Dự kiến lộ trình lập vùng phát thải thấp và mức hỗ trợ mua xe điện ở TPHCM

TPHCM đang lấy ý kiến hoàn thiện dự thảo Đề án Kiểm soát khí thải phương tiện giao thông trên địa bàn để trình HĐND thành phố.

Trong đó, kế hoạch trọng tâm là lập vùng phát thải thấp (LEZ) gắn liền với hệ thống chính sách hỗ trợ tài chính để chuyển đổi từ xe chạy nhiên liệu hóa thạch sang xe sử dụng năng lượng xanh.

Đề xuất phạm vi vùng phát thải thấp

Qua quá trình nghiên cứu, nhóm tư vấn lập đề án xác định ranh giới 2 vùng phát thải thấp tại TPHCM.

Vùng LEZ 1 gồm khu trung tâm hiện hữu và khu Thủ Thiêm, tạo thành vùng lõi trung tâm mới của TPHCM với tổng diện tích 15,6 km2, chiếm 0,2% diện tích TPHCM sau sát nhập.

Vùng LEZ 2 cũng chính là vành đai hạn chế xe tải vào nội đô để thuận tiện cho việc quản lý các phương tiện hạng nặng lưu thông. Diện tích vùng này là 280km2, chiếm 4,1% diện tích thành phố.

Kết quả phân tích cho thấy các vùng LEZ quy mô nhỏ như LEZ 1 có hiệu quả cao trong việc cải thiện môi trường cục bộ tại khu vực trung tâm, nhưng mức độ ảnh hưởng đến toàn thành phố tương đối hạn chế.

Trong khi đó, kịch bản LEZ 2 với phạm vi rộng hơn tạo ra tác động mạnh mẽ hơn đối với cả chất lượng không khí và giảm phát thải khí nhà kính trên quy mô đô thị.

Tổng cộng kinh phí dự kiến để thiết lập vùng LEZ là hơn 10.000 tỷ đồng; gồm kinh phí xây dựng hạ tầng, trang thiết bị và các khoản hỗ trợ người dân, doanh nghiệp.

Lộ trình hạn chế phương tiện vào vùng LEZ

Theo đề xuất của liên danh tư vấn, TPHCM sẽ dành cả năm 2026 để làm công tác chuẩn bị thiết lập vùng phát thải thấp. Giai đoạn 2027-2028, thành phố bắt đầu vận hành đồng thời cả 2 vùng LEZ với mức độ nghiêm ngặt giảm dần từ LEZ 1 đến LEZ 2. Trong đó, xe buýt tại LEZ 1 phải chuyển sang chạy điện, năng lượng xanh từ tháng 1/2027.

Từ tháng 1/2028, 100% taxi và xe hợp đồng dưới 9 chỗ phải đạt tiêu chuẩn khí thải mức 5; ô tô cá nhân phải đạt khí thải mức 4. 100% xe ôm công nghệ phải sử dụng điện hoặc năng lượng xanh.

Đến tháng 1/2029, thành phố sẽ mở rộng khu vực LEZ 1 sang LEZ 2 và bắt đầu bước vào lộ trình siết chặt phương tiện cá nhân. Trong đó, 100% xe máy cá nhân lưu thông trong vùng LEZ phải đạt tiêu chuẩn khí thải mức 3.

Lộ trình này tạo khoảng thời gian chuyển tiếp một năm sau khi hoàn thành giai đoạn vận hành thí điểm (2027-2028), giúp người dân có thời gian kiểm định, bảo dưỡng hoặc thay thế phương tiện; đồng thời đánh giá hiệu quả thực thi trước khi nâng tiêu chuẩn khí thải và tiến tới chuyển hoàn toàn sang xe điện, năng lượng xanh từ năm 2035.

Thành phố sẽ đầu tư trang thiết bị giám sát phương tiện lưu thông trong vùng LEZ; gồm camera nhận diện biển số, thiết bị truyền dẫn, cảm biến lưu lượng, biển báo, hệ thống ITS và trung tâm điều hành.

Nhà chức trách cũng sẽ xây dựng, vận hành hệ thống quan trắc chất lượng không khí chịu ảnh hưởng từ hoạt động giao thông, để theo dõi hiệu quả khi vận hành vùng phát thải thấp.

Chính sách hỗ trợ vùng LEZ

Trong vùng LEZ, thành phố sẽ cần cải thiện mạng lưới xe buýt, bố trí hạ tầng trung chuyển, bãi đỗ xe để hỗ trợ chuyển đổi từ xe cá nhân sang phương tiện công cộng; đồng thời khuyến khích phát triển cơ sở hạ tầng trạm sạc cho xe điện. 

Tính đến tháng 5, số lượng trụ sạc trong khu vực LEZ 2 là khoảng 2.314 trụ sạc (59,5% trụ sạc có công suất từ 60-120kW) và 1.718 tủ đổi pin. Khu vực này cần được bổ sung khoảng 3.322 trụ sạc ô tô điện và 8.900 tủ đổi pin theo hình thức xã hội hóa.

Thành phố cũng chuẩn bị kinh phí hỗ trợ chủ phương tiện theo nhiều hình thức khác nhau. Theo đề xuất, chủ xe máy được hỗ trợ một phần hoặc toàn bộ chi phí kiểm định khí thải lần đầu, từ ngày 1/7/2027 đến hết ngày 31/12/2028, tương đương mức hỗ trợ 100.000 đồng/xe, dự kiến cần 377,9 tỷ đồng để hỗ trợ 3,7 triệu xe.

Dự thảo cũng đề xuất hỗ trợ 100% lệ phí trước bạ và phí đăng ký khi mua xe máy điện mới, tương ứng 1,77 triệu đồng/xe đối với hộ thông thường. Hộ cận nghèo dự kiến được hỗ trợ 14 triệu đồng/xe và hộ nghèo được hỗ trợ 20 triệu đồng/xe. TPHCM dự kiến hỗ trợ 2,04 triệu xe, với kinh phí 3.767 tỷ đồng.

Đối với ô tô, đơn vị tư vấn đề xuất hỗ trợ 100% phí đăng ký xe mới, tương ứng 14 triệu đồng/xe; hỗ trợ 50% phí cấp mới đăng ký xe với ô tô hybrid nạp điện ngoài, tương ứng 7 triệu đồng/xe. Số lượng phương tiện dự kiến là 48.311 xe, ước tính kinh phí 554,4 tỷ đồng.

Tại các khu vực có lộ trình chuyển đổi sớm, khoản hỗ trợ được thiết kế ở mức cao hơn. Như ở đặc khu Côn Đảo, nhóm tư vấn đề xuất hỗ trợ 100% chi phí mua xe máy điện cho các hộ gia đình thông thường. Mức hỗ trợ tối đa không quá 18,5 triệu đồng dựa trên phương tiện tham chiếu là xe máy điện VinFast Evo NEO.

Đối với khu vực huyện Cần Giờ cũ, hộ gia đình sinh sống tại xã đảo Thạnh An được đề xuất hỗ trợ tối đa 20 triệu đồng khi chuyển đổi sang xe máy điện, gồm chi phí mua xe mới và lệ phí trước bạ, lệ phí đăng ký xe.

Đối với nhóm tài xế chở khách và giao hàng bằng xe máy ở các khu vực ngoài vùng phát thải thấp, dự thảo đề án nêu mức hỗ trợ trực tiếp là 5 triệu đồng/xe cho các tài xế chuyển đổi đến hết năm 2029.