"Người dân cần biết đường chạy lũ, không cần thông số xả hồ"

Chiều 12/8, tại phiên thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, đại biểu Trần Mạnh Huy (TP Đà Nẵng) đã chỉ ra những bất cập trong quy trình vận hành liên hồ chứa và hệ thống cảnh báo xả lũ vùng hạ du.

Góp ý vào khoản 2 Điều 72 của dự thảo luật liên quan đến quy định vận hành liên hồ chứa theo "thời gian thực", đại biểu Huy đánh giá đây là yêu cầu kỹ thuật đòi hỏi bước chuyển lớn từ quy trình tĩnh sang quy trình động. Tuy nhiên, qua khảo sát thực tế tại lưu vực Vu Gia - Thu Bồn, ông nhận định điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở việc từng hồ vận hành ra sao, mà ở chỗ dữ liệu chưa được kết nối đủ nhanh để dự báo tác động tới hạ du.

Hiện nay, mỗi nơi sử dụng một tiêu chuẩn, định dạng và mốc "thời gian thực" khác nhau khiến dữ liệu không liên thông. 

"Dữ liệu không thiếu, chủ hồ có dữ liệu vận hành, cơ quan khí tượng có dữ liệu dự báo mưa, địa phương có dữ liệu phục vụ ứng phó. Nhưng điểm nghẽn là các nguồn này chưa kết nối đủ để hỗ trợ cảnh báo sớm cho vùng hạ du", ông Huy nhận định.

Từ thực trạng này, ông đề xuất ba nguyên tắc cốt lõi cần được luật hóa để tạo cơ chế liên thông.

Thứ nhất, cần luật hóa định dạng dữ liệu thời gian thực. Dữ liệu vận hành liên hồ phải được kết nối đồng bộ, có định danh, dấu thời gian và cơ chế truy vết. Chính phủ cần quy định chi tiết tiêu chuẩn kỹ thuật và tần suất cập nhật.

Thứ hai, luật hóa yêu cầu kết nối dữ liệu phục vụ cảnh báo vùng hạ du. Đối với các lưu vực nguy cơ cao, quy trình vận hành phải đảm bảo kết nối thông tin với cơ quan khí tượng thủy văn và phòng chống thiên tai nhằm mô phỏng dòng chảy.

Nhấn mạnh về tính thiết thực của các bản tin cảnh báo, đại biểu Huy thẳng thắn: "Người dân không cần những thông báo kỹ thuật khó hình dung, chẳng hạn hồ xả 1.500 hay 2.000m3/s. Điều người dân cần biết là nơi nào sẽ ngập, nước đến nhà lúc nào, ngập bao nhiêu, trong bao lâu, đường nào bị chia cắt và phải di chuyển đến đâu an toàn". 

Ông khẳng định, nếu những thông tin này đến được với người dân từ sớm sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại lớn về nhân mạng và tài sản.

Thứ ba, cần luật hóa trách nhiệm chia sẻ và truy vết thông tin. Quy trình phải xác định rõ chủ thể cung cấp, chủ thể tiếp nhận, thời điểm chia sẻ và trách nhiệm cụ thể khi thông tin vận hành bị sai, chậm trễ hoặc không được cung cấp.

Đại biểu Trần Mạnh Huy đề nghị Chính phủ rà soát để đồng bộ hóa 11 quy trình vận hành liên hồ hiện hành.

"Thước đo cuối cùng không chỉ là hồ có vận hành đúng quy trình hay không, mà là thông tin có đến được với chính quyền và người dân vùng hạ du đủ sớm để hành động hay không. Nếu dữ liệu dừng ở hồ chứa mà chưa được chuyển thành thông tin để hành động sớm thì 'thời gian thực' vẫn chưa hoàn thành ý nghĩa của mình", đại biểu nhấn mạnh.

Chia sẻ góc nhìn về tính thực tiễn của hệ thống cảnh báo thiên tai, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) bày tỏ sự băn khoăn khi các bản tin dự báo thời tiết dành cho người dân vẫn còn mang tính chất "đại khái". Ông dẫn chứng, nhiều nơi hiện nay thường xuyên đưa ra những thông báo rất chung chung như "mưa, bão, giông lốc có thể xảy ra ở nhiều nơi".

"Mưa xảy ra nhiều nơi mà không biết "nhiều nơi" là ở những chỗ nào. Địa bàn một tỉnh rất rộng, nhưng bản tin lại nói chung chung, không cụ thể", đại biểu Hòa thẳng thắn góp ý và cho rằng cách thông tin này gây khó khăn lớn cho bà con nông dân, ngư dân trong việc chủ động lên phương án phòng tránh.

Chỉ ra nguyên nhân của tình trạng trên, ông Hòa cho rằng có hai điểm nghẽn lớn: một là trang thiết bị phục vụ quan trắc, dự báo còn kém chất lượng; hai là trình độ, năng lực của đội ngũ làm công tác dự báo chưa cao. Do đó, ông kiến nghị dự thảo luật lần này cần có quy định tạo cơ sở pháp lý để đầu tư mạnh mẽ hơn cho hệ thống trang thiết bị khí tượng thủy văn, đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Thừa nhận đặc thù của công tác khí tượng thủy văn là chỉ mang tính dự báo và "tương đối", song vị đại biểu yêu cầu mức độ tương đối này phải đem lại giá trị sử dụng.

"Dự báo mang tính tương đối nhưng phải "tương đối cho được". Chứ dự báo tương đối mà lại rất chung chung thì sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt, đời sống và công tác phòng chống lụt bão của người dân", đại biểu Phạm Văn Hòa nhấn mạnh.

Cùng chung mối quan tâm về sự an toàn của vùng hạ lưu và tính minh bạch của dữ liệu, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long) tiếp tục làm rõ những rủi ro đối với người dân khi dự thảo luật điều chỉnh các quy định về dự án chuyển nước lưu vực sông.

Theo đại biểu Nhi, các dự án chuyển nước có ảnh hưởng rất lớn, đặc biệt là với Đồng bằng sông Cửu Long - khu vực vốn đang vô cùng nhạy cảm trước tình trạng suy giảm dòng chảy và xâm nhập mặn. Do đó, trước khi cấp phép, cơ quan quản lý không thể bỏ qua việc đánh giá tác động khắt khe.

"Cần phải bảo đảm cơ chế đánh giá tác động chặt chẽ, tham khảo thực chất ý kiến của địa phương và cộng đồng dân cư vùng hạ lưu, cùng ràng buộc trách nhiệm bồi thường rõ ràng", đại biểu Yến Nhi kiến nghị.

Bà đặc biệt nhấn mạnh phải tránh tình trạng thông báo hoặc lấy ý kiến mang tính hình thức, làm suy yếu khả năng bảo vệ nguồn nước và sinh kế của người dân.