Huyền thoại ngọn đèn dầu treo trước nhà hằng đêm và 46 căn hầm bí mật

Khu di tích căn cứ lõm cách mạng B1 Hồng Phước (lõm chỉ một khu vực địa lý được xác định là nơi hoạt động của lực lượng cách mạng, thường nằm trong lòng địch), thuộc phường Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng.

Thời kỳ kháng chiến nơi đây có 64 ngôi nhà, nhưng có đến 46 căn hầm bí mật nuôi giấu, che chở, bảo vệ cho các Đặc khu ủy viên Quảng Đà, Bí thư quận Nhì (quận Nhì là quận Thanh Khê và một phần quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng sau này) qua các thời kỳ.

Người bảo vệ khu di tích cho biết Hồng Phước ngày đó là làng nhỏ với trảng (khoảnh đất rộng) cát, ao hồ, đầm lầy. Căn cứ nằm gần kề quốc lộ 1, đi vào trung tâm thành phố bằng đường bộ khá tiện. Do địa thế như vậy, lực lượng cách mạng của ta thuận lợi tiến công vào thành phố và dễ dàng thoát khỏi vòng vây của địch để lui về nơi ẩn náu.

Theo thuyết minh tại di tích, khu căn cứ lõm cách mạng B1 Hồng Phước được Ban cán sự Đà Nẵng và Huyện ủy Hòa Vang thời kỳ kháng chiến trực tiếp chỉ đạo xây dựng từ năm 1959-1960 và hoạt động đến ngày Đà Nẵng giải phóng 29/3/1975. Nơi đây có 64 hộ gia đình đều là cơ sở cách mạng.

Tài liệu của đơn vị quản lý di tích cũng nêu rõ tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ, trên mảnh đất B1 Hồng Phước có đến 46 hầm bí mật, trong đó có những gia đình đã đào 3-7 hầm như gia đình mẹ Phạm Thị Miên, mẹ Hà Thị Mau, mẹ Nguyễn Thị Liên, mẹ Phạm Thị Dĩ...

Hồng Phước lúc đó là vùng đất tranh chấp. Ban ngày là địch, ban đêm thuộc về ta, nằm sát nách thành phố nhưng cả một hệ thống dày đặc thám báo, mật vụ, tình báo, gián điệp nhưng hoạt động cách mạng của ta không bị bại lộ.

Các hầm bí mật được xây dựng kín đáo. Địa điểm có thể dưới những lũy tre, bờ tường ngăn giữa các nhà dân hoặc trong nhà bếp, dưới cây rơm sau nhà... nghĩa là ở bất cứ nơi nào có khả năng ngụy trang, che mắt quân địch. Trong ảnh là một hầm bí mật được tái hiện phía sau một ngôi nhà tại căn cứ lõm cách mạng B1 Hồng Phước.

Trong cuốn sách "Lịch sử căn cứ lõm cách mạng B1 Hồng Phước" của Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân có kể lại câu chuyện, một lần địch kéo quân đến bao vây, đào bới tìm hầm bí mật của nhà mẹ Phạm Thị Miên, 6 đồng chí của ta nấp dưới hầm đã lên nòng súng và rút chốt an toàn lựu đạn, trong tư thế sẵn sàng chiến đấu.

Song trên nhà, mẹ Miên giả ngất xỉu, nằm giữa sân nhà, một mặt nhằm gây tiếng động, báo với anh em trong hầm yên tâm là bà vẫn ở tại nhà, không đi đâu, không khai báo, có chết bà cùng chết với anh em, mặt khác làm phân tán chú ý bọn địch đang tìm hầm.

Kết quả qua 7 hiệp đào bới, bọn địch vẫn không tìm ra căn hầm bí mật. Chúng không ngờ rằng căn hầm bí mật lại nằm ở bên trên căn hầm tránh bom đạn bình thường. Trong ảnh là mô hình hầm bí mật đặc trưng của căn cứ lõm cách mạng B1 Hồng Phước.

Cùng với nhiều gia đình, nhà mẹ Phạm Thị Dĩ trở thành cơ sở cách mạng cốt cán, được gây dựng đầu tiên từ những năm 1959-1960. Trong ảnh là ngôi nhà mẹ Dĩ được tái hiện tại di tích.

Tại căn cứ lõm cách mạng B1 Hồng Phước, gia đình mẹ Dĩ đã đào 4 hầm bí mật nuôi giấu cán bộ, bộ đội. Đây là nơi nhiều lãnh đạo của Quận ủy quận Nhì và Khu ủy Quảng Đà về đứng chân hoạt động, chỉ đạo công tác. Trong ảnh là mô hình tái hiện cây rơm được mẹ Dĩ ngụy trang thành hầm bí mật.

Trong tình hình “ngày địch đêm ta” (tức ngày địch kiểm soát, đêm do ta làm chủ), Ban cán sự Đảng Đà Nẵng quyết định chọn căn nhà mẹ Dĩ làm cơ sở giao liên, đặt ngọn đèn tín hiệu vì ngôi nhà này nằm ở phía Tây Bắc của thôn, nhìn lên khu vực núi Hải Vân rất rõ.

Theo cuốn sách "Lịch sử căn cứ lõm cách mạng B1 Hồng Phước", hằng ngày ngoài làm lụng kiếm sống và nuôi giấu cán bộ, vợ chồng con cái của mẹ Phạm Thị Dĩ đi nắm tình hình địch. Những ngày tình hình yên ắng, không có địch tại địa phương, đêm ấy mẹ thắp sáng ngọn đèn giao liên ở trước nhà mình, ngược lại, khi có địch không thắp.

Cán bộ của ta ở căn cứ mỗi đêm nhìn xuống phía nhà của mẹ Dĩ, xem có đỏ đèn hay tắt đèn để quyết định phương thức hoạt động xuống núi hay ở lại trên căn cứ. Trong ảnh là bức phù điêu tái hiện lại hình ảnh "ngọn đèn đứng gác" của mẹ Phạm Thị Dĩ.

Ngọn đèn của mẹ Phạm Thị Dĩ sử dụng hằng đêm để làm tín hiệu liên lạc cho các lãnh đạo Quận ủy và cán bộ chiến sĩ cách mạng từ căn cứ về đứng chân hoạt động tại B1 Hồng Phước.

Theo hồi ký của Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn, nguyên Cục Trưởng Cục tuyên huấn, Tổng cục Chính trị Quân đội Nhân dân Việt Nam, trong cuốn sách "Lịch sử căn cứ lõm cách mạng B1 Hồng Phước", đêm đêm từ căn cứ Hải Vân, ông vượt sông, vượt hệ thống đồn của địch để đến với Hồng Phước và nơi đó có những ngọn đèn le lói giữa đêm đen.

Nếu những ngọn đèn đó sáng là trong thôn an toàn, quân ta có thể về và ngược lại đang có địch. Cứ thế đêm này qua đêm khác, người dân Hồng Phước đã thầm lặng bảo đảm an toàn cho bộ đội, không chỉ vậy còn lo cơm nước, lương thực... Còn nếu địch kiểm soát gắt gao, các mẹ, chị, em gái lại làm giao liên dẫn đường. 

"Những lúc như thế mới thấy tầm quan trọng của họ biết chừng nào, không có họ làm sao chúng tôi nắm được tình hình thành phố, làm sao chỉ đạo phong trào bên trong, làm sao tổ chức đánh địch...?", Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn viết.

Ngoài ngọn đèn của mẹ Dĩ, ở Hồng Phước, tùy theo hướng đi, còn có một số ngọn đèn ám hiệu nội bộ khác. Trong ảnh là những ngọn đèn của nhiều nhà trong thôn đã dùng.

Ngày 26/4/2018, Chủ tịch nước đã ký quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng Vũ trang nhân dân cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân căn cứ lõm cách mạng B1 Hồng Phước vì đã có thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Tháng 4/2019, UBND thành phố Đà Nẵng đã xếp hạng căn cứ lõm cách mạng B1 Hồng Phước là di tích cấp thành phố.

Ngày nay, di tích căn cứ lõm cách mạng B1 Hồng Phước là "địa chỉ đỏ" để người dân tham quan, tìm hiểu lịch sử. 

Theo UBND phường Liên Chiểu, việc xây dựng Nhà truyền thống di tích căn cứ lõm cách mạng B1 Hồng Phước là đáp ứng nguyện vọng, yêu cầu giáo dục lịch sử cho các thế hệ cán bộ, chiến sĩ và nhân dân trên địa bàn, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Thông qua những tài liệu hiện vật được trưng bày sẽ là thông điệp về những trang sử đấu tranh cách mạng đau thương mà anh dũng, vẻ vang, tự hào của nhân dân Hồng Phước. Qua đó người xem sẽ hiểu rõ hơn về mảnh đất anh hùng, kiên trung với bề dày truyền thống cách mạng và lòng yêu nước.

Vị trí của nhà truyền thống di tích căn cứ lõm cách mạng B1 Hồng Phước (Ảnh: Google Maps).