Ông Fedorov mất chức, dự án UAV và robot chiến đấu của Ukraine sẽ ra sao?

Người tiên phong đưa robot và UAV ra tiền tuyến

Trong bối cảnh chiến sự căng thẳng, binh sĩ Ukraine đang thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ đối với việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và robot vào chiến trường, một động thái được kỳ vọng sẽ giảm thiểu thương vong cho con người.

Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov, người vừa bị miễn nhiệm, được xem là kiến trúc sư của chiến lược này, dù việc ông bị cách chức đã gây ra nhiều tranh cãi trong giới lãnh đạo và công chúng.

Tại một quán cà phê ở Kiev, 2 binh sĩ Ukraine đã bày tỏ sự vui mừng khi được chụp ảnh cùng ông Fedorov, người mà họ coi là người tiên phong trong việc đưa robot và máy bay không người lái (UAV) ra tiền tuyến để thay thế con người. Hành động này diễn ra trong bối cảnh ông Fedorov đang là tâm điểm của sự chia rẽ chính trị, làm rung chuyển chính phủ Ukraine vào tháng trước.

Trong cuộc phỏng vấn với New York Times vào ngày 30/7, ông Fedorov, 35 tuổi, khẳng định việc bị miễn nhiệm sẽ không thể đảo ngược quá trình chuyển đổi quân đội Ukraine sang mô hình tác chiến dựa trên công nghệ.

"Tôi hoàn toàn tin rằng robot và UAV nên đảm nhận việc chiến đấu ở bất cứ nơi nào có thể. Đó là cách để bảo toàn sinh mạng của binh sĩ", ông nhấn mạnh. Theo ông, chỉ những quân đội được trang bị vũ khí giá rẻ, thông minh và sản xuất hàng loạt mới có thể tồn tại trong kỷ nguyên chiến tranh mới.

Trong 6 tháng giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng, ông Fedorov đã thúc đẩy mạnh mẽ việc chuyển ngân sách mua sắm vũ khí sang UAV, robot và các hệ thống điều khiển bằng AI. Tỷ trọng ngân sách dành cho UAV và các hệ thống công nghệ cao đã tăng từ khoảng 60% lên 90% tổng ngân sách mua sắm vũ khí dưới thời ông.

Ông cũng triển khai một nền tảng trực tuyến cho phép binh sĩ lựa chọn, đặt mua trang bị theo nhu cầu, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào cơ chế mua sắm truyền thống. Tuy nhiên, cách tiếp cận này đã dẫn đến những xung đột với các nhân vật có tầm ảnh hưởng trong quân đội và ngành công nghiệp vũ khí.

Tổng thống Volodymyr Zelensky đã sa thải ông Fedorov, và sau các cuộc biểu tình, ông cũng sa thải vị Tổng tư lệnh từng mâu thuẫn với cựu bộ trưởng. Ông Fedorov thừa nhận sự ngờ vực lên đến đỉnh điểm, đến nỗi ông từng sử dụng máy phát hiện nói dối để rà soát các quan chức trong bộ bị nghi có quan hệ lợi ích với các nhà thầu quốc phòng, động thái khiến ông tạo thêm nhiều đối thủ.

Ông cho rằng các nhóm vận động hành lang trong ngành công nghiệp quốc phòng đã tích cực thúc đẩy việc cách chức mình.

Việc ông bị cách chức đã gây ra các cuộc biểu tình trên đường phố và sự bất đồng mạnh mẽ từ một bộ phận quân đội, làm dấy lên nguy cơ phân chia thành hai trung tâm quyền lực: tổng thống và cựu bộ trưởng quốc phòng.

Tuy nhiên, ông Fedorov khẳng định sẽ không tham gia phe đối lập chính trị chống lại ông Zelensky trong suốt thời chiến, và sẽ không xuống đường gặp gỡ những người biểu tình ủng hộ ông, đồng thời nói rằng ông sẽ không quay trở lại chính phủ của Tổng thống Zelensky, trừ khi được phục chức bộ trưởng quốc phòng.

Cựu bộ trưởng cho rằng chiến tranh đang hướng tới "sự tự động hóa tiền tuyến" và điều khiển từ xa để giúp binh sĩ khỏi nguy hiểm. Giai đoạn tiếp theo sẽ là các hệ thống tự động tấn công mục tiêu, sau đó phát triển thành "phương tiện không người lái tự hành chiến đấu với UAV tự hành được hỗ trợ bởi AI".

Xu hướng không thể đảo ngược

Ông Fedorov tin rằng việc ông bị cách chức có thể làm chậm nhưng không thể ngăn chặn việc cải tổ kế hoạch quân sự và mua sắm vũ khí, gọi đó là quá trình "đã đi quá xa để có thể đảo ngược".

Theo ông, mô hình chiến tranh mới khiến nhiều loại vũ khí từng được NATO sử dụng rộng rãi, như đạn pháo 155mm hay xe tăng, không còn phù hợp như trước. Trên chiến trường hiện nay, khu vực có thể bị UAV tấn công đã vượt xa tầm bắn hiệu quả của pháo và xe tăng, vì vậy ngân sách nên được ưu tiên cho các hệ thống không người lái.

Ông Fedorov ước tính UAV của Ukraine hiện gây ra khoảng 95% thương vong cho binh sĩ Nga dọc theo tiền tuyến, vượt xa lính bắn tỉa, pháo, xe tăng và tất cả các loại vũ khí thông thường khác cộng lại.

Ukraine vẫn đang thử nghiệm các công cụ mới, bao gồm một chiếc xe đạp một bánh robot tự cân bằng, được trang bị súng. Nếu chuyển sang khu vực tư nhân, ông Fedorov cho biết sẽ chọn một công ty đang nghiên cứu một công nghệ quân sự mới đầy triển vọng như laser, robot chiến đấu hình người, tên lửa giá rẻ hoặc vũ khí trí tuệ nhân tạo đang được thử nghiệm ở Ukraine.

Loại vũ khí đó, một thiết bị không người lái tự động chọn mục tiêu mà không cần kết nối vô tuyến với người điều khiển, đã được thử nghiệm trong các cuộc tấn công ở Crimea nhưng chưa được sản xuất hàng loạt.

Bất kể có trở lại chính phủ Ukraine hay không, ông Fedorov cho biết sẽ tiếp tục ủng hộ việc triển khai các hệ thống robot trong chiến đấu. Ông nhấn mạnh hầu hết bộ binh tiền tuyến có thể được thay thế bằng cảm biến, súng máy trên tháp pháo tự động và UAV.

Quan điểm loại bỏ con người khỏi việc sử dụng vũ khí của ông trái ngược với Hội Chữ thập đỏ và các nhóm khác ủng hộ vai trò của con người và các luật chiến tranh khác. Tuy nhiên, lập trường của ông đã được ủng hộ rộng rãi ở Ukraine.

Theo khảo sát của Rating Group, 72% người dân Ukraine phản đối việc cách chức ông Fedorov. Một số sĩ quan và binh sĩ cũng công khai ủng hộ chiến lược ưu tiên công nghệ nhằm giảm số lượng binh sĩ phải trực tiếp chiến đấu.

Ông Fedorov cho biết ông sẽ không tham gia cùng những người biểu tình xuống đường phản đối nhưng cũng sẽ không ngăn cản họ công khai chỉ trích chính phủ, một sự phá vỡ so với hiện trạng thời chiến nói chung, trong đó các quan chức đang kêu gọi sự đoàn kết quốc gia trên hết.