Những đứa trẻ phải theo mẹ... xuống mồ

Những sinh linh xấu số…

Công tác ở Gia Lai đã lâu, tôi đã nghe nói nhiều về hủ tục lạc hậu “năh tui mĩh”, chết theo mẹ. Nhưng mãi gần đây, chúng tôi mới quyết định về một miền quê để tìm hiểu thêm sự hoang sơ, man dại, cái khủng khiếp của hủ tục lạc hậu này. 

Đến làng Plor, xã A Tức (Đăk Đoa), già làng Rơ lan Luynh cho biết: “Xưa đến nay, người Jơ rai có tục “năh tui mĩh” con luôn theo mẹ, mẹ chết sớm, nếu đứa con còn nhỏ, người cha không cho nó ăn được, thì phải chôn theo để mẹ cho bú! Sinh con ra mà không có cha và bị dị tật cũng phải chết… Bắt nó đi theo mẹ đã chết, biết là đau thương, buồn khổ, nhưng để ở trên trần gian mà nó đói sữa, không có cái ăn…thì cũng tội cho nó nhiều hơn”.

Nét mặt ông buồn buồn, mời chúng tôi ly nước giọt trong bầu, ông nói thêm: “Nếu mấy nhà báo muốn thêm, viết thêm thì hãy về vùng đất A Yun, ở đó có nhiều cháu được cứu sống”.

Chúng tôi vượt qua dãy núi đá lởm chởm như một vành đai bao bọc lấy cái thung lũng đầy nắng, cây cối chết lặng, vật vã trong tiếng ve gào thảng thốt. Đất A Yun (Chư Sê - Gia Lai) mùa này vẫn vậy, chỉ khác là con đường qua dốc đến làng Tung Ke kinh hoàng ngày nào giờ đã được trải nhựa. Điện đã theo con đường cấp phối phẳng phiu đến mọi làng. A Yun đã không còn như một “ốc đảo” bị cô lập với thế giới bên ngoài nữa.

Vào làng Tung Ke, tới nhà ông Phạm Hoàng Long, một cựu chiến binh đã từng có mặt hầu khắp các chiến trường ác liệt như Lào, Quảng Trị, từng tham gia chiến dịch giải phóng Sài Gòn... Tuy chuyện hôn nhân “giữa đường đứt gánh” nhưng trời đã bù cho ông người vợ sau hiền lành tháo vát và cả một đàn con tám đứa khoẻ mạnh…

Ông bùi ngùi kể một câu chuyện có thật về hủ tục mà ông tận mắt chứng kiến. Đêm 23/5, ông bỗng thấy khó ngủ, dậy bóc tờ lịch ngày hôm sau (24/5) thấy ghi câu nói của một danh nhân: “Đạo nghĩa là tài sản quý giá nhất của con người”.

Tự dưng ông thấy xao lòng và chợt nhớ mấy hôm trước bà nói với ông: “Con Đinh Sang lần này lại có bầu, có lẽ rồi nó lại bóp chết con nữa thôi. Tôi đã dặn cô Huệ (cán bộ Hội phụ nữ xã A Yun ) khi nào Sang đẻ thì kêu vợ chồng mình. Phải cứu lấy đứa bé không thì có tội với trời đất lắm”. Mới nghĩ tới đó, ông thấy gai hết sống lưng. Một thứ hủ tục quái dị và dã man không hiểu sao đến bây giờ vẫn còn tồn tại ở xã A Yun này: hễ cứ ai đẻ con không cha và không mẹ là giết...

Kpui H’Ban ở làng Tung Ke, bắt chồng rồi, nhưng được mấy tháng vợ chồng cãi nhau liên tục. Ở rẫy hễ có vợ, thì không có chồng, về nhà có chồng thì lại không có vợ, đành lòng phải chia tay. Xa chồng rồi mới biết mình đã mang bầu. Đến ngày sinh nở, H’Ban lặng lẽ ra rẫy, cạnh con suối nhỏ để “vượt cạn”. Đứa con mới cất tiếng khóc, H’Ban đã lấy chân dí cho chết rồi đào hố chôn…

Đinh Ngưk ở làng Chep chồng chết, “trót dại” với ông Đinh Xáy có bầu. Cũng như H’Ban, Ngưk đã lặng lẽ ra rừng. Bé gái vừa cất tiếng chào đời, Ngưk đã đẩy xuống chiếc hố đào sẵn rồi lấy chân dậm… Không được chăm ẵm như những đứa trẻ sơ sinh khác, đứa bé cong người lên, tím bầm và gào khóc dữ dội. Tiếng con khóc dường như đã đánh thức tình mẫu tử trong lòng, Ngưk gục xuống khóc nức nở, nước mắt người mẹ trẻ hối hận đã làm cho tâm hồn đứa trẻ dịu lại, nó không khóc nữa, Ngưk ẵm con lên, mang về…

Cũng ở làng Chep, một trường hợp khác còn quái dị hơn: Kpah Hiêu "bắt" Rơmah Rưng ở làng T’lâm. Trước khi thành vợ chồng, hai người đã "ăn nằm" với nhau. Sợ làng, sợ chồng nghi ngờ, Kpah Hiêu đã lạnh lùng bóp chết đứa con ngay sau khi sinh!

Rất tiếc là những chuyện đau lòng này đã xảy ra trước khi vợ chồng ông Long đến ở đây hoặc biết thì đã muộn… Quả nhiên, linh tính của ông có thật, nhưng ông đã không tường cảnh ở nhà Đinh Sang lúc ấy khủng khiếp thế nào…

Được hai đứa con thì chồng bị bệnh về với A tâu, hai mùa rẫy trước, Sang đã sinh một đứa con “không cha”. Sợ làng, sợ họ, Sang để đứa con vô tội của mình vào bao tải, buộc lại cho chết ngạt. Giờ Sang lại mang bầu sắp đẻ…

Cái tin Sang chuyển dạ lan truyền rất nhanh. Ngay lập tức cả chục người cầm gậy gộc hùng hổ kéo đến chờ đứa trẻ lọt lòng để... giết. Dưới gầm nhà sàn lạnh lẽo, Đinh Sang một mình vượt cạn… Cùng lúc, tiếng chân người chạy rầm rập; tiếng gậy khua, tiếng la lối như đuổi trộm.

Khi mọi người, như đàn kiến đen bu đến định giết chết đứa nhỏ, thì chị Huệ - cán bộ phụ nữ xã đã có mặt kịp thời và vận động dân làng không được giết thằng bé. Chị xin gia đình, bà con cho đứa nhỏ để anh Long chị Hường nuôi, nếu không công an sẽ bắt tù. Nhiều người bàn tán, tiếng một người hung hăng "Không cho được, phải giết thôi. Lệ của người ta thế mà". Nhưng chị Hường đã xốc vào, bế lấy đứa bé và chạy. Như bị ma ám, nhiều kẻ còn cầm gậy rượt theo…

Những đứa trẻ được cứu sống

Bây giờ thì "con ma" nhà Đinh Sang đã được vợ chồng ông Long cứu sống. Bé nằm trong nôi tre mơ màng ngủ, khuôn mặt trắng trẻo, lâu lâu lại mỉm cười rất dễ thương. Ông Long làm khai sinh và đặt tên cho cháu là Đinh Hoàng Phước. Kể cho chúng tôi nghe xong câu chuyện, cũng là lúc bé Phước trở mình, cả hai ông bà xúm vào "cục cưng" nựng ngọt...

Cùng nhau nhâm nhi chén rượu trong ánh chiều chạng vạng, chúng tôi thấy nét mặt ông Long đượm buồn, khoé mắt ông ngấn lệ: "Cái hủ tục của người dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên nói chung, ở Gia Lai và A Yun này nói riêng cho rằng những đứa trẻ sinh ra không có bố là những đứa trẻ không bình thường. Và chúng có thể gây nên những tai hoạ cho làng như ốm đau, dịch bệnh… nên không được quyền sống”.

Tôi hỏi: “Bao nhiêu chuyện xảy ra, công an xã, thôn, chính quyền không có phản ứng gì sao?”. Ông uể oải lắc đầu: "Thực ra thì gần đây chính quyền xã cũng có nhắc nhở, răn đe đấy. Nhưng nếu chỉ thế thôi thì lay chuyển làm sao cái nếp nghĩ u mê đã ăn sâu trong đầu nhiều người... Giá như với những kẻ gây ác mà công an, chính quyền xử phạt thật thích đáng thì có lẽ cái hủ tục này đã được người dân xoá bỏ lâu rồi...".

Cũng như vợ chồng ông Long, ở làng Ve, xã La Co (Chư Sê), vợ chồng người thương binh A Yun Hới cũng đã cứu sống và nuôi cháu Đinh Siêng, khi mẹ cháu mất, bố cháu khăng khăng đòi chôn theo người mẹ xấu số.

Cháu Y Liu, dân tộc Sê Đăng ở thôn 5, xã Ngọc Wang (Đăc Hà – Kon Tum) bị bệnh bại não, nằm liệt giường là con gái đầu lòng của vợ chồng A Duối. Sinh ra cháu đã bị khuyết tật, lẽ ra đã bị làng “bắt” phải giết chết đứa nhỏ tật nguyền tội nghiệp đó để làm con “ma lẻ” ngoài rừng vắng. Để dân làng may mắn, trồng lúa nhiều hạt, bắp nhiều quả, con heo, con bò đẻ nhiều con…(!) May tahu, chị Hiền và chị Lan ở thành phố Pleiku biết tin đã kịp thời đến xin về làm con nuôi.

Gần đây nhất là trường hợp cháu Pi Yo Rong ở Kon Thụp (Gia Lai). Khi sinh ra được 4 tháng tuổi, không may người mẹ bị bệnh chết, mọi người định chôn đứa bé thì được một người dân địa phương xin nuôi và trao lại bé cho Xơ Y Blưih ở Kon Tum nuôi hộ, cháu bé được cứu sống. Cùng trường hợp như cháu Rong còn có cháu Y Loan, người dân tộc Xê Đăng ở Plei Kần, huyện Ngọc Hồi (Kon Tum). Cháu cũng được các cô ở Cơ sở nuôi dạy trẻ mồ côi Vinh Sơn 1 cứu sống trong hoàn cảnh cũng tương tự như Rong mấy năm về trước.

Hôm đó, một ngày trời mưa, mẹ của Y Loan một mình “vượt cạn” sinh em bên con suối nhỏ, do không có ai giúp đỡ, bà bị kiệt sức, khi mọi người đến thì bà đã chết. Dân làng định chôn em theo mẹ, nhưng các cô ở Cơ sở nuôi dạy trẻ mồ côi Vinh Sơn 1 đã kịp thời đến vận động và xin em đưa về nuôi.

Hiện Y Loan đang học lớp 6 trường THCS Trần Hưng Đạo, thị xã Kon Tum.

Làm sao xóa "năn tui mí"?

Ông Nguyễn Văn Dũng - Chủ tịch UBND huyện Chư Sê, Gia Lai cho biết: "Trên các địa bàn thuộc huyện Chư Sê, hủ tục “năh tui mĩh” còn tồn tại khá phổ biến. Không riêng gì ở xã A Yun, mà các xã lân cận vẫn rải rác xảy ra các vụ án “giết con” không có cha hoặc sinh ra mà người mẹ qua đời như ở xã H Bông, xã Ia Phan và xã Bờ Ngoong…"

Đích thân ông Dũng kể, mới cách đây chưa đầy ba tháng có chị ở La Phang chết sau khi sinh con, lại không có chồng. Gia đình, dòng họ và mọi người trong làng đang định làm thủ tục để chôn đứa bé theo mẹ “để mẹ nó cho bú!”, chính quyền địa phương đã nhanh chóng có mặt để vận động, xin gia đình và mọi người cho đứa bé để một cơ sở nuôi nhân đạo.

Nhưng họ kiên quyết không cho. Nhìn đứa nhỏ mặt mũi tím bầm, khát sữa và thiếu bàn tay chăm sóc đang ngất lịm đi vì kiệt sức, chúng tôi buộc lòng phải dùng “biện pháp mạnh” để ngăn cản và cuối cùng cũng giải cứu được cháu bé khỏi chết theo người mẹ xấu số.

Để ngăn chặn, dập tắt, rồi tiến tới xoá bỏ hủ tục lạc hậu này, thời gian qua, UBND huyện Chư Sê đã tổ chức phát động toàn dân thực hiện các qui ước thôn làng (hương ước), tuyên truyền vận động bà con địa phương thấy được “cái sai” và đi đến là xoá bỏ hủ tục này.

Huyện sẽ phát hiện, vận động, thuyết phục và kể cả dùng biện pháp mạnh để kịp thời cứu sống những sinh linh bé nhỏ… Chính quyền cũng sẽ liên hệ với các tổ chức nuôi trẻ mồ côi nhân đạo để họ nhận nuôi những cháu bé không may mắn này. Nhưng, ở các bản làng vùng sâu, vùng xa không phải lúc nào sự ra đời của những đứa bé bất hạnh cũng "đến tai" chính quyền và các tổ chức xã hội.

Và đâu đó tại các bản xa xôi ở Gia Lai, hủ tục "năn tui mí" vẫn âm thầm giết chết những sinh linh bé bỏng...

Theo Hân Minh

VietNamnet