Tại sao dư luận theo dõi sát chuyến thăm Mỹ của ông Tập Cận Bình?

 

Cách nước lớn giải quyết bất đồng?

Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố chuyến thăm Mỹ của Phó Chủ tịch Tập Cận Bình nhằm tiếp tục thực hiện nhận thức chung quan trọng về xây dựng quan hệ đối tác hợp tác Trung-Mỹ tôn trọng lẫn nhau, cùng có lợi, đạt được giữa nguyên thủ hai nước. Báo chí Trung Quốc dẫn lời một số chuyên gia, học giả Mỹ cho rằng, Trung Quốc và Mỹ tăng cường hợp tác là cực kỳ quan trọng đối với hai nước nói riêng và thế giới nói chung trong tình hình hiện nay.

Chuyến thăm diễn ra đúng vào dịp kỷ niệm 40 năm ngày cựu Tổng thống Mỹ Richard Nixon thăm Trung Quốc – sự kiện đã mở ra kênh đối thoại chính thức và cuối cùng mở ra cánh cửa phát triển quan hệ hai nước (hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 1979).

Chuyến thăm diễn ra một năm sau chuyến thăm cấp nhà nước của Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào tới Mỹ, trong đó ông Hồ Cẩm Đào cùng Tổng thống Obama đã đạt được nhận thức chung về xây dựng quan hệ đối tác hợp tác Trung-Mỹ tôn trọng lẫn nhau, thúc đẩy quan hệ hai nước phát triển lên giai đoạn mới, đã đặt nền tảng cho định hướng phát triển của quan hệ hai nước.

Các nhà lãnh đạo Trung Quốc muốn thông qua chuyến thăm của Tập Cận Bình vào dịp kỉ niệm trọng đại này để hâm nóng tình cảm giữa Trung Quốc và Mỹ.

Nhưng chuyến thăm cũng diễn ra trong bối cảnh thời gian qua, quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh luôn có nhiều sóng gió, mang lại thách thức không nhỏ cho phát triển quan hệ giữa hai nước. Trọng tâm của chuyến đi được cho là nhằm giới hạn những bất đồng trong quan hệ Mỹ-Trung giữa lúc hai cường quốc này đang có nhiều khác biệt về các vấn đề song phương cũng như nhiều hồ sơ quốc tế quan trọng.

Dư luận đang theo dõi Mỹ-Trung tìm cách giải quyết những bất đồng giữa hai quốc gia liên quan đến các hồ sơ quốc tế quan trọng: tranh chấp Biển Đông, biển Hoa Đông; việc Mỹ gia tăng quân sự tại châu Á-TBD (Trung Quốc coi đó là nhằm mục đích giới hạn, ngăn ngừa Trung Quốc); vấn đề Đài Loan (năm 2011, đã có căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc khi Washington thỏa thuận nâng cấp phi đội chiến đấu cơ F-16 đã cũ của Đài Loan).

Ngoài ra, còn có vấn đề Triều Tiên và vấn đề Iran (cả hai vấn đề này đều liên quan chặt chẽ với Trung Quốc và Mỹ cần tới sự giúp đỡ của Trung Quốc)...

Trên bình diện kinh tế, Washington và Bắc Kinh cũng không tìm được tiếng nói chung. Các nghị sĩ Mỹ đang tố cáo Trung Quốc phá hoại ngành công nghiệp của Mỹ bằng cách duy trì đồng nhân dân tệ (NDT) ở mức thấp "phi lý" nhằm thúc đẩy xuất khẩu và không bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của các công ty Mỹ.

Trước thềm chuyến thăm Mỹ vốn được dư luận theo dõi sít sao, ông Tập Cận Bình đã lên tiếng cảnh báo Mỹ về các kế hoạch tăng cường sức mạnh quân sự tại châu Á; cho rằng Mỹ nên đặt ưu tiên cho sự tăng trưởng kinh tế đồng thời một lần nữa hứa hẹn rằng Bắc Kinh sẽ giải quyết những quan ngại của quốc tế xung quanh trị giá đồng nội tệ của họ.

Ông kêu gọi hai bên cần phải cẩn trọng khi đề cập đến những vấn đề lớn và nhạy cảm liên quan đến quyền lợi căn bản của mỗi nước để tránh chệch hướng và thụt lùi trong quan hệ - động thái cho thấy ông ý thức và thừa nhận rằng đang có nhiều vấn đề lớn và nhạy cảm có thể gây nguy hại cho quan hệ Mỹ-Trung.

Hé lộ nhà lãnh đạo tương lai?

Chuyến thăm này được dư luận truyền thông và các chuyên gia Mỹ đặc biệt quan tâm, nhất là trong bối cảnh năm 2012 nước Mỹ bầu tổng thống và cũng năm này, Trung Quốc tiến hành thay đổi lãnh đạo tại Đại hội đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ 18 vào tháng 10 tới. (Ông Tập Cận Bình được dự báo sẽ lên nắm chức Tổng bí thư thay ông Hồ Cẩm Đào và năm 2013 sẽ tiếp quản chức Chủ tịch nước).

Hãng AP dẫn lời giới chức ngoại giao Mỹ loan báo, trong chuyến thăm chính thức Mỹ đầu tiên kể từ khi giữ chức phó Chủ tịch nước, dự kiến ông Tập Cận Bình sẽ hội đàm với Tổng thống Mỹ Barack Obama vào ngày 14/2 tại phòng Bầu dục và gặp gỡ một loạt quan chức cao cấp Mỹ như Phó Tổng thống Mỹ Joe Biden, Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Geithner… và tham dự một số hoạt động tại bang Iowa và bang California.

Báo USToday bình luận: “Có thể nói đây chỉ là chuyến thăm làm quen với các quan chức chính quyền của nhân vật nhiều khả năng trở thành Chủ tịch Trung Quốc vào năm 2013” … “Vì ông Tập Cận Bình được cho là sẽ lên thay ông Hồ Cẩm Đào làm Chủ tịch Trung Quốc, do vậy chuyến thăm thực sự là một sự đầu tư vào mối quan hệ tương lai Mỹ-Trung”.

Tờ Washington Post cùng dịp này cũng chung nhận định khi viết: “Chuyến thăm Mỹ của ông Tập Cận Bình là nằm trong kịch bản giới thiệu với công luận về những chính khách sẽ lên nắm quyền lãnh đạo Trung Quốc năm 2012 và 2013”.

Tờ báo còn dẫn phát biểu của Thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Thôi Thiên Khải, phụ trách các vấn đề về Mỹ, thừa nhận chuyến thăm Mỹ lần này của Phó Chủ tịch Tập Cận Bình "sẽ là cơ hội rất quan trọng để tăng cường hiểu biết và sự tin cậy" giữa hai nước.

Các hãng tin khu vực cũng chú ý đến chi tiết Phó Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình - người dường như chắc chắn sẽ trở thành lãnh đạo Trung Quốc vào cuối năm nay, và rằng chuyến thăm Mỹ của ông Tập Cận Bình là động tác thường lệ trước cuộc chuyển giao quyền lực tại Trung Quốc nhằm giúp nhà lãnh đạo tương lai của Trung Quốc hiểu biết thêm về thế giới bên ngoài và cũng để thế giới bên ngoài hiểu biết thêm về nhà lãnh đạo tương lai của Trung Quốc.

Tóm lại, dư luận đang chờ đợi xem liệu qua chuyến thăm này, vị lãnh đạo tương lai của Trung Quốc có giúp thu hẹp được hay không phần nào những khác biệt trong quan hệ giữa hai cường quốc vốn biết vẫn cần đến sự hỗ trợ của nhau trên một loạt vấn đề. Điều rõ ràng là chuyến đi Mỹ lần này của ông Tập Cận Bình có được đánh giá là “đạt được mục tiêu” hay không , còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố.

Nguyễn Viết