Với hiểm họa sinh học, không có cơ hội sửa sai, không có nút "undo"

Chiều 12/8, phát biểu thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, đại biểu Nguyễn Văn Ngọc (đoàn Lâm Đồng) đề nghị không bãi bỏ toàn bộ điều kiện đối với cơ sở khảo nghiệm thủy sản, đặc biệt phải giữ quy định về bảo đảm an toàn sinh học và bảo vệ môi trường.

Theo đại biểu, nếu loại bỏ điều kiện này, nguy cơ sinh vật ngoại lai xâm hại hoặc dịch bệnh nguy hiểm phát tán ra tự nhiên sẽ gia tăng.

Dẫn lại những bài học trong quá khứ, đại biểu cho biết ốc bươu vàng được nhập khẩu thương mại vào Việt Nam cuối những năm 1980 nhưng không qua kiểm dịch chặt chẽ. Đến năm 1994, loài này đã gây hại khoảng 1.700ha lúa; 4 năm sau, diện tích bị ảnh hưởng tăng lên hơn 1,8 triệu hecta, gây thiệt hại lớn cho ngành trồng trọt.

Một trường hợp khác được đại biểu đề cập là việc cơ quan chức năng cấp phép nhập khẩu 40 tấn rùa tai đỏ năm 2010. Đây là loài nằm trong danh sách 100 sinh vật xâm hại nguy hiểm nhất thế giới. Sau khi nhập về, cơ quan chức năng gặp nhiều khó khăn trong việc tái xuất cũng như tiêu hủy triệt để.

Đại biểu cũng nêu thực tế tôm hùm đất đã bị cấm nhập khẩu từ năm 2019, nhưng đến cuối tháng 7, lực lượng hải quan tại cửa khẩu vẫn liên tiếp phát hiện các vụ nhập lậu loài này với số lượng lớn.

"Rủi ro lớn nhất về an toàn sinh học không chỉ đến từ con đường nhập lậu, mà nguy hiểm hơn là từ nhập khẩu đúng quy trình chính thức nhưng thiếu đánh giá, kiểm soát rủi ro sinh học nghiêm ngặt", ông Ngọc nói.

Theo đại biểu, quy định về nghĩa vụ của cơ sở sau khi đi vào hoạt động chỉ là biện pháp hậu kiểm, trong khi điều kiện bắt buộc trước khi được hoạt động là công cụ tiền kiểm, giúp ngăn chặn rủi ro từ đầu. Khi sinh vật ngoại lai đã phát tán ra môi trường, việc kiểm tra sau đó không còn nhiều ý nghĩa.

Đại biểu đề nghị giữ quy định về an toàn sinh học và bảo vệ môi trường tại khoản 2 Điều 28 Luật Thủy sản, đồng thời coi nguy cơ xâm hại của sinh vật ngoại lai là tiêu chí bắt buộc khi phân loại kiểm tra, không áp dụng cơ chế tự công bố với sinh vật sống chưa có mặt tại Việt Nam.

"Đối với hiểm họa sinh học, chúng ta không có cơ hội sửa sai, không có nút "undo" để làm lại", đại biểu nói.

Băn khoăn về kéo dài thời hạn giấy chứng nhận đăng ký thuốc bảo vệ thực vật

Phát biểu thảo luận, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (đoàn Quảng Trị) bày tỏ quan tâm về nội dung kéo dài thời hạn giấy chứng nhận đăng ký thuốc bảo vệ thực vật từ 5 năm lên 10 năm (khoản 1 và khoản 2 Điều 2 dự thảo Luật, sửa đổi khoản 3 Điều 51 và khoản 4 Điều 52 Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật).

Theo đại biểu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường giải trình sẽ hoàn thiện cơ chế rà soát khi sửa đổi toàn diện Luật vào năm 2027.

Tuy nhiên, ông Vũ cho rằng vấn đề này cần xử lý ngay vì thuốc bảo vệ thực vật tác động tích lũy, lâu dài đến sức khỏe con người qua tồn dư nông sản, nguồn nước, phơi nhiễm nghề nghiệp và nguy cơ kháng thuốc - đúng tinh thần nguyên tắc phòng ngừa tại khoản 4 Điều 4 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020.

Ông Vũ cho hay theo Luật hiện hành, cứ sau 5 năm, muốn tiếp tục lưu hành thì tổ chức, cá nhân phải nộp hồ sơ đề nghị gia hạn để cơ quan chuyên ngành xem xét. Đó là điểm chốt định kỳ duy nhất mà Nhà nước nhìn lại một loại thuốc đã cho phép sử dụng.

Đại biểu nhấn mạnh dự thảo giãn điểm chốt ra 10 năm, nghĩa là một loại thuốc được đăng ký năm 2027 thì phải đến năm 2037 mới có lần xem xét kế tiếp. Khoản 4 Điều 12 dự thảo còn bỏ luôn một điểm chốt nữa là giấy chứng nhận cấp trước ngày 18/5/2026 được đương nhiên kéo dài thêm 5 năm, không phải làm thủ tục gia hạn.

"Hệ quả là ngay cả khi xuất hiện bằng chứng khoa học mới về rủi ro, hoạt chất vẫn có thể tiếp tục lưu hành trong thời gian dài, ảnh hưởng trực tiếp sức khỏe và sinh kế người dân sản xuất nông nghiệp như Quảng Trị của chúng tôi", ông Vũ nói.

Vị đại biểu đề nghị bổ sung ngay một nguyên tắc khung là giao bộ quy định định kỳ rà soát, đánh giá lại thuốc và hoạt chất đã được đăng ký, tạo cơ sở pháp lý ràng buộc thay vì chỉ dừng ở thực tiễn hành chính trong công tác quản lý Nhà nước trong lĩnh vực này.