Quân đội Nga thay đổi thế nào sau hơn 4 năm xung đột với Ukraine?

Quân đội Nga tiến vào Ukraine năm 2022 không còn là lực lượng đang chiến đấu ngày nay. Cuộc xung đột với sự xuất hiện ồ ạt của UAV liên tục làm thay đổi bản chất chiến trường.

Sau hơn 4 năm chiến sự, Nga đã xây dựng được một quân đội có khả năng nhận diện sự thay đổi, tiếp thu bài học và thể chế hóa những kinh nghiệm đó trên toàn lực lượng. Hiện nay, Nga thích nghi nhanh hơn nhiều so với năm 2022.

“Từ khi chiến sự kéo dài, người Nga đã học cách học hỏi tốt hơn và nhanh hơn", Thiếu tướng nghỉ hưu người Australia Mick Ryan cho biết.

Rubicon trở thành hình mẫu

Một trong những ví dụ rõ ràng nhất xuất hiện vào tháng 8/2024 với việc thành lập Rubicon, Trung tâm Công nghệ Không người lái Tiên tiến của Nga.

Theo Rob Lee, nghiên cứu viên cao cấp của Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại (FPRI), và Dmytro Putiata, cựu sĩ quan Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine, Rubicon được thiết kế nhằm đẩy nhanh việc phổ biến các sáng kiến chiến trường trong toàn quân đội Nga.

Rubicon tập trung vào việc săn lùng các kíp vận hành UAV Ukraine, các hệ thống tác chiến điện tử và các tuyến hậu cần nằm cách tiền tuyến từ 10 đến 40km, thay vì trực tiếp hỗ trợ các đợt tấn công bộ binh.

Đơn vị này lần đầu chứng minh hiệu quả trong chiến dịch giành lại tỉnh Kursk của Nga trước khi mô hình được mở rộng sang toàn bộ mặt trận miền Đông Ukraine.

Cuối năm 2025, Rubicon còn sử dụng rộng rãi các UAV tấn công tầm trung được kết nối với mạng Starlink, cho phép các kíp điều khiển tấn công sâu vào hậu phương Ukraine cho đến khi quyền truy cập Starlink bị vô hiệu hóa vào tháng 2.

Nga cũng tái tổ chức cách sử dụng các đơn vị UAV trên toàn chiến tuyến. Theo đó, các UAV được tổ chức dựa trên chiều sâu phía sau tiền tuyến thay vì gắn cố định với từng lữ đoàn riêng lẻ.

Sau khi chứng minh hiệu quả trong một tập đoàn quân hợp thành, mô hình này tiếp tục được mở rộng và điều chỉnh theo nhu cầu chiến trường.

Theo ông Lee, Lữ đoàn Hệ thống Không người lái số 50 mới thành lập nhiều khả năng sẽ trở thành đơn vị UAV chủ lực của Nga và cuối cùng đóng vai trò nòng cốt trong Lực lượng Hệ thống Không người lái của nước này.

Ông Samuel Bendett, nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm An ninh Mỹ Mới (CNAS), cho rằng việc Nga thành lập một quân chủng Hệ thống Không người lái riêng vào cuối năm 2025 phản ánh nỗ lực thể chế hóa tác chiến UAV thông qua các đơn vị thường trực với đội ngũ nhân sự có trình độ kỹ thuật cao.

Theo nghĩa đó, Rubicon đã trở thành hình mẫu cho các cuộc cải cách rộng lớn hơn. Lữ đoàn số 50 hiện vận hành UAV FPV, UAV tấn công tầm xa Geran và nhiều hệ thống khác nhằm vào cơ sở hạ tầng nhiên liệu, phương tiện hậu cần, giao thông đường sắt, kho tàng và trạm điện nằm sâu phía sau chiến tuyến Ukraine.

Thích nghi không ngừng

Những đổi mới của Ukraine nhanh chóng khiến Nga tìm cách điều chỉnh chiến thuật ngay sau đó.

Khi Ukraine tăng cường chiến dịch mà Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov gọi là “phong tỏa hậu cần”, nhắm vào các tuyến tiếp tế của Nga trên khắp mặt trận miền Nam, Moscow gia tăng giao nhiệm vụ bảo vệ các tuyến hậu cần và cơ sở hạ tầng hậu phương cho các đơn vị UAV tinh nhuệ.

Ông Rob Lee cho biết Rubicon và Lữ đoàn Hệ thống Không người lái số 50 đang góp phần đối phó với chiến dịch UAV tấn công tầm trung và tầm xa ngày càng mở rộng của Ukraine.

Tuy nhiên, vai trò của các đơn vị này có thể tiếp tục thay đổi khi chiến sự biến chuyển. Sự thay đổi đó đã bắt đầu tác động tới chiến trường.

Jonathan Lippert, Chủ tịch tổ chức Defense Tech for Ukraine, cho biết trong một giai đoạn kéo dài 3 tháng gần đây, khoảng một nửa số UAV tấn công tầm trung của Ukraine bị Rubicon đánh chặn là UAV Hornet.

Dmytro Zhluktenko, binh sĩ thuộc Trung đoàn Hệ thống Không người lái số 413 “RAID” của Ukraine, nhận định mô hình Rubicon hiệu quả hơn cấu trúc quân sự truyền thống của Nga.

Ông dự đoán các phương pháp của Rubicon sẽ được áp dụng trên toàn quân đội Nga. Quá trình thích nghi về tổ chức của Nga hiện đang được củng cố bởi các đổi mới công nghệ.

Ngày 3/7, ông Serhii “Flash” Beskrestnov, cố vấn Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, cho biết trên Telegram rằng quân đội Nga đang triển khai các phiên bản tự hành của UAV tấn công Molniya tại mặt trận Zaporizhia.

Khác với các biến thể trước đây, các UAV mới được cho là sử dụng phần mềm bám địa hình và máy tính tích hợp thay vì điều khiển bằng sóng vô tuyến. Điều này giúp chúng kháng được nhiều hình thức gây nhiễu điện tử và tránh được các hệ thống phát hiện UAV thông thường.

Anatolii Tkachenko, chỉ huy một khẩu đội cối thuộc Lữ đoàn 92 Ukraine, cho biết hoạt động UAV ngày càng gia tăng của Nga đang khiến công tác hậu cần tiền tuyến trở nên khó khăn hơn.

“Với vùng sát thương rộng 20km, việc tổ chức hậu cần gần như là bất khả thi. Bộ binh phải đi bộ khoảng 30km. Các kíp cối và UAV phải đi bộ từ 10 đến 15km", ông nói.

Ryan O'Leary, cựu chỉ huy đơn vị Chosen Company, cho biết việc Nga mất khả năng tiếp cận Starlink trên diện rộng đã làm suy giảm đáng kể hoạt động UAV tiền tuyến, năng lực tấn công và liên lạc giữa các đơn vị.

Để khắc phục, Moscow đang đầu tư vào các mạng MANET, cho phép UAV chuyển tiếp tín hiệu điều khiển và video cho nhau thay vì phụ thuộc vào một đường truyền duy nhất.

Những mạng lưới này giúp hoạt động UAV trở nên bền vững hơn và khôi phục một phần tầm hoạt động đã mất sau khi Starlink bị hạn chế. Nga đang kết hợp mạng MANET với các UAV ngày càng tự động hóa nhằm khôi phục tầm hoạt động và hiệu quả của các chiến dịch tấn công tầm trung.