Cuộc chiến Mỹ - Iran đã thực sự kết thúc?

Trong thư gửi Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson và Chủ tịch tạm quyền Thượng viện Chuck Grassley hôm 1/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố cuộc chiến với Iran đã “chấm dứt” nhờ thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, thỏa thuận này vẫn còn hiệu lực mà không có thời hạn cụ thể.

Lá thư nêu rõ: "Vào ngày 7/4, tôi đã ra lệnh ngừng với Iran trong 2 tuần. Lệnh ngừng bắn này kể từ đó đã được gia hạn. Đã không có cuộc giao tranh nào giữa lực lượng Mỹ và Iran kể từ ngày 7/4. Các hành động thù địch bắt đầu vào ngày 28/2 đã chấm dứt”.

Giới phân tích nhận định, mặc dù Tổng thống Trump đã tuyên bố chấm dứt cuộc chiến Mỹ - Iran, nhưng thực tế không hẳn như vậy. Điều này có thể được giải thích dựa trên các bằng chứng hiện có.

Mặc dù Mỹ và Iran không còn tiến hành các cuộc tấn công trực diện và tham gia vào các cuộc giao tranh toàn diện như những tuần đầu của cuộc xung đột, nhưng lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng của Iran vẫn còn hiệu lực.

Tháng trước, lực lượng Mỹ thậm chí còn truy đuổi và nã pháo vào một tàu hàng mang cờ Iran ở gần eo biển Hormuz khi cáo buộc tàu này vi phạm lệnh phong tỏa. Tehran đã phản ứng dữ dội sau vụ việc này.

Lực lượng Mỹ cũng vẫn hiện diện gần Iran, và luôn có khả năng xung đột có thể bùng phát trở lại vào bất kỳ lúc nào. Mỹ hiện vẫn duy trì 2 nhóm tác chiến tàu sân bay ở Trung Đông với hàng nghìn binh sĩ và hàng loạt khí tài.

Tổng thống Trump vẫn tiếp tục cảnh báo về nguy cơ leo thang quân sự, khi một thỏa thuận chấm dứt xung đột vĩnh viễn vẫn chưa đạt được.

Vào ngày 30/4, Tổng thống Trump đã nhận được báo cáo về các kế hoạch cho các cuộc không kích quân sự mới nhằm buộc Iran phải đàm phán để chấm dứt xung đột.

Tổng thống đã được Chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, Đô đốc Brad Cooper, và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, Tướng Dan Caine, báo cáo về các phương án quân sự mới có thể áp dụng với Iran.

“Có nhiều lựa chọn. Chúng ta muốn đánh mạnh để kết thúc vĩnh viễn, hay muốn cố gắng đạt được một thỏa thuận?”, ông Trump nói với các phóng viên, đồng thời cho biết ông ưu tiên đạt được một thỏa thuận với Iran.

Nguy cơ xung đột xảy ra càng cao hơn khi Tổng thống Trump cho biết ông “không hài lòng” với đề xuất đàm phán mới từ phía Iran, trong đó Tehran đề xuất gác lại vấn đề hạt nhân cho giai đoạn đàm phán sau này.

Trong khi đó, ông Mohammad Jafar Asadi, quan chức cấp cao trong bộ chỉ huy trung tâm của quân đội Iran, tuyên bố “một cuộc xung đột mới giữa Iran và Mỹ vẫn có khả năng xảy ra vì các bằng chứng cho thấy Mỹ không cam kết với bất kỳ lời hứa hay thỏa thuận nào".

Quan chức quân sự Iran tuyên bố lực lượng vũ trang nước này vẫn được đặt trong tình trạng báo động cao và sẵn sàng đáp trả bất kỳ hành động leo thang nào từ phía Mỹ.

Bức thư của Tổng thống Trump có thể chỉ là nỗ lực của ông chủ Nhà Trắng nhằm lách Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh năm 1973.

Theo Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh năm 1973, Tổng thống Mỹ chỉ có thể tiến hành hành động quân sự trong 60 ngày trước khi phải chấm dứt nó, trừ khi yêu cầu quốc hội cấp phép hoặc đề nghị gia hạn thêm 30 ngày rút quân một cách an toàn.

Cuộc chiến bắt đầu vào ngày 28/ 2, khi Israel và Mỹ mở màn các cuộc không kích vào Iran. Ông Trump đã chính thức thông báo cho quốc hội về cuộc xung đột 48 giờ sau các cuộc không kích đầu tiên, do vậy, thời hạn 60 ngày kết thúc vào 1/5.

Nếu giao tranh tái diễn, Tổng thống Trump có thể nói với các nhà lập pháp rằng ông đã bắt đầu một chu kỳ 60 ngày mới. Các đời tổng thống Mỹ từ cả 2 đảng đã liên tục làm như vậy khi tiến hành các hành động thù địch ngắt quãng kể từ khi Quốc hội thông qua Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh.

Hiện tại, quốc hội Mỹ có 2 lựa chọn tiềm năng: Hoặc tiếp tục thông qua một Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh để buộc chấm dứt các hành động thù địch nhằm vào Iran; Hoặc thông qua Ủy quyền Sử dụng Lực lượng Quân sự (AUMF) để phê chuẩn một nhiệm vụ quân sự cụ thể, cho phép ông Trump sử dụng “lực lượng cần thiết và phù hợp” chống lại Iran.

Các nghị sĩ đảng Dân chủ tại quốc hội Mỹ nói rằng không có điều gì trong luật năm 1973 cho phép một lệnh ngừng bắn làm thay đổi thời hạn. Họ cũng nêu rõ, việc tiếp tục triển khai các tàu Mỹ phong tỏa xuất khẩu dầu của Iran là bằng chứng của sự thù địch tiếp diễn, chứ không phải một lệnh ngừng bắn.

Trong khi đó, các nghị sĩ Cộng hòa, những người nắm giữ đa số mong manh tại Thượng viện và Hạ viện, đã bỏ phiếu gần như nhất trí để chặn mọi nghị quyết tìm cách chấm dứt xung đột.