"Điều mong muốn khi chi ngân sách là có kết quả để người dân thụ hưởng"

Chiều 22/8, phát biểu thảo luận tại hội trường Quốc hội về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất), đại biểu Phùng Thị Hồng Hà (Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố, Chủ tịch HĐND TP Hà Nội) bày tỏ cơ bản thống nhất với chủ trương hợp nhất Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công. Bà cho rằng việc hợp nhất lần này sẽ giải quyết được những bất cập trong thực tế điều hành hiện nay.

Cần nhìn rõ khả năng cân đối vốn, nhất là với các dự án lớn, kéo dài

Để hoàn thiện dự luật, bà Hà tham gia 5 nội dung. Thứ nhất là về mối quan hệ giữa kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn.

Theo Chủ tịch HĐND TP Hà Nội, dự thảo đã quy định khá rõ tại Điều 48, Điều 49 và Điều 50. Tuy nhiên, bà đề nghị làm rõ thêm khả năng cân đối nguồn lực phải là căn cứ để quyết định danh mục và mức vốn đầu tư, chứ không nên đưa dự án vào trước rồi mới xác định vốn.

Bà Hà dẫn chứng tại Hà Nội, kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 có quy mô khoảng hơn 800.000 tỷ đồng. Với một lượng vốn lớn như vậy, nếu ngay từ đầu không xác định rõ nguồn lực từng giai đoạn, lĩnh vực nào ưu tiên, dự án nào có khả năng hoàn thành thì sau đó việc bố trí và điều chỉnh vốn sẽ rất khó.

"Tôi đề nghị Điều 48 và Điều 50 thể hiện rõ hơn nguyên tắc này. Trước khi quyết định danh mục đầu tư cần phải nhìn rõ khả năng cân đối vốn, nhất là đối với các dự án lớn, kéo dài qua nhiều năm", đại biểu Hà nêu ý kiến.

Thứ hai là về thẩm quyền điều chỉnh của UBND và HĐND.

Bà Hà bày tỏ đồng tình với quy định tại Điều 51 cho phép UBND cấp tỉnh chủ động điều chỉnh một số nội dung trong kế hoạch đầu tư công 5 năm.

Theo nữ đại biểu, thực tế điều hành, nếu việc gì cũng phải chờ trình lại HĐND thì có những thời điểm sẽ không đáp ứng được yêu cầu tiến độ.

Tuy nhiên, luật cần nói rõ hơn việc gì UBND được chủ động quyết định và việc gì phải báo cáo lại HĐND, theo đó có thể theo hướng HĐND quyết định tổng mức vốn, mục tiêu, nguyên tắc phân bổ và những dự án quan trọng.

Bà Hà nhấn mạnh trong phạm vi đó, UBND được chủ động điều chỉnh cơ cấu vốn, tiến độ bố trí vốn để phù hợp với khả năng thực hiện, nhưng nếu việc điều chỉnh làm tăng tổng mức đầu tư, thay đổi mục tiêu dự án, phát sinh nghĩa vụ ngân sách cho các năm sau hoặc thay đổi dự án quan trọng, thì cần phải trình HĐND xem xét, quyết định. 

Chủ tịch HĐND TP Hà Nội cho rằng quy định như vậy sẽ thuận lợi hơn cho điều hành mà vẫn giữ được đầy đủ vai trò quyết định và giám sát của HĐND.

Thứ ba là về cách quản lý các dự án đầu tư công.

Đại biểu Hà đề nghị nghiên cứu thêm việc phân loại dự án theo mức độ rủi ro.

Theo bà Hà, hiện nay nếu áp dụng một mức độ kiểm soát tương đối giống nhau cho tất cả các dự án thì có những trường hợp chưa thật sự hợp lý. Theo đó, một dự án nhỏ, kỹ thuật đơn giản, nguồn vốn rõ ràng, mặt bằng sẵn sàng không nhất thiết phải qua mức độ kiểm soát như một dự án rất lớn.

Nữ đại biểu đoàn Hà Nội cho rằng dự án đơn giản, rủi ro thấp thì quy trình có thể gọn hơn. Ngược lại, dự án lớn, có nguy cơ tăng vốn, kéo dài tiến độ hoặc làm phát sinh nghĩa vụ ngân sách trong nhiều năm thì phải được thẩm định và theo dõi kỹ hơn.

Bà nhấn mạnh như vậy sẽ vừa giảm được những thủ tục không cần thiết, vừa tập trung được nguồn lực quản lý vào những dự án thực sự cần kiểm soát chặt.

Mục tiêu là phát triển, cho người dân thụ hưởng

Thứ tư là cần tính đầy đủ chi phí của dự án sau khi công trình hoàn thành, Điều 78 đã đề cập đến chi phí vận hành dự án sau khi hoàn thành.

Đại biểu Hà cho biết rất đồng tình với nội dung này, nhưng đề nghị quy định rõ hơn việc chi phí vận hành phải được xem xét cùng với khả năng cân đối ngân sách trong các năm tiếp theo. Bởi trên thực tế, một công trình xây xong chưa phải là hết chi phí. Trường học, bệnh viện, đường sắt đô thị hay những công trình hạ tầng lớn đều cần nguồn lực thường xuyên cho vận hành, bảo trì, nhân lực, thiết bị.

Cùng với đó, bà Hà cho biết có những dự án chúng ta có thể cân đối được vốn để xây dựng, nhưng nếu không tính kỹ chi phí sau đầu tư thì khi đưa vào sử dụng lại tạo áp lực rất lớn cho ngân sách.

"Đối với những dự án có chi phí vận hành lớn, tôi đề nghị ngay từ khi quyết định đầu tư phải xác định được khả năng bảo đảm nguồn kinh phí vận hành trong những năm tiếp theo. Đây nên được coi là một yếu tố để xem xét tính khả thi của dự án", đại biểu Hà nói.

Thứ năm là về đánh giá hiệu quả đầu tư.

Đánh giá dự thảo đã có bước tiến khi Điều 30, Điều 31 và Điều 35 đã đặt ra yêu cầu theo dõi, đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách và hiệu quả đầu tư, tuy nhiên theo bà Hà, cần đi thêm một bước là lấy kết quả thực tế của dự án làm căn cứ cho các quyết định đầu tư tiếp theo.

Vị đại biểu cho rằng từ kinh nghiệm thực tiễn, đối với những dự án lớn, sử dụng nhiều vốn ngân sách hoặc có tác động lớn, cần có đánh giá sau đầu tư để xác định dự án có đạt mục tiêu, bảo đảm chất lượng, phát huy công suất và hiệu quả như khi quyết định đầu tư hay không.

"Quan trọng nhất, kết quả đánh giá này phải được phản ánh trở lại vào quá trình quyết định chủ trương, lựa chọn dự án và bố trí vốn. Có như vậy mới hình thành được kỷ luật đầu tư dựa trên kết quả hiệu quả thực tế, chứ không chỉ dựa trên việc đã giải ngân hết vốn hay đã hoàn thành thủ tục", nữ đại biểu nêu rõ.

Từ các nội dung trên, bà Hà cho rằng việc hợp nhất hai luật lần này sẽ có ý nghĩa rất lớn nếu chúng ta xử lý được đồng bộ từ xác định nguồn lực, quyết định đầu tư, bố trí vốn, tổ chức thực hiện cho đến vận hành và đánh giá hiệu quả sau đầu tư.

"Mục tiêu không chỉ là giảm bớt thủ tục, mà quan trọng hơn là tạo điều kiện để cơ quan điều hành chủ động hơn, đồng thời vẫn bảo đảm kỷ luật ngân sách và trách nhiệm giải trình và kiểm soát hiệu quả sử dụng vốn và cuối cùng điều chúng ta mong muốn là sau khi chi nguồn lực đó ra thì kết quả gì cho phát triển, cho người dân thụ hưởng chứ không phải là ngân sách chi bao nhiêu", đại biểu Hà nhấn mạnh.