Cơ quan nào cấp giấy tờ chứng minh nguồn gốc của xác ve sầu?

Những ngày gần đây, vụ việc Đội Quản lý thị trường số 1, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn phối hợp với cơ quan chức năng kiểm tra, tạm giữ 80kg xác ve sầu khô đang được vận chuyển đi tiêu thụ thu hút sự quan tâm của dư luận.

Theo cơ quan chức năng, số lượng xác ve sầu khô trên xe khách được xác định là nguyên liệu làm thuốc. Tuy nhiên, do tài xế không xuất trình được giấy tờ chứng minh nguồn gốc nên lực lượng chức năng đã tiến hành tạm giữ để tiếp tục xác minh, xử lý theo quy định.

Sự việc nhanh chóng tạo ra nhiều luồng ý kiến trái chiều trên mạng xã hội và các diễn đàn.

Nhiều người băn khoăn, nếu tự đi bắt hoặc thu gom xác ve sầu ngoài tự nhiên về để bán thì phải xin giấy tờ chứng minh nguồn gốc ở đâu, thủ tục thực hiện như thế nào và cơ quan nào có thẩm quyền cấp loại giấy tờ này.

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Trịnh Văn Dũng (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), cho biết xác ve sầu là một loại hàng hóa được sử dụng làm thuốc trong đông y.

Mặt hàng này được quy định tại Thông tư số 09/2024/TT-BYT ngày 11/6/2024 của Bộ Y tế về danh mục thuốc, nguyên liệu làm thuốc dùng cho người và mỹ phẩm xuất khẩu, nhập khẩu đã được xác định mã số hàng hóa theo danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam.

Cụ thể, tại danh mục 11, số thứ tự 338 thông tư này, dược liệu xác ve sầu được xác định mã số hàng hóa 0510.00.00.

Căn cứ theo quy định nêu trên, luật sư phân tích, nếu xác ve sầu lưu thông trên thị trường với số lượng lớn nhằm mục đích kinh doanh, xuất khẩu hoặc cung ứng cho các cơ sở đông y thì bắt buộc phải có giấy tờ chứng minh nguồn gốc, xuất xứ.

"Hàng hóa thu mua từ người dân hoặc người đi rừng thì chủ hàng cần có bảng kê, hợp đồng thu mua hoặc cam kết về địa điểm khai thác", luật sư nêu.

Theo luật sư, việc người vận chuyển hoặc chủ cơ sở thu mua không xuất trình được giấy tờ theo quy định có thể bị xử phạt hành chính theo Điều 17 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 24/2025/NĐ-CP và Nghị định 96/2023/NĐ-CP.

Mức xử phạt đối với hành vi kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ có thể lên tới 50 triệu đồng.

Theo dõi vụ việc, luật sư cho rằng về mặt pháp lý, việc lực lượng quản lý thị trường thu giữ hàng hóa được thực hiện căn cứ theo các quy định của pháp luật nêu trên. Tuy nhiên, trong thực tiễn áp dụng cơ quan chức năng cần vận dụng linh hoạt, phù hợp với đặc thù của từng loại hàng hóa và hoàn cảnh cụ thể.

Luật sư phân tích, ve sầu chỉ là một loài côn trùng sống ngoài tự nhiên, không thuộc danh mục loài nguy cấp, quý hiếm bị cấm săn bắt, cũng không phải hàng hóa thuộc danh mục cấm kinh doanh.

Đây cũng không phải loài có cơ sở chăn nuôi, nuôi trồng được cấp phép mà chủ yếu do người dân tự khai thác ngoài tự nhiên rồi thu gom lại.

"Xác ve sầu chủ yếu người dân nhặt ngoài tự nhiên rồi thu gom lại nên việc yêu cầu giấy tờ chứng minh nguồn gốc trong thực tế là rất khó áp dụng", luật sư nhận định.

Theo luật sư, trong trường hợp này, cơ quan chức năng có thể cân nhắc áp dụng biện pháp tuyên truyền, nhắc nhở để người dân hiểu quy định pháp luật thay vì xử lý cứng nhắc.

"Mọi quy định pháp luật đều nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội theo hướng công bằng. Tuy nhiên, khi áp dụng vào thực tế cần xem xét nhiều yếu tố cụ thể để tránh phát sinh xung đột lợi ích hoặc tạo dư luận trái chiều, gây tâm lý bức xúc trong xã hội", luật sư nêu quan điểm.

Đồng quan điểm, luật sư Quách Thành Lực (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), cho rằng nếu cơ quan quản lý thị trường xác định mình có quyền kiểm tra, thu giữ loại hàng hóa này và yêu cầu người vận chuyển xuất trình giấy tờ chứng minh nguồn gốc thì cần phải đưa ra căn cứ pháp lý cụ thể cho quyền đó.

Theo luật sư, chỉ khi cơ quan chức năng chứng minh được việc kiểm tra, thu giữ là đúng quy định pháp luật thì người dân sẽ chấp hành. Ngược lại, nếu việc thu giữ không có đủ căn cứ pháp lý, người dân có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện đối với hành vi bị cho là trái pháp luật.

Luật sư cũng cho rằng với số lượng lớn văn bản pháp luật hiện nay, việc người dân xác định loại hàng hóa nào bắt buộc phải chứng minh nguồn gốc, xuất xứ hay quy định cụ thể khi vận chuyển là điều không hề đơn giản.

"Tuy nhiên, khi tham gia hoạt động kinh doanh, người dân có trách nhiệm tìm hiểu pháp luật. Song song với đó, cơ quan chức năng cần tăng cường tuyên truyền, phổ biến quy định để người dân biết và chấp hành. Đây nên là giải pháp ưu tiên trước khi áp dụng các biện pháp xử phạt", luật sư nêu quan điểm.