Thỏa thuận hạt nhân Iran: Cơ hội tái định hình Trung Đông

Dân trí Sau 12 năm đàm phán, Iran và nhóm P5+1, gồm Mỹ, Pháp, Anh, Trung Quốc, Nga và Đức, đã đạt được thỏa thuận hạt nhân toàn diện. Một chuyên gia Đức đánh giá thỏa thuận này có thể tái định hình khu vực Trung Đông trong thời gian tới.
>>Người Iran ăn mừng thỏa thuận lịch sử
>>Tác động của thỏa thuận lịch sử giữa Iran và P5+1
>>Thế giới nói gì về thỏa thuận hạt nhân Iran?

Các bên thông báo đạt được thỏa thuận (Ảnh:

Các bên thông báo đạt được thỏa thuận (Ảnh: AFP)

Trang tin National Interest của Mỹ cho hay thỏa thuận vừa đạt được cho phép Iran phát triển hạt nhân phục vụ các mục đích phi quân sự, trong khi Liên hợp quốc (LHQ), Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ sẽ dần dỡ bỏ các lệnh trừng phạt trong nhiều năm qua với quốc gia Cộng hòa Hồi giáo này.

Ông Volker Perthes, Chủ tịch kiêm Giám đốc Stiftung Wissenschaft und Politik thuộc Viện nghiên cứu các vấn đề ngoại giao và an ninh của Đức đánh giá đây là một thành công ngoại giao lớn. Tuy nhiên, quá trình đàm phán không phải là không bị chỉ trích, từ phía Quốc hội Mỹ, Quốc hội Iran hay từ A-rập Xê-út, Israel và thậm chí là cả Pháp.  

Tuy nhiên, không thể phủ nhận được những lợi ích mà thỏa thuận hạt nhân toàn diện nêu trên mang lại. Thỏa thuận này cho thấy lãnh đạo các cường quốc, dù vẫn còn bị chia rẽ về nhiều vấn đề như cuộc xung đột ở miền đông Ukraine hay tình trạng căng thẳng tại Biển Đông, vẫn có thể cùng nhau đề ra giải pháp. Thỏa thuận này cũng giảm nguy cơ các quốc gia ở Trung Đông lao vào một "cuộc đua" hạt nhân, trong khi tăng cường vai trò của Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT). Cuối cùng, thỏa thuận lịch sử này sẽ thúc đẩy quá trình bình thường hóa quan hệ giữa Iran với phương Tây.  

Tất nhiên, các quốc gia láng giềng của Iran có những mối quan ngại chính đáng về tác động của thỏa thuận với cán cân quyền lực trong khu vực. Một khi các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ, Tehran sẽ trở nên mạnh hơn và thách thức tầm ảnh hưởng của các quốc gia vùng Vịnh. Để đối phó với vấn đề này, các quốc gia vùng Vịnh sẽ phải tìm kiếm những bảo đảm từ phía Mỹ, trong khi triển khai các chính sách có lợi cho mình ở Yemen hay Syria, nơi các quốc gia vùng Vịnh có những lợi ích chiến lược với Iran. Theo đánh giá, quá trình phát triển của Iran sau khi đạt được thỏa thuận có thể tác động tới tình hình Trung Đông theo hai hướng.

Trong hướng đầu tiên, thỏa thuận hạt nhân giữa Iran và nhóm P5+1 được các quốc gia trong khu vực chào đón, cũng như ủng hộ vai trò của Tehran lớn hơn trong các vấn đề khu vực và quốc tế. Trong trường hợp này, Iran sẽ phải "bắt tay" với A-rập Xê-út để thuyết phục rằng Tehran không có ý định tranh giành ảnh hưởng với nước này hay các đồng mình. Điều này cho phép A-rập Xê-út cùng với Iran tăng cường ảnh hưởng tại Syria, qua đó thúc đẩy một thỏa thuận ngừng bắn giữa quân đội chính phủ và các nhóm phiến quân. Thỏa thuận đạt được tại Syria sẽ không chỉ mở đường cho việc thành lập một chính phủ chuyển tiếp mà nó còn giúp ổn định tình hình chính trị quốc gia Trung Đông này và đẩy lùi dần sự hiện diện của nhóm phiến quân Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS). Tương tự như vậy, A-rập Xê-út và Iran cũng sẽ chung tay giúp chấm dứt cuộc xung đột tại Yemen bằng một thỏa thuận chia sẻ quyền lực.  

Trong khi đó, quá trình dỡ bỏ lệnh cấm vận, đồng thời với sự quay trở lại của các công ty nước ngoài sẽ hỗ trợ nền kinh tế "ốm yếu" của Iran. Ngoài ra, thái độ cởi mở với châu Âu và Mỹ cũng sẽ giúp tầng lớp trí thức trung lưu của Iran lựa chọn ở lại đất nước, thay vì xin di cư sang nước ngoài. Cuối cùng, một khả năng trong hướng đầu tiên chính là việc Tổng thống Hassan Rouhani có thể nhân thỏa thuận để giành thêm sự tín nhiệm, tiếp tục quá trình cải cách đất nước, bất chấp những ý kiến chỉ trích. Sau đó, liên minh của Tổng thống Rouhani có thể giành chiến thắng tuyệt đối trong cuộc bầu cử Quốc hội vào năm 2016 và ông Rouhani tái đắc cử vị trí tổng thống vào năm 2017.

Trong khi đó, hướng phát triển thứ hai của tình hình tại Trung Đông sau khi Iran đạt được thỏa thuận lại chứa đựng nhiều thách thức. Trong trường hợp này, thỏa thuận hạt nhân của Iran được đón nhận trong nước nhưng không gây được tác động mạnh mẽ. Trong khi những người ủng hộ đường lối cải cách của Tổng thống Rouhani muốn cải thiện quan hệ đối ngoại của nước này, những người theo đường lối bảo thủ và dân tộc chủ nghĩa xung quanh Đại Giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei coi thỏa thuận là công cụ cần thiết để xóa bỏ những lệnh trừng phạt kinh tế và tăng cường khả năng quân sự thông thường của nước này.

Sau đó, bất chấp niềm tin của Tổng thống Rouhani về khả năng phát triển quan hệ hữu nghị với các quốc gia láng giềng, những giáo sĩ theo đường lối cứng rắn sẽ liên tục tuyên bố rằng thỏa thuận hạt nhân giữa Iran và nhóm P5+1 là một thông điệp thể hiện sự công nhận của các cường quốc với sức mạnh của quốc gia Cộng hòa Hồi giáo này. Quan điểm này chắc chắn sẽ gây ra những mâu thuẫn, khiến A-rập Xê-út tiếp tục quá trình xây dựng một "liên minh Sunni" nhằm đối phó với ảnh hưởng của Iran và tăng cường các biện pháp cho những chiến dịch tại Yemen hay Syria, hai quốc gia được cho là nơi Iran đang tiến hành chiến tranh ủy nhiệm.

Hơn nữa, với những căng thẳng trong khu vực, tác động kinh tế từ quá trình dỡ bỏ các lệnh trừng phạt lại không có hiệu quả như mong đợi, trong khi những người ủng hộ đường lối bảo thủ nhân cơ hội chỉ trích quá trình cải cách. Việc Tổng thống Rouhani và các đồng minh không thể thúc đẩy kinh tế Iran đi lên trong thời gian tới sẽ bị coi là một thất bại có thể tác động tới quá trình bầu cử Quốc hội và lựa chọn tổng thống. Từ đây, những người theo đường lối bảo thủ và cừng rắn sẽ kiểm soát Quốc hội.  

Sau tất cả, A-rập Xê-út, Ai Cập và nhiều quốc gia A-rập theo đường lối cứng rắn sẽ có xung đột lợi ích với Iran, dẫn tới tình trạng căng thẳng liên tục ở Trung Đông. Khi đó, những hy vọng mà thỏa thuận hạt nhân giữa Iran và nhóm P5+1 mang lại không còn nhiều tác động tới tình hình Trung Đông.

Có thể nói, sau khi đạt được thỏa thuận hạt nhân toàn diện, vai trò của ngành ngoại giao Iran trong thời gian tới sẽ đóng vai trò quan trọng. Nếu ngoại giao giữ được vai trò năng động, thỏa thuận hạt nhân với nhóm P5+1 của Iran sẽ có tác động tích cực tới tình hình tại Trung Đông.

Ngọc Anh
Theo ProjectSyndicate
MỚI NHẤT
Kế hoạch tăng cường hiện diện toàn cầu tàu sân bay Mỹ
Kế hoạch tăng cường hiện diện toàn cầu tàu sân bay Mỹ

Các quan chức quân sự hàng đầu Mỹ tuyên bố Hải quân Mỹ đang tăng cường hiện diện tàu sân bay trên phạm vi toàn cầu.

Thứ bảy, 18/07/2015 - 09:34

Thứ trưởng Ngoại giao Hà Kim Ngọc: Quan hệ Việt-Mỹ đang ở thế kiềng 3 chân
Thứ trưởng Ngoại giao Hà Kim Ngọc: Quan hệ Việt-Mỹ đang ở thế kiềng 3 chân

(Dân trí) - Quan hệ Việt-Mỹ đang ở thế kiềng 3 chân khi đã vượt qua khuôn khổ song phương để đi vào hợp tác sâu rộng hơn. Việc xử lý các vấn đề khu vực, trong đó có liên quan đến Biển Đông, là một trong những hợp tác quan trọng giữa hai nước.

Thứ bảy, 18/07/2015 - 09:04

Lực lượng ly khai miền Đông Ukraine công bố tài liệu vụ MH-17
Lực lượng ly khai miền Đông Ukraine công bố tài liệu vụ MH-17

Ngày 17/7, nhân kỷ niệm 1 năm ngày xảy ra thảm họa máy bay chở khách Boeing mang số hiệu MH-17 của Hãng hàng không Malaysia Airlines, rơi gần Donetsk (miền Đông Ukraine) làm 298 người thiệt mạng, Tổng Công tố Cộng hòa Nhân dân Donetsk (DPR) tự xưng đã công bố các tài liệu điều tra nguyên nhân vụ tai nạn này.

Thứ bảy, 18/07/2015 - 09:00

Ukraine thông qua dự luật trao quyền tự trị cho phe ly khai
Ukraine thông qua dự luật trao quyền tự trị cho phe ly khai

(Dân trí) - Quốc hội Ukraine ngày 16/7 đã thông qua một dự luật nhằm trao quyền tự trị lớn hơn cho hai khu vực đang do phe ly khai kiếm soát tại miền đông. Một số ý kiến cho rằng dự luật đã phá hỏng nỗ lực bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine.

Thứ bảy, 18/07/2015 - 08:37

Trung Quốc phản ứng việc Nhật có thể đưa quân ra nước ngoài
Trung Quốc phản ứng việc Nhật có thể đưa quân ra nước ngoài

(Dân trí) - Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc nói với người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Nhật Bản rằng dự luật an ninh mới của Nhật, cho phép Nhật đưa quân ra nước ngoài lần đầu tiên kể từ Thế chiến II, có thể làm phức tạp an ninh khu vực.

Thứ bảy, 18/07/2015 - 08:34

Ukraine: Cánh Hữu muốn Tổng thống Petro Poroshenko từ chức
Ukraine: Cánh Hữu muốn Tổng thống Petro Poroshenko từ chức

Thủ lĩnh tổ chức cực đoan Cánh Hữu (Pravyi Sector) ở Ukraine, ông Dmitry Yarosh ngày 17/7 cho rằng cần thảo luận về khả năng cách chức Tổng thống nước này, ông Petro Poroshenko.

Thứ bảy, 18/07/2015 - 08:32

Nga - Trung tập trận đổ bộ trên biển Nhật Bản
Nga - Trung tập trận đổ bộ trên biển Nhật Bản

(Dân trí) - Người đứng đầu bộ phận báo chí của Quân khu miền Đông thuộc Bộ Quốc phòng Nga, Đại úy Roman Martov cho biết Mátxcơva và Bắc Kinh đã ký một nghị định thư nhằm tiến hành cuộc tập trận hải quân chung trên Biển Nhật Bản vào cuối tháng 8 tới.

Thứ bảy, 18/07/2015 - 08:30

Nhật Bản: "Cơn địa chấn" quyết liệt trở lại về quân sự?
Nhật Bản: "Cơn địa chấn" quyết liệt trở lại về quân sự?

Với sự phản đối mạnh mẽ từ công luận, tương lai của đạo luật này vẫn còn khá bấp bênh, và cho dù có được thông qua, việc triển khai nó cũng sẽ là một vấn đề lớn.

Thứ bảy, 18/07/2015 - 08:03

Chủ tịch Trung Quốc thăm khu vực “nhạy cảm” giáp biên giới Triều Tiên
Chủ tịch Trung Quốc thăm khu vực “nhạy cảm” giáp biên giới Triều Tiên

Truyền thông Nhà nước Trung Quốc hôm 17.7 đưa tin, Chủ tịch Tập Cận Bình đã đến thăm một khu vực biên giới được cho là “nhạy cảm” với Triều Tiên, trong bối cảnh căng thẳng gia tăng với Bình Nhưỡng.

Thứ bảy, 18/07/2015 - 01:00

Philippines và những nước cờ mới đối phó tham vọng Trung Quốc
Philippines và những nước cờ mới đối phó tham vọng Trung Quốc

Giới chức Philippines cho biết nước này sẽ điều các các máy bay phản lực và hai tàu khu trục mới ra đóng tại căn cứ hải quân trước đây của Mỹ ở vịnh Subic bắt đầu từ đầu năm 2016, biến nơi này trở lại như một căn cứ quân sự sau 23 năm.

Thứ sáu, 17/07/2015 - 11:00

Iran mời chào Ấn Độ đầu tư lớn hơn vào cảng chiến lược
Iran mời chào Ấn Độ đầu tư lớn hơn vào cảng chiến lược

(Dân trí) - Tổng thống Iran Hassan Rouhani đã đề nghị Ấn Độ đầu tư vào các dự án cơ sở hạ tầng trị giá 8 tỷ USD, trong đó có vai trò lớn hơn nhằm phát triển một cảng chiến lược, cho phép Ấn Độ mở rộng đường tiếp cận hơn tới Trung Á.

Thứ sáu, 17/07/2015 - 10:49

Khả năng tác chiến “độc” của tàu ngầm mini trên biển Đông
Khả năng tác chiến “độc” của tàu ngầm mini trên biển Đông

So với tàu ngầm cỡ lớn, tàu ngầm mini có giá rẻ, dễ sử dụng, thuận tiện sửa chữa, bảo dưỡng, mà lại đảm nhận được nhiều nhiệm vụ khác nhau.

Thứ sáu, 17/07/2015 - 10:01

ĐÁNG QUAN TÂM
Vợ trùm ma túy El Chapo: Lý lịch "dữ dằn" của một hoa hậu
Vợ trùm ma túy El Chapo: Lý lịch "dữ dằn" của một hoa hậu

Người đàn bà ấy đã từng đoạt vương miện tại một cuộc thi sắc đẹp. Nhưng đằng sau gương mặt kiều diễm lại ẩn giấu một mối quan hệ gia đình khiến người ta không khỏi kinh sợ, với chú ruột được mệnh danh "ông hoàng ma túy đá" còn chồng là trùm ma túy nguy hiểm bậc nhất thế giới.

Thứ sáu, 17/07/2015 - 09:00

Chiến lược “pháo đài bay” B-52 răn đe Trung Quốc của Mỹ
Chiến lược “pháo đài bay” B-52 răn đe Trung Quốc của Mỹ

2 pháo đài bay B-52 Mỹ tới Úc được coi là một thông điệp chiến lược răn đe các hoạt động phi pháp của Trung Quốc ở Biển Đông.

Thứ sáu, 17/07/2015 - 08:00

Nhật - Trung và cuộc đua viện trợ cho châu Á
Nhật - Trung và cuộc đua viện trợ cho châu Á

Nhật muốn tăng cường hợp tác với các quốc gia châu Á đang lo ngại sự nổi lên của Trung Quốc...

Thứ sáu, 17/07/2015 - 07:00

Bước đi nhỏ trong chiến lược lớn
Bước đi nhỏ trong chiến lược lớn

Nhật Bản hiện đang ngỏ ý muốn trở thành một thành viên trong tập đoàn sản xuất tên lửa SeaSparrow (Chim sẻ biển) gồm 12 quốc gia thuộc Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Thứ sáu, 17/07/2015 - 06:00

Nga hé lộ chương trình xe tăng laser tuyệt mật
Nga hé lộ chương trình xe tăng laser tuyệt mật

Các kĩ sư Nga được cho là đang muốn hiện thực giấc mơ từ thời Liên Xô với việc phát triển một chiếc xe tăng laser. Thực tế, ở thời kỳ Chiến tranh lạnh, Liên Xô đã thành công, mặc dù thiết bị này không hoạt động quá tốt.

Thứ sáu, 17/07/2015 - 05:30

22 đại sứ trẻ Việt Nam lên tiếng bảo vệ tê giác
22 đại sứ trẻ Việt Nam lên tiếng bảo vệ tê giác

Sau chuyến đi đặc biệt kéo dài 5 ngày tại châu Phi, 22 bạn trẻ Việt Nam chiến thắng trong cuộc thi Tê giác Hoang dã (Wild Rhino Competition) đã trở thành những đại sứ trẻ tuổi mang thông điệp mạnh mẽ kêu gọi bảo vệ loài tê giác - tài sản thiên nhiên vô giá của thế giới.

Thứ sáu, 17/07/2015 - 05:00

Nhật chặn tàu thăm dò dầu khí của Trung Quốc gần Senkaku/Điếu Ngư
Nhật chặn tàu thăm dò dầu khí của Trung Quốc gần Senkaku/Điếu Ngư

(Dân trí) - Tàu điều tra dầu khí biển KAN 407 của Trung Quốc ngày 17/7 đã bị Lực lượng cảnh sát biển Nhật Bản (JCG) ngăn chặn khi đang tiến hành các hoạt động thăm dò dầu khí tại khu vực biển thuộc vùng đặc quyền kinh tế Nhật Bản (EEZ), gần đảo Điếu Ngư/Senkaku.

Thứ sáu, 17/07/2015 - 04:36

Thảm kịch máy bay MH17: Một năm nhìn lại
Thảm kịch máy bay MH17: Một năm nhìn lại

(Dân trí) - Đã một năm trôi qua kể từ khi chiếc máy bay MH17 của hãng hàng không Malaysia Airlines bị rơi ở miền đông Ukraine, cướp đi sinh mạng của gần 300 người, thủ phạm của vụ việc vẫn chưa bị đưa ra ánh sáng. Các bên vẫn đổ lỗi cho nhau về thảm họa kinh hoàng.

Thứ sáu, 17/07/2015 - 03:59

Obama phá lệ thăm nhà tù khét tiếng
Obama phá lệ thăm nhà tù khét tiếng

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Barack Obama ngày 16/7 đã trở thành ông chủ Nhà Trắng đương nhiệm đầu tiên tới thăm một nhà tù liên bang. Ông cũng tâm sự "từng mắc sai lầm khi còn trẻ, nhưng may mắn đã nhận được sự giúp đỡ".

Thứ sáu, 17/07/2015 - 03:32

Ấn Độ công bố kế hoạch táo bạo cho hải quân
Ấn Độ công bố kế hoạch táo bạo cho hải quân

(Dân trí) - Hải quân Ấn Độ ngày 16/7 đã thông báo kế hoạch đầy tham vọng khi sẽ bổ sung thêm 200 tàu chiến vào các hạm đội của nước này trong giai đoạn từ nay tới năm 2027.

Thứ sáu, 17/07/2015 - 02:41

Ngắm phòng làm việc của các nguyên thủ quốc gia
Ngắm phòng làm việc của các nguyên thủ quốc gia

(Dân trí) - Phòng Bầu dục của Tổng thống Mỹ là nơi làm việc chủ yếu của người đứng đầu Nhà Trắng. Đây cũng thường là nơi Tổng thống Mỹ gặp gỡ các nguyên thủ quốc gia khác.

Thứ sáu, 17/07/2015 - 02:19

Các "ông lớn" tư nhân Trung Quốc tham gia "đả hổ, diệt ruồi"
Các "ông lớn" tư nhân Trung Quốc tham gia "đả hổ, diệt ruồi"

(Dân trí) - Các tập đoàn lớn của Trung Quốc như Dalian Wanda, Alibaba, Baidu và Tencent mới đây đã tuyên bố ủng hộ chiến dịch chống tham nhũng mà chính phủ nước này đang triển khai.

Thứ sáu, 17/07/2015 - 01:41