Mỹ tấn công cơ sở hạt nhân Iran: "Canh bạc" lớn nhất của ông Trump

Vốn tự nhận là người ưa mạo hiểm, giờ đây Tổng thống Trump đang thực hiện "canh bạc" lớn nhất, không chỉ với uy tín chính trị của ông và tương lai Trung Đông, mà còn với cả triết lý can thiệp quân sự để giải quyết các vấn đề địa chính trị phức tạp.

Nếu thành công - dù tiêu chí thành công sẽ gây tranh cãi trong những tuần tới - ông Trump có thể làm suy yếu Iran và giảm ảnh hưởng toàn cầu của nước này. Thành công này sẽ củng cố quyền lực cá nhân, đồng thời làm nổi bật các cá tính của ông.

Ông cũng sẽ giúp Mỹ liên minh chặt chẽ hơn bao giờ hết với Thủ tướng Netanyahu - người vấp phải nhiều chỉ trích vì cách Israel đối xử với người Palestine và các cuộc tấn công vào Gaza.

Trong viễn cảnh đó, nước Mỹ có thể không được yêu mến, nhưng sẽ khiến thế giới e dè, và từ đó sẽ sinh ra sự tâm phục khẩu phục. Sau những lần can thiệp và chiếm đóng thất bại ở Afghanistan sau sự kiện 11/9 và cuộc chiến Iraq năm 2023, Tổng thống Trump sẽ khẳng định lại giá trị của các cuộc can thiệp quân sự có giới hạn.

Tuy nhiên, nó cũng có thể trở nên tồi tệ. Một số nhà lãnh đạo và nhà ngoại giao châu Âu có lẽ đang âm thầm mong điều đó xảy ra - không phải vì ủng hộ chính phủ Iran, mà vì lo ngại phương pháp của ông Trump quá nguy hiểm và vi phạm luật pháp quốc tế.

Trung Quốc - quốc gia có lợi ích lớn tại Iran - sẽ tìm cách để không mở ra một thế giới đơn cực. Nga sẽ rút ra bài học và sẵn sàng giúp Tehran phát triển năng lực hạt nhân.

Các nước vùng Vịnh cũng bày tỏ phẫn nộ với sự can dự của ông Trump, bất chấp bài phát biểu chống can thiệp quân sự của ông tại Riyadh 2 tháng trước. Họ lo ngại sẽ bị kéo vào cuộc chiến và cho rằng nước Mỹ cần phải cho phép Iran có quyền làm giàu uranium ở mức độ hạn chế, dưới sự giám sát chặt chẽ của Liên hợp quốc. Và vấn đề này hoàn toàn có thể giải quyết thông qua ngoại giao kiên nhẫn - một loại hình mà châu Âu vừa bắt đầu triển khai.

Xung đột quân sự vẫn chưa kết thúc với tình thế Iran đang bị dồn vào thế bí. Tuy nhiên, rất có thể ông Trump sẽ bị cuốn vào một cuộc chiến dài hơn dự kiến. Một khi đã dấn thân, ông Trump sẽ phải theo đuổi đến cùng, điều này đi ngược lại lời hứa tránh các cuộc chiến nước ngoài trong chiến dịch tranh cử của ông.

Nếu không chịu khuất phục, Iran có thể lựa chọn rút khỏi hiệp ước không phổ biến hạt nhân, trục xuất thanh tra viên của Liên hợp quốc và bí mật tái thiết chương trình hạt nhân. Nếu còn sở hữu một nguồn uranium làm giàu cao, các nhà khoa học hạt nhân Iran có thể đẩy nhanh việc chế tạo vũ khí thô sơ, đồng thời Iran có thể tập hợp đồng minh tại Li Băng, Iraq và Yemen.

Theo chuyên gia Sanam Vakil thuộc Viện Chatham House (Anh), ông Trump coi vụ tấn công lần này là biện pháp một lần. "Tổng thống đã cảnh báo trước và muốn kết thúc bằng một thỏa thuận có lợi", bà nhận định. Tuy nhiên, việc giảm leo thang sau hành động quyết liệt như vậy tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Viễn cảnh nhẹ nhàng nhất là Iran chỉ trả đũa mang tính biểu tượng như sau vụ ám sát chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Qassem Soleimani năm 2020, sau đó Mỹ thúc đẩy Israel giảm leo thang và kêu gọi Iran quay lại bàn đàm phán về một thỏa thuận hạt nhân. 

Dù ở viễn cảnh nào, như lời Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi đã nói: "Những sự kiện gần đây là không thể chấp nhận được và sẽ để lại hậu quả lâu dài".