hay vi mô, chuyện của xã hội hay chuyện của từng người. Ba tuần không cho phép chúng tôi biết hết hiện tình Việt Nam. Nhìn trở lại thời bao cấp cách đây hơn ba mươi năm, nước nhà đã đi những bước "bảy dặm". Đổi mới, mở cửa, kinh tế thị trường... đã mang lại nhiều thay đổi. Cái cần là phải tiếp tục cảnh giác với sự lạc quan một chiều để phúc lợi thật sự đến với mỗi người dân, nhất là cho những trẻ em hiện ở tuổi mầm non.

 

Tiềm năng của Việt Nam to lớn cả về tài nguyên thiên nhiên cũng như về khả năng nhân sự. Nhưng cần quản lý tốt để phát triển hài hòa và bền vững.

 

Chúng tôi trở về châu Âu, vẫn còn ấm tình người ở quê nhà, mặc dù trong lòng cũng còn trĩu nặng những lo lắng cho tương lai.

 

                                                        Nguyễn Huỳnh Mai
 (Liège, Bỉ)

 

LTS Dân trí Những ý kiến đóng góp chân thành ấy thể hiện tấm lòng của một trí thức kiều bào tuy sống xa Tổ quốc, nhưng luôn đau đáu nhớ về và nghĩ về cội nguồn đã sinh ra mình. Đồng thời luôn thiết tha mong muốn nước nhà ngày càng phát triển nhanh, bền vững và hài hòa hơn trên cơ sở biết nhận ra và kịp thời để khắc phục những mặt còn yếu kém. Nhất là quan tâm nhiều hơn đến phúc lợi của người dân, đặc biệt là trẻ em.
 
Chúng tôi chân thành cảm ơn tác giả.
Tag :
CÁC BÀI MỚI
Xã “buông xuôi”, người dân mất đất
Xã “buông xuôi”, người dân mất đất

(Dân trí) - Đến nay đã hơn 6 tháng trôi qua, UBND xã Phú Diễn, UBND huyện Từ Liêm vẫn “bình chân như vại”, không hề đoái hoài đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân bị xâm hại, không hề có bất kỳ một văn bản nào hồi âm đến công dân.

Thứ sáu, 13/05/2011 - 12:07

Thông báo quyết định đưa vụ án ra xét xử
Thông báo quyết định đưa vụ án ra xét xử

(Dân trí) - Qua thăm dò thì gia đình tôi được biết 3 ngày nữa người nhà tôi sẽ bị đưa ra xét xử vì hành vi tàng trữ và sử dụng chất ma túy, nhưng gia đình tôi lại không nhận được giấy báo từ tòa án hoặc giấy báo từ cơ quan có thẩm quyền.

Thứ sáu, 13/05/2011 - 12:05

UBND huyện Quảng Xương cần sớm giải quyết dứt điểm khiếu nại của công dân
UBND huyện Quảng Xương cần sớm giải quyết dứt điểm khiếu nại của công dân

(Dân trí) - Báo Dân trí nhận được đơn kiến nghị của bà Trương Thị Do, trú huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa phản ánh việc có gần 20 đối tượng đến đập phá tan nát ngôi nhà của bà từ tháng 1/2010, đến nay chính quyền địa phương vẫn chưa giải quyết dứt điểm vụ việc.

Thứ sáu, 13/05/2011 - 12:03

Còn nhiều điều tốt đẹp để tin tưởng
Còn nhiều điều tốt đẹp để tin tưởng

(Dân trí) - Các vụ hành xử kiểu “xã hội đen” liên tục xảy ra khiến nhiều người hoang mang, mất lòng tin. Nhưng xã hội vẫn có những tấm lòng cao cả như “Cậu bé lớp 8 dũng cảm, lao vào lửa cứu người” giúp khơi gợi lại niềm tin vào những điều tốt đẹp.

Thứ năm, 12/05/2011 - 10:24

Lời hứa chống tham nhũng
Lời hứa chống tham nhũng

(Dân trí) - Tại các cuộc tiếp xúc cử tri của các ứng viên đại biểu Quốc hội, một nội dung được ứng cử viên cũng như cử tri bàn đến nhiều nhất, đó là chống tham nhũng.

Thứ năm, 12/05/2011 - 10:01

Trách nhiệm và lòng tin
Trách nhiệm và lòng tin

(Dân trí) - Tránh tình trạng phiếu thì cao, trình độ năng lực lại yếu, chỉ vài lần sau bầu cử qua tiếp xúc cử tri, qua theo dõi các kỳ họp mới thấy lòng tin của mình bị nhầm phải ân hận.

Thứ năm, 12/05/2011 - 07:49

Thời hiệu yêu cầu giải quyết tranh chấp về trợ cấp khi chấm dứt hợp đồng?
Thời hiệu yêu cầu giải quyết tranh chấp về trợ cấp khi chấm dứt hợp đồng?

(Dân trí) - Chồng tôi làm việc tại Ngân hàng NN&PTNT huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu từ năm 2005 đến tháng 9/2009, chồng tôi làm đơn xin thôi việc được Ngân hàng tỉnh đồng ý và ra quyết định cho thôi việc nhưng không được hưởng bất kỳ một chế độ trợ cấp nào.

Thứ năm, 12/05/2011 - 12:01

Lên đèn khi trời vẫn sáng
Lên đèn khi trời vẫn sáng

(Dân trí) - Hàng chục đèn điện cao áp sáng trưng trên tuyến đường đầu thị xã Sơn Tây, TP Hà Nội (hướng Phúc Thọ đi Sơn Tây chiều 1/5) được bật sáng. Phải chăng tiết kiệm điện là thế này đây?

Thứ tư, 11/05/2011 - 03:11

Nhức nhối “chạy” vào lớp một
Nhức nhối “chạy” vào lớp một

(Dân trí) - “Chạy” để có chức quyền, “chạy” để có công việc, “chạy” làm sổ đỏ...dẫu sao thì cũng... đã đành. Nhưng chuyện trẻ em mà cũng phải "chạy" vào lớp một, nghe sao mà chua xót!

Thứ tư, 11/05/2011 - 11:49

Quy định về chuyển nhượng đất nông nghiệp
Quy định về chuyển nhượng đất nông nghiệp

(Dân trí) - Tôi có khoản 200 m2 đất là đất nông nghiệp được sử dụng trong thời hạn 11 năm từ tháng 10/2001 đến tháng 10/2012 tại thôn Mộc Hoàn, xã Vân Côn, huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội.

Thứ tư, 11/05/2011 - 07:23

Sắc tím ngỡ ngàng mùa lục bình nở hoa
Sắc tím ngỡ ngàng mùa lục bình nở hoa

(Dân trí) - Mùa lục bình nở hoa, cả một sắc tím biếc mênh mang bao trùm mặt nước những ao hồ, kênh rạch, dòng sông... Hoa lục bình mang vẻ đẹp riêng rất bình dị, thân thương như những thiếu nữ "chân quê" nền nã thủa nảo nào...

Thứ ba, 10/05/2011 - 04:17

Cùng hành động để thay đổi những ứng xử kém văn hóa
Cùng hành động để thay đổi những ứng xử kém văn hóa

(Dân trí) - Những lời răn dạy: “Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”, “Học ăn, học nói, học gói, học mở”… luôn là những bài học thiết thực của ông cha ta về văn hóa ứng xử. Vậy mà nay còn mấy ai ứng dụng trong cuộc sống hàng ngày.

Thứ ba, 10/05/2011 - 11:56

CÙNG CHUYÊN MỤC
Bàn thêm về văn hoá - đạo đức hiện nay
Bàn thêm về văn hoá - đạo đức hiện nay

(Dân trí) - Trong kinh doanh, vấn đề đạo đức mới đáng buồn hơn! Lẽ ra ngày lễ xe nhiều khách, chạy nhiều chuyến, giá cả phải rẻ hơn, thì ngược lại “chém” được là họ sẵn sàng “chém” không cần đến đạo đức kinh doanh, bất cần đến đạo đức, nghề nghiệp.

Thứ ba, 10/05/2011 - 07:29

Cần sớm giải quyết dứt điểm khiếu nại tại chợ Đồng Xuân
Cần sớm giải quyết dứt điểm khiếu nại tại chợ Đồng Xuân

(Dân trí)- Báo Dân trí nhận được đơn khiếu nại của hàng chục hộ đang kinh doanh tại chợ Đồng Xuân, phản ánh việc Công ty Cổ phần Đồng Xuân đã sử dụng sai mục đích kinh doanh tại tầng 3 của chợ.

Thứ ba, 10/05/2011 - 12:15

Không thuộc luật, hay cố tình làm sai luật?
Không thuộc luật, hay cố tình làm sai luật?

(Dân trí)- Trước sự quan tâm của bạn đọc về nỗi gian truân trong quá trình làm sổ đỏ, và “xin” cấp GPXD của gia đình ông Nguyễn Quang Vinh, trú tại quận Ba Đình, PV Dân trí tiếp tục tìm hiểu và phát hiện ra nhiều vấn đề “tréo ngoe” trong vụ việc này.

Thứ ba, 10/05/2011 - 12:10

Độ tuổi đăng ký kết hôn?
Độ tuổi đăng ký kết hôn?

(Dân trí) - Xin Quý báo cho biết con gái, con trai bao nhiêu tuổi thì được đăng ký kết hôn đúng pháp luật? (Đào Tuấn Anh, Email: nguyenthiyenlinhbn@gmail.com)

Thứ hai, 09/05/2011 - 11:45

Nghĩ suy qua một chuyến về thăm quê hương (Kỳ 1)
Nghĩ suy qua một chuyến về thăm quê hương (Kỳ 1)

(Dân trí) - Bài viết dưới đây của nhà giáo Nguyễn Huỳnh Mai, một kiều bào trí thức định cư tại Bỉ nhưng luôn nặng lòng với quê hương, người đã có nhiều bài viết về các chủ đề liên quan với giáo dục trên Diễn đàn Dân trí.

Thứ hai, 09/05/2011 - 09:15

Bạn đọc phẫn nộ trước những vụ hành xử kiểu “xã hội đen”
Bạn đọc phẫn nộ trước những vụ hành xử kiểu “xã hội đen”

(Dân trí) - Dư luận đang hết sức phẫn nộ trước những vụ hành xử kiểu xã hội đen. Những kẻ “đâm thuê, chém mướn” hay “có tí máu côn đồ”… đều có cách thể hiện giống nhau: coi thường pháp luật và tính mạng người khác, ngang nhiên “xử” bất cứ ai làm chúng "khó chịu".

Thứ hai, 09/05/2011 - 02:45

Thêm một ý kiến về cấp sổ đỏ
Thêm một ý kiến về cấp sổ đỏ

(Dân trí) - Trong mục ý kiến thăm dò mục Diễn đàn - Bạn đọc của Dân trí, có vấn đề nêu khoán định mức cấp sổ đỏ được nhiều ý kiến ủng hộ. Tôi mạn phép xin nêu ý kiến khác: tại sao lại khoán định mức?

Thứ hai, 09/05/2011 - 09:02

“Tây” thấy sợ nên “Ta” phải xử nghiêm
“Tây” thấy sợ nên “Ta” phải xử nghiêm

(Dân trí) - Phải công nhận rằng những nhìn nhận của “Tây” về giao thông Việt Nam là nhốn nháo, lộn xộn đều không sai. Nhưng xét về thực tế, để tạo nên cảnh nhốn nháo đó phần nào cũng có sự góp mặt của cả một số người “Tây”.

Thứ hai, 09/05/2011 - 12:05

Chuồn chuồn kim: thế giới của sắc màu
Chuồn chuồn kim: thế giới của sắc màu

(Dân trí) - Chuồn chuồn kim - cái tên đã nói lên sự nhỏ nhắn và quả là khó khăn khi con người muốn quan sát nó. Tuy nhiên sự ra đời của máy ảnh kỹ thuật số ngày nay có thể lưu lại thế giới muôn màu của những cây kim biết bay này.

Thứ hai, 09/05/2011 - 12:04

Vài lời gửi đến những người "có văn mà... thiếu hóa"
Vài lời gửi đến những người "có văn mà... thiếu hóa"

(Dân trí) - Giá trị văn hóa hình như bị "đảo ngược" khi một cụ già 70 tuổi phải thưa, phải dạ một nhân viên chỉ hơn 20 tuổi! Đứng nhìn cảm thấy xót thương cho cụ, sao anh chàng kia không đặt trường hợp đó là bố mình, ông nội mình nhỉ?

Chủ nhật, 08/05/2011 - 12:15

Giáo viên phải “né” học sinh
Giáo viên phải “né” học sinh

(Dân trí) - Đã có trường hợp giờ tan học chiếc xe máy của thầy giáo xẹp lốp bất thường, thậm chí bị rạch một đoạn dài trên yên. Bình tâm nghĩ lại thì hóa ra tuần trước thầy có mắng một học sinh không chịu chép bài, lại còn trêu trọc bạn gái đến phát khóc.

Chủ nhật, 08/05/2011 - 12:03

Ứng xử thiếu văn hóa không chỉ ở giới trẻ
Ứng xử thiếu văn hóa không chỉ ở giới trẻ

(Dân trí) - Việc ứng xử thiếu ý thức và thiếu văn hóa nơi công cộng không chỉ dừng lại ở người trẻ mà hầu như phổ biến ở mọi lứa tuổi, đã thật sự trở thành một vấn nạn của xã hội.

Thứ bảy, 07/05/2011 - 11:46