Đằng sau cái chết của nhà báo Ả Rập Saudi: Vết rạn trăm năm

Ám sát, dù theo kiểu nào, cũng gây chú ý, lo ngại và khi nạn nhân là một nhân vật nổi trội như nhà báo Jamal Khashoggi, sự chấn động là dễ hiểu.
>>Đằng sau cái chết của nhà báo Ả Rập Saudi: Cuộc gọi Skype "tử thần"
>>Đằng sau cái chết của nhà báo Ả Rập Saudi: Biệt đội sát thủ "Mãnh hổ"

Việc nhà báo xuất sắc của Ả Rập Saudi bị sát hại bên trong lãnh sự quán (LSQ) nước này ở Istanbul - Thổ Nhĩ Kỳ (TNK) đã gây chấn động một cách lạ thường. Trong hơn 3 tuần sau khi ông biến mất, vụ án trở thành tiêu điểm hàng đầu trên mặt báo và ngày càng đẩy cao làn sóng phẫn nộ trên toàn thế giới.

Thông tin nhỏ giọt

Không chỉ là nhà báo nổi tiếng, ông Khashoggi còn từng thân cận với giới tinh hoa chính trị trong khu vực. Ông là bạn của Tổng thống TNK Recep Tayyip Erdogan và từng gần gũi nhiều nhân vật trong Hoàng gia Ả Rập Saudi.

Ông Khashoggi đã xây dựng được chỗ đứng hàng đầu trong giới truyền thông Ả Rập Saudi rồi đảm đương vị trí như người phát ngôn không chính thức cho gia đình hoàng gia nước này. Song, sự nghiệp của vị nhà báo 59 tuổi ở Ả Rập Saudi đứt đoạn khi bị Thái tử Mohammed bin Salman (MBS) chặn ngòi bút trong chiến dịch đàn áp bất đồng ý kiến.

Ám sát, dù theo kiểu nào, cũng gây chú ý và lo ngại. Và khi nạn nhân là một nhân vật nổi trội như Khashoggi - nhà báo ra mặt chống đối Thái tử MBS, sự chấn động là dễ hiểu. Sốc hơn nữa, án mạng xảy ra ngay bên trong LSQ Ả Rập Saudi ở Istanbul. Lâu nay, đại sứ quán hay LSQ vẫn được xem là nơi an toàn cho công dân nước mình. Trớ trêu thay, ông Khashoggi chỉ ghé qua cơ quan ngoại giao này để hoàn tất thủ tục kết hôn nhưng lại không có đường về.


Chiếc ghế trống đặt ảnh ông Jamal Khashoggi tại trường quay Al Hewar ở Istanbul - nơi nhà báo này có kế hoạch xuất hiện trong tháng 10-2018 Ảnh: AP

Chiếc ghế trống đặt ảnh ông Jamal Khashoggi tại trường quay Al Hewar ở Istanbul - nơi nhà báo này có kế hoạch xuất hiện trong tháng 10-2018 Ảnh: AP

Ngoài ra, trên trang nhất nhiều tờ báo suốt nhiều tuần, sự rò rỉ nhỏ giọt các thông tin giật gân về vụ án từ phía chính quyền TNK cũng "giữ nhiệt" cho vụ việc vốn đe dọa nghiêm trọng hình ảnh của Riyadh này. Giới chuyên gia cho rằng đây là chiến thuật được tính toán kỹ lưỡng từ Ankara để có những mặc cả hòng thay đổi tương quan vị thế với Ả Rập Saudi, trong khi "kỳ phùng địch thủ" của họ đang rơi vào tình thế chỉ muốn nhanh chóng dập tắt cuộc khủng hoảng uy tín này.

Kình địch lâu đời

Nguồn gốc sự kình địch lâu đời giữa TNK và Ả Rập Saudi nằm trong chính những phiên bản khác biệt của hai bên về Hồi giáo Sunni. Những phiên bản đó đã phát triển trong các quỹ đạo lịch sử rất khác nhau và sản sinh những tầm nhìn tương phản về Trung Đông đương đại.

Đó là câu chuyện đi ngược về thế kỷ XVIII. Khi đó, phần lớn khu vực mà chúng ta gọi là Trung Đông ngày nay thuộc về Đế chế Ottoman do nhà cầm quyền từ Istanbul - lúc ấy gọi là Constantinople - cai trị. Đó là những nhân vật tinh hoa chủ yếu là người TNK và người Hồi giáo Balkan, bao gồm Bosnia và Albania. Hejaz - khu vực phía Tây bán đảo Ả Rập, bao gồm các thánh địa Mecca và Medina - được tôn kính vì lý do tôn giáo nhưng không mang ý nghĩa về chính trị hay văn hóa.

Vào những năm 1740, tại khu vực trung tâm cô lập nhất trên bán đảo Ả Rập gọi là Najd, một học giả có tên Muhammad ibn Abd al-Wahhab nổi lên với lời kêu gọi quyết liệt muốn khôi phục "Hồi giáo đích thực". Ông đã hồi sinh chủ nghĩa Hanbali, trường phái độc đoán nhất trong 4 trường phái Sunni chính, với quyết tâm loại bỏ và tấn công những người đạo Hồi "bội giáo" - bao gồm người Shiite và cả những người Sunni kiểu Ottoman.

Wahhab sớm liên minh với một thủ lĩnh tên là Ibn Saud - người sáng lập triều đại Saudi. Đất nước Saudi do liên minh lấy tên là Wahhabi này thành lập đầu tiên cùng nhau nhanh chóng lớn mạnh và cũng nuôi nhiều tham vọng, dẫn tới vụ thảm sát đẫm máu người Shiite ở Karbala năm 1801 và sự kiện chiếm giữ Mecca năm 1803. Đế chế Ottoman đã đè bẹp cuộc nổi loạn Wahhabi vào năm 1812 thông qua thuộc địa của họ ở Ai Cập. Phe Wahhabi rút lui vào sa mạc.

Một xáo trộn nữa ở Hejaz xảy ra năm 1856 khi người Ottoman - nhờ ảnh hưởng của đồng minh là Anh - đưa ra một đổi mới được coi là dị thường lúc đó: cấm buôn bán nô lệ - hoạt động làm ăn béo bở giữa bờ biển châu Phi và TP Jeddah. Thủ lĩnh Abd al-Muttalib của Mecca giận dữ tuyên bố người TNK đã biến thành những kẻ ngoại đạo.

Theo như những gì thế giới này nay ghi nhận được từ biên niên sử của chính khách Ottoman Ahmed Cevdet Pasha, TNK còn bị các đối thủ "kể tội" vì cho phép phụ nữ giải phóng bản thân, thoát khỏi sự bó buộc vào đàn ông, như cha hoặc chồng, cũng như có quyền ly dị. Những thay đổi này diễn ra trong phong trào cải cách lớn của Ottoman mang tên Tanzimat vào giữa thế kỷ XIX khi đế chế này đã du nhập nhiều giá trị và tiêu chuẩn phương Tây. Tanzimat đã cho phép đế chế Ottoman cuối cùng trở thành một chế độ quân chủ lập hiến với một nghị viện ra đời do bầu cử - điều vẫn chưa thể tưởng tượng được trong chế độ quân chủ tuyệt đối của Ả Rập Saudi.

Ngày nay, trong mắt giới tinh hoa Ả Rập Saudi, Hồi giáo Sunni của TNK và những gì Tổng thống Erdogan đang theo đuổi vẫn được cho là tân tiến hơn và có phần xa rời với Hồi giáo Sunni. Điều đó ảnh hưởng đến những cuộc tranh giành chính trị lớn nổi lên giữa Ankara và Riyadh. Cụ thể, ông Erdogan ủng hộ những nhóm như Anh em Hồi giáo, vốn theo đuổi nhánh đạo Hồi dân túy qua việc ủng hộ các cuộc bầu cử ở Ai Cập và Tunisia, trong khi Ả Rập Saudi gọi phong trào này là tổ chức khủng bố. Ông Erdogan cũng có mối liên hệ chặt chẽ với Iran, kẻ thù của Ả Rập Saudi và với Qatar, nước đã bị Saudi và một số quốc gia Ả Rập khác tẩy chay vì tranh cãi chính trị.

"Cơ hội trời cho"

Đối với hầu hết chính phủ các nước, một vụ án mạng xảy ra trong LSQ nước ngoài trên lãnh thổ của mình hẳn là "ác mộng". Tuy nhiên, cái chết của nhà báo Khashoggi lại được coi là "cơ hội trời cho" đối với Tổng thống TNK, nhất là khi vụ việc dẫn dắt tới những mối quan hệ thân cận nhất với Thái tử MBS - người mà ông Erdogan vẫn luôn xem là đối thủ cạnh tranh chính cho vị trí nhà lãnh đạo thế giới Hồi giáo dòng Sunni. Nhà lãnh đạo TNK hẳn sẽ không bỏ lỡ cơ hội này để mặc cả về kinh tế với Riyadh, cũng như gây khó dễ cho nỗ lực gia tăng ảnh hưởng trong khu vực của Ả Rập Saudi.

Từ lâu, ông Erdogan vẫn mong muốn thiết lập ảnh hưởng của TNK như một Đế chế Ottoman tái sinh mà trên chặng đường thực hiện hoài bão đó, đối thủ lớn nhất là Ả Rập Saudi.

Kỳ tới: Bắt sống hay sát hại?

Theo Đỗ Quyên

Người lao động

MỚI NHẤT
Dàn trực thăng quân sự “khủng” của Nga
Dàn trực thăng quân sự “khủng” của Nga

(Dân trí) - Trong hơn nửa thế kỷ qua, lực lượng không quân thuộc lục quân Nga bao gồm các máy bay trực thăng và máy bay cánh cố định đã thực hiện nhiều nhiệm vụ khó khăn, di chuyển tới những “điểm nóng” và thể hiện sức mạnh “khủng” từ trang thiết bị hiện đại và khí tài tối tân.

Thứ hai, 29/10/2018 - 08:42

Làn sóng rút khỏi Trung Quốc của các công ty Mỹ
Làn sóng rút khỏi Trung Quốc của các công ty Mỹ

(Dân trí) - Ngày càng nhiều công ty Mỹ tại Trung Quốc xem xét tạm dừng đầu tư và chuyển một phần hoặc toàn bộ cơ sở hoạt động sang nước khác trong bối cảnh căng thẳng từ chiến tranh thương mại tiếp tục leo thang.

Thứ hai, 29/10/2018 - 08:35

Những "vết sẹo" trên hồ sơ an toàn bay của "đất nước vạn đảo"
Những "vết sẹo" trên hồ sơ an toàn bay của "đất nước vạn đảo"

(Dân trí) - Hồ sơ an toàn hàng không của Indonesia lại một lần nữa dính vết đen sau khi một máy bay của hàng không Lion Air chở 189 rơi xuống biển ngoài khơi đảo Java vào sáng nay, 29/10.

Thứ hai, 29/10/2018 - 05:21

Máy bay Lion Air gặp sự cố từ đêm trước chuyến bay định mệnh
Máy bay Lion Air gặp sự cố từ đêm trước chuyến bay định mệnh

(Dân trí) - Giám đốc điều hành hãng hàng không Lion Air xác nhận, máy bay Boeing 737 Max 8 mang số hiệu chuyến bay JT610 đã có trục trặc về kỹ thuật từ buổi tối hôm trước và sự cố đã được khắc phục trước khi xảy ra vụ rơi máy bay sáng nay 29/10 khiến toàn bộ 189 người trên khoang thiệt mạng. Tuy nhiên, quan chức này không nêu rõ sự cố đó là gì.

Thứ hai, 29/10/2018 - 04:49

The National Interest: Căn cứ quân sự Mỹ mong manh trước tên lửa Nga
The National Interest: Căn cứ quân sự Mỹ mong manh trước tên lửa Nga

Mỹ từ lâu chú trọng công tác phòng thủ chống lại các tên lửa đạn đạo, nhưng Washington dường như đã quên một mối đe dọa nghiêm trọng khác: tên lửa hành trình của Nga, Trung Quốc và các máy bay không người lái (UAV) có thể phá hủy các căn cứ của Mỹ ở nước ngoài.

Thứ hai, 29/10/2018 - 04:38

Kinh nghiệm 6.000 giờ bay của phi công lái máy bay rơi ở Indonesia
Kinh nghiệm 6.000 giờ bay của phi công lái máy bay rơi ở Indonesia

(Dân trí) - Phi công Ấn Độ Bhavye Suneja, người điều khiển máy bay chở 189 người rơi trên biển Indonesia hôm nay 29/10, từng thực hiện 6.000 giờ bay trong sự nghiệp của mình.

Thứ hai, 29/10/2018 - 04:20

Phân biệt chủng tộc - căn bệnh khó lành với nước Mỹ
Phân biệt chủng tộc - căn bệnh khó lành với nước Mỹ

Có tới 11 người thiệt mạng, 6 người bị thương trong vụ tấn công chống lại người Do Thái được coi là tồi tệ nhất trong lịch sử Mỹ tại thành phố Pittsburgh của bang Pennsylvania . Thảm kịch này cho thấy, phân biệt chủng tộc vẫn là căn bệnh trầm kha với nước Mỹ.

Thứ hai, 29/10/2018 - 03:09

Máy bay Indonesia chở 189 người gặp nạn mới thực hiện 800 giờ bay
Máy bay Indonesia chở 189 người gặp nạn mới thực hiện 800 giờ bay

(Dân trí) - Máy bay Boeing 737 MAX 8 của hãng hàng không Lion Air chở 189 người rơi xuống biển Indonesia hôm nay 29/10 mới chỉ thực hiện 800 giờ bay và được Boeing bàn giao từ tháng 8 năm nay.

Thứ hai, 29/10/2018 - 02:50

Công chúa Nhật Bản kết hôn với thường dân ở đền thiêng
Công chúa Nhật Bản kết hôn với thường dân ở đền thiêng

(Dân trí) - Công chúa Nhật Bản Ayako hôm nay đã kết hôn với bạn đời Kei Moriya tại ngôi đền thiêng Meiji ở thủ đô Tokyo. Sau buổi lễ này, cô sẽ chính thức từ bỏ địa vị Hoàng gia.

Thứ hai, 29/10/2018 - 02:10

Máy bay Lion Air xin hạ cánh khẩn cấp trước khi rơi
Máy bay Lion Air xin hạ cánh khẩn cấp trước khi rơi

(Dân trí) - Giới chức năng Indonesia xác nhận, không lâu trước khi chiếc máy bay mang số hiệu chuyến bay JT610 của hãng hàng không Lion Air lao xuống biển, phi hành đoàn của máy bay đã đề nghị quay đầu để hạ cánh khẩn cấp. Toàn bộ 189 trên người trên khoang có thể đã thiệt mạng.

Thứ hai, 29/10/2018 - 02:05

Khủng hoảng tại Sri Lanka và bóng dáng “chủ nợ” Trung Quốc
Khủng hoảng tại Sri Lanka và bóng dáng “chủ nợ” Trung Quốc

(Dân trí) - Sri Lanka đang trải qua giai đoạn khủng hoảng về kinh tế, chính trị và mối quan hệ của quốc gia này với “chủ nợ” Trung Quốc có thể sẽ thay đổi khi nhà lãnh đạo mới lên nắm quyền.

Thứ hai, 29/10/2018 - 01:51

Phi công chở Chủ tịch Leicester nỗ lực chuyển hướng trực thăng để tránh đám đông
Phi công chở Chủ tịch Leicester nỗ lực chuyển hướng trực thăng để tránh đám đông

(Dân trí) - Hai phi công điều khiển trực thăng chở chủ tịch đội bóng Leicester - tỷ phú Thái Lan Vichai Srivaddhanaprabha được tưởng nhớ như những người hùng vì đã nỗ lực điều khiển trực thăng tránh khỏi khu vực đông người trong những giây phút cuối cùng trước khi máy bay gặp nạn và phát nổ như cầu lửa.

Thứ hai, 29/10/2018 - 11:50

ĐÁNG QUAN TÂM
Liên kết quân sự Mỹ - Đài Loan thắt chặt chưa từng có dưới thời ông Trump
Liên kết quân sự Mỹ - Đài Loan thắt chặt chưa từng có dưới thời ông Trump

(Dân trí) - Trong khi Tổng thống Donald Trump đang tìm cách kiềm chế tham vọng mở rộng về quân sự và ngoại giao của Trung Quốc tại khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương, mối quan hệ giữa Mỹ và Đài Loan cũng được thắt chặt hơn hơn bao giờ hết.

Thứ hai, 29/10/2018 - 09:54

Tìm thấy các mảnh vỡ trôi nổi trên biển của máy bay Indonesia chở 189 người
Tìm thấy các mảnh vỡ trôi nổi trên biển của máy bay Indonesia chở 189 người

(Dân trí) - Một máy bay của hãng hàng không giá rẻ Lion Air chở 189 người đã rơi sáng nay 29/10 khi trên đường từ Jakarta Pangkal Pinang, truyền thông địa phương dẫn lời một quan chức thuộc Cơ quan tìm kiếm cứu hộ Indonesia cho biết.

Thứ hai, 29/10/2018 - 09:46

Ứng viên cực hữu đắc cử tổng thống Brazil
Ứng viên cực hữu đắc cử tổng thống Brazil

(Dân trí) - Jair Bolsonaro, ứng cử viên cực hữu, người được mệnh danh là “Donald Trump của Brazil” vì quan điểm chính trị có phần cứng rắn, mạnh mẽ, quyết liệt giống với Tổng thống Mỹ, đã chiến thắng trong vòng 2 cuộc bầu cử tổng thống và dự kiến nhậm chức vào năm tới.

Thứ hai, 29/10/2018 - 09:08

Các tay súng IS tái chiếm miền đông Syria
Các tay súng IS tái chiếm miền đông Syria

(Dân trí) - Tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) đã đánh bật các lực lượng người Kurd và Ả rập do Mỹ hậu thuẫn ở khu vực phía đông Syria, Tổ chức Giám sát nhân quyền Syria cho biết hôm qua 28/10.

Thứ hai, 29/10/2018 - 08:34

Trung Quốc hứng thiệt hại từ các dự án “Vành đai, con đường” kém hiệu quả
Trung Quốc hứng thiệt hại từ các dự án “Vành đai, con đường” kém hiệu quả

(Dân trí) - Giới quan sát nhận định, sự chuẩn bị sơ sài, không tính toán kỹ lưỡng trong các dự án cơ sở hạ tầng nằm trong sáng kiến “Vành đai, con đường” của Trung Quốc đã khiến chính các nhà đầu tư ở Bắc Kinh thiệt hại hàng tỷ USD và đẩy các quốc gia châu Phi nghèo vướng vào những món nợ lớn.

Thứ hai, 29/10/2018 - 08:17

Khoảnh khắc tên lửa Trung Quốc phóng thất bại
Khoảnh khắc tên lửa Trung Quốc phóng thất bại

(Dân trí) - Zhuque-1, tên lửa đầu tiên do tư nhân chế tạo tại Trung Quốc, đã không được phóng thành công do lỗi kỹ thuật hôm 27/10.

Thứ hai, 29/10/2018 - 07:48

Nga đòi Mỹ trưng bằng chứng “tố” vi phạm hiệp ước hạt nhân
Nga đòi Mỹ trưng bằng chứng “tố” vi phạm hiệp ước hạt nhân

(Dân trí) - Nga cho rằng Mỹ phải đưa ra bằng chứng thu được từ vệ tinh nếu muốn đổ lỗi cho Moscow vi phạm hiệp ước hạt nhân từ thời chiến tranh Lạnh trước khi Washington rút khỏi thỏa thuận này.

Thứ hai, 29/10/2018 - 07:13

Hội tụ Nhật Bản-Ấn Độ và sự đối trọng với Trung Quốc
Hội tụ Nhật Bản-Ấn Độ và sự đối trọng với Trung Quốc

Chuyến thăm Nhật Bản của Thủ tướng Ấn Độ tập thảo luận vấn đề hợp tác quốc phòng, kinh tế và chiến lược chung ứng phó với Trung Quốc.

Chủ nhật, 28/10/2018 - 09:40

Diễn đàn an ninh của Trung Quốc "né" vấn đề biển Đông vì quá nóng?
Diễn đàn an ninh của Trung Quốc "né" vấn đề biển Đông vì quá nóng?

Truyền thông Trung Quốc đã không đăng tải bất kỳ phát biểu nào chỉ trích Mỹ từ phía Trung Quốc cũng như vấn đề biển Đông mặc dù các nhà tổ chức đã mong đây sẽ là những chủ đề bàn luận chính của diễn đàn quốc tế này.

Chủ nhật, 28/10/2018 - 09:20

Vai trò đặc biệt của Boeing trong cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung
Vai trò đặc biệt của Boeing trong cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung

(Dân trí) - Boeing, một trong những “ông lớn” trong ngành chế tạo và sản xuất máy bay trên thế giới, đang đóng vai trò người hòa giải trong cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc.

Chủ nhật, 28/10/2018 - 08:51

Dân nghèo Pakistan khốn khổ khi hàng chục triệu USD "từ trên trời rơi xuống"
Dân nghèo Pakistan khốn khổ khi hàng chục triệu USD "từ trên trời rơi xuống"

(Dân trí) - Nhiều người dân nghèo ở Pakistan đã trở nên hoảng hốt, khiếp sợ khi những tài khoản ngân hàng đứng tên họ, nhưng họ không bao giờ sử dụng, không bao giờ biết đến bỗng xuất hiện hàng chục triệu USD. Họ là nạn nhân của một âm mưu rửa tiền quy mô lớn đang khiến giới chức Pakistan “đau đầu”.

Chủ nhật, 28/10/2018 - 08:17

Tổng thống Trump nói Nga muốn Mỹ hỗ trợ về kinh tế
Tổng thống Trump nói Nga muốn Mỹ hỗ trợ về kinh tế

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Nga thể hiện mong muốn sẽ nhận được hỗ trợ kinh tế từ Mỹ, đồng thời đánh giá cao cuộc gặp thượng đỉnh giữa ông và người đồng cấp Nga Vladimir Putin hồi tháng 7.

Chủ nhật, 28/10/2018 - 02:44