Putin - “quân cờ” cuối của Boris Yeltsin làm xoay chuyển quan hệ Nga-Mỹ

Giải mật gần 600 trang ghi chép trao đổi giữa 2 cựu Tổng thống Nga và Mỹ tiết lộ lý do quan hệ song phương thay đổi và ông Putin lên nắm quyền.
>>Tiết lộ các cuộc điện đàm giữa Yeltsin và Clinton về Putin

Năm 1999, Tổng thống Nga khi đó là ông Boris Yeltsin nói với người đồng cấp Bill Clinton rằng ông đã chọn Vladimir Putin “kế nghiệp” ông trở thành nhà lãnh đạo tiếp theo của nước Nga – tài liệu được giải mật do Thư viện Tổng thống Bill Clinton ở Little Rock, Arkansas, vừa công bố cho biết.


Tổng thống Nga Boris Yeltsin gặp Tổng thống Mỹ Bill Clinton tháng 11/1999. (Ảnh: Reuters)

Tổng thống Nga Boris Yeltsin gặp Tổng thống Mỹ Bill Clinton tháng 11/1999. (Ảnh: Reuters)

Ghi chép của 18 cuộc trao đổi riêng tư, 58 cuộc điện đàm (từ tháng 1/1993, khi ông Clinton nhậm chức Tổng thống Mỹ, cho đến tháng 12/1999, khi ông Yeltsin từ chức) cũng cho thấy “mầm mống” vì sao một mối quan hệ Nga – Mỹ mà chính ông Clinton khẳng định với ông Yeltsin là “đối tác hợp tác bình đẳng” lại đi đến đối đầu gay gắt như hiện nay.

Boris “gọi”, Bill “không trả lời”

“Ông đã dẫn dắt đất nước qua một giai đoạn lịch sử và ông để lại một di sản giúp người Nga được hưởng lợi trong nhiều năm tiếp theo” – Ông Clinton nói với ông Yeltsin trong một cuộc điện đàm ngày 31/12/1999, khi nhà lãnh đạo Nga bất ngờ tuyên bố từ chức.

“Tôi biết rằng những thay đổi mang tính dân chủ mà ông đã dẫn dắt sẽ giúp nước Nga có thể hội nhập với cộng đồng quốc tế” – ông Clinton cho biết, đồng thời tin rằng các sử gia sẽ gọi ông Yeltsin là “cha đẻ của nền dân chủ Nga”, người đã nỗ lực “để biến thế giới trở thành nơi an toàn hơn”.

Thế nhưng theo RT, mối quan hệ Nga – Mỹ “đối tác hợp tác bình đẳng” mà ông Clinton nói, thực chất dựa trên cơ sở Moscow đã làm theo những gì Washington yêu cầu nhưng không được báo đáp.

Ông Yeltsin đã đề nghị Mỹ rất nhiều thứ, từ việc ủng hộ cuộc bầu cử Tổng thống Nga năm 1996 cho đến lời hứa rằng việc mở rộng Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) sẽ không xâm lấn vào lãnh thổ của các nước Cộng hòa thuộc Liên bang Xô viết cũ.

Thế nhưng Tổng thống Clinton đã từ chối cái gọi là “hiệp ước quân tử” về chuyện mở rộng của NATO và nói với Tổng thống Yeltsin rằng ông phải thúc đẩy việc mở rộng vì vấn đề chính trị trong nước. Ông Clinton nói, phe Cộng hòa Mỹ đang lợi dụng vấn đề này để giành sự ủng hộ của bộ phận người người Mỹ vốn là con cháu của những người gốc Đông Âu chuyển tới sống ở miền Trung Tây nước Mỹ.

Nam Tư và định mệnh của Crimea

Tổng thống Mỹ chỉ tỏ ra dễ thỏa hiệp hơn khi những yêu cầu của ông Yeltsin liên quan tới việc giúp nhà lãnh đạo Nga củng cố quyền lực ở Moscow.

Trước thềm cuộc bầu cử năm 1996, ông Yeltsin đã vẽ ra một bức tranh ngày tận thế khi đối thủ của ông chiến thắng, rằng họ sẽ “giành lại Crimea” và thậm chí “đòi cả Alaska”.

Tháng 6/1996, ông Yeltsin hỏi vay tiền và các chủ nợ của Câu lạc bộ Paris (nhóm các nước giàu chuyên cho vay để tái thiết đất nước) đã lập tức tái cơ cấu nợ cho Nga, đồng thời Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) cũng thông qua khoản vay 10,2 tỷ USD cho Nga cuối năm đó.

“Bill, vì chiến dịch tranh cử của tôi, tôi khẩn thiết cần khoản vay 2,5 tỷ USD cho Nga” – ông Boris Yeltsin nói. “Tôi cần tiền để trả lương và lương hưu”.

“Tôi sẽ kiểm tra vấn đề này với IMF và một số người bạn của chúng tôi để xem có thể làm được gì” – ông Clinton đáp lại.

Với sự hậu thuẫn về tài chính của Mỹ cùng một chiến dịch vận động có sự tư vấn từ Mỹ, trong đó bao gồm việc xuất hiện trên bìa tạp chí Time và trở thành chủ đề của bộ phim mang tên “Boris xoay chuyển” (Spinning Boris), ông Yeltsin đã chiến thắng trong cuộc bầu cử đó.

Rồi cũng đến lúc ông Yeltsin phải báo đáp ông Clinton và điều đó xảy ra vào mùa xuân năm 1999.

Để “chặn họng” Boris Yeltsin, khiến Nga không thể lên tiếng phản đối việc NATO tấn công Nam Tư, ông Clinton đã gọi Tổng thống Nam Tư khi đó, ông Slobodan Milosevic, là “một kẻ bắt nạt”, người không được phép “phá hoại mối quan hệ mà chúng ta [Nga và Mỹ] đã nỗ lực suốt 6 năm rưỡi qua để xây đắp”.

Suốt 78 ngày đêm chiến dịch tấn công của NATO, ông Yeltsin như “ngồi trên đống lửa” bởi áp lực bủa vây, đến mức có lúc ông đã phải đề nghị gặp ông Clinton “ở một nơi bí mật nào đó… trên thuyền hoặc tàu ngầm hoặc một hòn đảo để không một ai có thể làm phiền” 2 nhà lãnh đạo này thương thảo.


Ông Yeltsin muốn gặp riêng ông Clinton.

Ông Yeltsin muốn gặp riêng ông Clinton.

Cuối cùng, chỉ có Tổng thống Clinton là có được mọi điều mà ông yêu cầu trong vấn đề Kosovo và Nam Tư.

Nhưng ông Yeltsin cũng đã cảnh báo nhà lãnh đạo Mỹ rằng, Washington đã để mất “trái tim và khối óc” của người Nga.

“Người dân chúng tôi chắc chắn từ bây giờ sẽ có thái độ rất tệ với người Mỹ và NATO” – ông Yeltsin nói với ông Clinton hồi tháng 3/1999. “Tôi vẫn nhớ mình đã gặp khó khăn thế nào để nỗ lực và xoay chuyển được suy nghĩ của người dân, của các lãnh đạo chính trị đối với phương Tây và với Mỹ. Tôi đã thành công trong việc đó nhưng giờ lại để mất tất cả”.

Cuối năm đó, Yeltsin nói với Clinton rằng ông đã tìm thấy một người kế nhiệm xứng đáng - Vladimir Vladimirovich Putin.

Người “tiếp tục con đường của Yeltsin”

Trong một ghi chép điện đàm ngày 8/9/1999, ông Yeltsin đã chia sẻ với ông Clinton về lựa chọn của ông cho vị trí Tổng thống Nga trước thềm cuộc gặp của Tổng thống Mỹ với ông Putin.

“Tôi rất tin tưởng rằng ông ấy sẽ nhận được sự ủng hộ với tư cách là ứng cử viên năm 2000. Chúng tôi đang nỗ lực vì điều đó” – ông Yeltsin nói.

Tổng thống Nga khi đó cũng cho biết ông đã dành rất nhiều thời gian tìm kiếm ứng cử viên phù hợp. “Cuối cùng, tôi đã lướt qua anh ta, đó là Putin, và tôi đã tìm hiểu tiểu sử của anh ta, sở thích, hiểu biết và nhiều thứ khác” – ông Yeltsin nói.

Ông Yeltsin miêu tả ứng viên 46 tuổi khi đó là “một người đàn ông rắn rỏi”, đồng thời rất “sâu sắc, mạnh mẽ và dễ gần”.

“Tôi chắc chắn ông sẽ nhận thấy ông ấy là một đối tác có phẩm chất rất cao” – ông Yeltsin nói với ông Clinton.


Ông Yeltsin nói với ông Clinton về ông Putin.

Ông Yeltsin nói với ông Clinton về ông Putin.

Cựu Tổng thống Mỹ Bill Clinton và Thủ tướng Nga khi đó, ông Vladimir Putin, đã gặp nhau bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) ở Aukland, New Zealand, diễn ra từ ngày 9-12/9/1999.

Không lâu sau, trong một cuộc trao đổi năm 1999, ông Clinton có hỏi ông Yeltsin về việc ai có thể đắc cử Tổng thống Nga, ông chủ Điện Kremlin lúc đó đã trả lời: “Putin, tất nhiên là thế. Ông ấy sẽ là người kế nhiệm. Ông ấy là một người dân chủ và ông ấy hiểu phương Tây”.

Cựu Tổng thống Nga đã nhắc tới Putin bằng hình ảnh một con người cứng rắn và kiên trì với con đường hướng tới nền dân chủ, phát triển kinh tế và thiết lập mối quan hệ mới cho nước Nga.

“Ông ấy sẽ tiếp tục con đường trên nền dân chủ và kinh tế, sẽ mở rộng quan hệ của Nga. Ông ấy có năng lượng và trí tuệ để thành công” – ông Yeltsin nói trong lần cuối 2 nhà lãnh đạo Nga – Mỹ khi đó gặp nhau ở Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) vào tháng 11/1999.

Cũng tại cuộc Thượng đỉnh đó, ông Yeltsin đã kêu gọi ông Clinton “hãy để châu Âu cho Nga”.

“Mỹ không ở châu Âu. Châu Âu nên là chuyện của người châu Âu. Nga có một nửa châu Âu và một nửa châu Á… Bill, tôi nói nghiêm túc, hãy để châu Âu lại cho chính châu Âu” – ông Yeltsin nói rõ.


Đoạn trao đổi về châu Âu giữa ông Trump và ông Yeltsin.

Đoạn trao đổi về châu Âu giữa ông Trump và ông Yeltsin.

Tất nhiên ông Clinton đã lịch sự phớt lờ yêu cầu đó. Còn Boris Yeltsin trong mắt hậu thế trở thành một con người dành gần 7 năm trời chỉ để làm mọi thứ mà Washington yêu cầu mà gần như chẳng được nhận lại gì.

Dưới thời Yeltsin, nước Nga phá sản, yếu đuối và để cho Mỹ tận hưởng “khoảnh khắc đơn cực” mà giới học giả như Francis Fukuyama gọi là “dấu chấm hết của lịch sử”, RT bình luận.

Nhưng di sản của Yeltsin có lẽ không nằm ở đó. Trong nước cờ cuối cùng của mình, ông đã chọn được một người “tiếp tục con đường của Yeltsin”, mà sau này dưới thời cầm quyền của người đó, bán đảo Crimea đã sáp nhập Nga, còn NATO thì chưa bao giờ cảm thấy sợ Moscow mở rộng tầm ảnh hường sang phía Tây, thậm chí xuống cả Trung Đông như lúc này.

Ông Putin lần đầu được bầu làm Tổng thống Nga năm 2000 và tái đắc cử năm 2004 nhưng Hiến pháp Nga khi đó không cho phép ông tiếp tục tranh cử năm 2008. Ông chuyển sang giữ chức Thủ tướng Nga và trong thời gian này, Hiến pháp đã được sửa đổi để kéo dài nhiệm kỳ Tổng thống. Năm 2012, ông Putin một lần nữa được bầu làm Tổng thống Nga và tái đắc cử thêm 1 nhiệm kỳ 6 năm nữa hồi tháng 3 vừa qua.

Theo Diệu Hương

VOV

MỚI NHẤT
Rộ nghi vấn bản báo cáo cuối cùng về MH370 có thể bị chỉnh sửa
Rộ nghi vấn bản báo cáo cuối cùng về MH370 có thể bị chỉnh sửa

(Dân trí) - Nhóm các nhà điều tra độc lập về vụ máy bay MH370 của hãng Malaysia Airlines cho biết bản báo cáo chính thức dày 400 trang về vụ biến mất bí ẩn có thể đã bị chỉnh sửa hoặc hãng hàng không đã cố tình che giấu thông tin.

Thứ ba, 04/09/2018 - 09:04

Tổng thống Pháp nói ông Putin muốn làm EU tan rã
Tổng thống Pháp nói ông Putin muốn làm EU tan rã

(Dân trí) - Sau khi kêu gọi các nước châu Âu EU xây dựng quan hệ với Moscow để đảm bảo an ninh và liên kết trong khối thì Tổng thống Pháp Emmanuel Macron lại bất ngờ thay đổi quan điểm khi cáo buộc Tổng thống Nga Vladimir Putin chỉ muốn làm EU tan rã.

Thứ ba, 04/09/2018 - 08:23

Ông Trump mời cựu Ngoại trưởng John Kerry tranh cử tổng thống năm 2020
Ông Trump mời cựu Ngoại trưởng John Kerry tranh cử tổng thống năm 2020

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Donald Trump đã mời cựu Ngoại trưởng Mỹ dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama, ông John Kerry, tham gia cuộc chạy đua tới ghế ông chủ Nhà Trắng vào năm 2020.

Thứ ba, 04/09/2018 - 08:16

Tổng thống Putin “chạm ngõ” truyền hình thực tế
Tổng thống Putin “chạm ngõ” truyền hình thực tế

(Dân trí) - Tập đầu tiên của chương trình truyền hình mới với những cảnh quay đặc biệt về các hoạt động của Tổng thống Vladimir Putin trong một tuần đã được phát sóng vào tối 3/9.

Thứ ba, 04/09/2018 - 07:59

Ông Tập Cận Bình có thể lỡ chuyến thăm Triều Tiên
Ông Tập Cận Bình có thể lỡ chuyến thăm Triều Tiên

(Dân trí) - Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình có thể sẽ lỡ chuyến thăm Triều Tiên đầu tiên trong tháng 9 này do lịch trình nghị sự dày đặc.

Thứ ba, 04/09/2018 - 06:56

Trung Quốc hứa xóa nợ cho những nước châu Phi nghèo nhất
Trung Quốc hứa xóa nợ cho những nước châu Phi nghèo nhất

(Dân trí) - Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cam kết sẽ xóa nợ cho một số nước kém phát triển nhất ở châu Phi, ngoài việc tăng khoản viện trợ trị giá 60 tỷ USD cho châu lục này.

Thứ ba, 04/09/2018 - 06:55

Tổng thống Trump bất ngờ cảnh báo Syria giữa lúc căng thẳng
Tổng thống Trump bất ngờ cảnh báo Syria giữa lúc căng thẳng

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo quân đội Syria không nên "liều lĩnh" tấn công vào thành trì của phiến quân ở tỉnh Idlib, miền bắc Syria bởi nó có thể kéo theo một thảm họa nhân đạo.

Thứ ba, 04/09/2018 - 06:32

Ông Tập Cận Bình trấn an châu Phi về “món quà” 60 tỷ USD của Trung Quốc
Ông Tập Cận Bình trấn an châu Phi về “món quà” 60 tỷ USD của Trung Quốc

(Dân trí) - Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã công bố khoản hỗ trợ trị giá 60 tỷ USD cho châu Phi trong những năm tới, song khẳng định các khoản đầu tư của Bắc Kinh không đi kèm ràng buộc về chính trị.

Thứ hai, 03/09/2018 - 09:16

Ông Kim Jong-un dốc sức vực dậy nền kinh tế Triều Tiên
Ông Kim Jong-un dốc sức vực dậy nền kinh tế Triều Tiên

(Dân trí) - Hai tháng rưỡi từ sau cuộc gặp lịch sử với Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Singapore, nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un đã tạm dừng các cuộc đàm phán phi hạt nhân để dành thời gian thị sát các nông trường và các nhà máy nhằm khẳng định quyết tâm trong việc cải thiện nền kinh tế bị đình trệ của Triều Tiên.

Thứ hai, 03/09/2018 - 09:12

Lời xin lỗi muộn của Tổng thống Philippines dành cho ông Obama
Lời xin lỗi muộn của Tổng thống Philippines dành cho ông Obama

(Dân trí) - Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte đã gửi lời xin lỗi tới cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama vì những phát ngôn xúc phạm khi ông Obama còn đương chức.

Thứ hai, 03/09/2018 - 02:39

Tìm thấy "vũ khí bí ẩn" gây "bệnh lạ" cho nhân viên ngoại giao Mỹ ở Cuba?
Tìm thấy "vũ khí bí ẩn" gây "bệnh lạ" cho nhân viên ngoại giao Mỹ ở Cuba?

Các nhà khoa học Mỹ cho rằng loại bức xạ sóng viba có thể là thứ vũ khí nghi gây ra tổn thương não cho hàng chục nhân viên ngoại giao và người nhà họ ở Cuba, Trung Quốc kể từ cuối năm 2016.

Thứ hai, 03/09/2018 - 02:30

Nước Mỹ tiễn đưa Thượng nghị sĩ John McCain về nơi an nghỉ cuối cùng
Nước Mỹ tiễn đưa Thượng nghị sĩ John McCain về nơi an nghỉ cuối cùng

(Dân trí) - Sau 5 ngày tổ chức tang lễ và truy điệu, cố Thượng nghị sĩ John McCain đã về nơi an nghỉ cuối cùng tại nghĩa trang Học viện Hải quân Mỹ tại Annapolis, bang Maryland.

Thứ hai, 03/09/2018 - 02:26

ĐÁNG QUAN TÂM
Nga điều máy bay “sát thủ săn ngầm” tới Syria
Nga điều máy bay “sát thủ săn ngầm” tới Syria

(Dân trí) - Nga đã điều 2 máy bay Tu-142MK, được mệnh danh là “sát thủ săn ngầm”, tới tham gia cuộc tập trận hải quân quy mô lớn ở Syria, trong bối cảnh Mỹ đưa tàu ngầm tới Địa Trung Hải khi tình hình Syria đang “căng như dây đàn”.

Thứ hai, 03/09/2018 - 09:57

Tổng thống Trump bị chỉ trích vì chơi golf trong ngày diễn ra tang lễ ông McCain
Tổng thống Trump bị chỉ trích vì chơi golf trong ngày diễn ra tang lễ ông McCain

(Dân trí) - Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump đi chơi golf khi tang lễ Thượng nghị sĩ John McCain đang diễn ra ở Washington đã bị dư luận Mỹ chỉ trích.

Thứ hai, 03/09/2018 - 09:47

Bảo tàng quốc gia 200 năm tuổi ở Brazil chìm trong biển lửa
Bảo tàng quốc gia 200 năm tuổi ở Brazil chìm trong biển lửa

(Dân trí) - Bảo tàng Quốc gia Brazil 200 tuổi tại thủ đô Rio de Janeiro, một trong những bảo tàng lịch sử thiên nhiên lớn nhất châu Mỹ La-tinh, đã hứng chịu một trận hỏa hoạn nghiêm trọng vào tối Chủ nhật giờ địa phương.

Thứ hai, 03/09/2018 - 09:38

Trợ lý lâu năm tiết lộ tính cách của Tổng thống Putin
Trợ lý lâu năm tiết lộ tính cách của Tổng thống Putin

(Dân trí) - Ông Dmitry Peskov, trợ lý của Tổng thống Nga Vladimir Putin gần 20 năm qua, đã tiết lộ về tính cách của ông Putin trong một chương trình truyền hình.

Thứ hai, 03/09/2018 - 08:12

Tổng thống Pháp: Châu Âu không thể phụ thuộc vào Mỹ về an ninh
Tổng thống Pháp: Châu Âu không thể phụ thuộc vào Mỹ về an ninh

(Dân trí) - Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho rằng châu Âu không thể phụ thuộc vào Mỹ về vấn đề an ninh. Bình luận này cho thấy quan hệ đồng minh truyền thống giữa châu Âu và Washington dường như đã gặp trục trặc.

Thứ hai, 03/09/2018 - 07:41

Cầu Vàng ở Đà Nẵng lọt top ảnh đẹp nhất trong tháng
Cầu Vàng ở Đà Nẵng lọt top ảnh đẹp nhất trong tháng

(Dân trí) - Bức ảnh chụp Cầu Vàng, mới được khánh thành cách đây 2 tháng trên đỉnh Bà Nà (Đà Nẵng), đã lọt vào top những bức ảnh đẹp nhất tháng 8 do hãng tin Reuters bình chọn.

Chủ nhật, 02/09/2018 - 10:34

Điều ít biết về thời đi học của các nhà lãnh đạo Nga
Điều ít biết về thời đi học của các nhà lãnh đạo Nga

(Dân trí) - Các nhà lãnh đạo Nga qua mỗi thời kỳ đều có những mục đích và mối quan tâm riêng trong việc học tập khi họ còn là những học sinh trên ghế nhà trường.

Chủ nhật, 02/09/2018 - 09:31

Israel phát triển thành công máy bay không người lái cứu người chết đuối
Israel phát triển thành công máy bay không người lái cứu người chết đuối

Israel đã phát triển thành công một loại máy bay không người lái mới có thể sử dụng để giải cứu người chết đuối trên biển.

Chủ nhật, 02/09/2018 - 09:25

“Kìm chân” Trung Quốc, phương Tây tăng cường ảnh hưởng ở Thái Bình Dương
“Kìm chân” Trung Quốc, phương Tây tăng cường ảnh hưởng ở Thái Bình Dương

(Dân trí) - Các quốc đảo nhỏ bé ở Thái Bình Dương đang trở thành mục tiêu cạnh tranh ảnh hưởng giữa Trung Quốc và phương Tây khi nhiều nước lo ngại sự hiện diện ngày càng tăng của Bắc Kinh trong khu vực.

Chủ nhật, 02/09/2018 - 09:19

Dự án Vành đai và Con đường: "Không phải bữa trưa miễn phí"
Dự án Vành đai và Con đường: "Không phải bữa trưa miễn phí"

(Dân trí) - Dự án cơ sở hạ tầng thương mại “Vành đai và Con đường” khổng lồ và đầy tham vọng của Trung Quốc đang vấp phải các trở ngại về tiến độ, trong bối cảnh một số quốc gia bắt đầu lo ngại về việc rơi vào bẫy nợ của Trung Quốc.

Chủ nhật, 02/09/2018 - 04:42

Nghi vấn xác máy bay MH370 rơi tại rừng rậm Campuchia
Nghi vấn xác máy bay MH370 rơi tại rừng rậm Campuchia

(Dân trí) - Trang tin Daily Star (Anh) dẫn lời một chuyên gia công nghệ cho biết ông này dường như đã phát hiện dấu vết máy bay MH370 chở 239 người bị mất tích của hãng hàng không Malaysia Airlines tại một khu rừng rậm ở Campuchia.

Chủ nhật, 02/09/2018 - 04:04

Vụ ám sát làm nóng lại Đông Ukraine
Vụ ám sát làm nóng lại Đông Ukraine

Washington sẵn sàng cung cấp thêm vũ khí sát thương cho chính quyền Ukraine nhằm giúp nước này củng cố lực lượng hải quân và phòng không.

Chủ nhật, 02/09/2018 - 03:30