Cộng đồng ở Philippines có cách hay để không bị rác thải nhựa "nhấn chìm"

Tại thành phố Malabon, một cửa hàng không rác thải do hội đồng quận thành lập đang cung cấp các sản phẩm không chứa nhựa với giá cả phải chăng, thách thức thói quen tiêu thụ 164 triệu gói nhỏ mỗi ngày của quốc gia này.

Ngay sau giờ tan học, cộng đồng Tingi Tindahan tại Potrero, Malabon, trở nên nhộn nhịp. Các bà mẹ mang theo chai lọ rỗng để đong nước tương, dầu ăn, trong khi những hộp nhựa cũ đựng kem hay bánh quy được cân và đổ đầy bột mì, đường.

Trẻ em háo hức mua kẹo và khoai tây chiên được gói trong giấy xi măng màu nâu. Đây là một trải nghiệm mua sắm khác biệt, nơi sự tiện lợi của hình thức bán lẻ Tingi Tindahan được kết hợp với việc tái sử dụng và đóng gói lại, thay vì phụ thuộc vào các gói nhỏ và bao bì nhựa dùng một lần.

Từ truyền thống đến khủng hoảng nhựa

Trong nhiều thập kỷ trước khi nhựa trở nên phổ biến, người Philippines đã quen với việc mang theo lọ thủy tinh và túi mây đan để mua sắm nhu yếu phẩm. Tuy nhiên, sự ra đời của các gói nhỏ tiện lợi, giá rẻ đã nhanh chóng thay đổi cục diện. Các bãi rác nhanh chóng quá tải với những túi nhiều lớp khó phân hủy, cuối cùng tràn vào các tuyến đường thủy và đại dương.

Mỗi năm, Philippines có ít nhất 2,7 triệu tấn rác thải nhựa, với ước tính đáng kinh ngạc là 164 triệu gói nhỏ được sử dụng mỗi ngày. Các chính sách quản lý chất thải đã được ban hành nhưng vẫn chưa theo kịp tốc độ gia tăng của rác thải.

Khate Nolasco, một ủy viên hội đồng ở Potrero, Malabon, hiểu rõ vấn đề này hơn ai hết. Mỗi mùa bão, thành phố thấp trũng này lại ngập trong rác thải, làm tắc nghẽn các cửa sông và cống rãnh. "Ngay cả khi chúng tôi thu gom rác mỗi ngày, cảm giác như công việc này không bao giờ kết thúc", Nolasco, 32 tuổi, phó chủ tịch ủy ban môi trường quận, chia sẻ.

Giải pháp từ cộng đồng

Vào tháng 7/2024, Nolasco đã khởi xướng hình thức bán lẻ Tingi Tindahan, biến một không gian trống trước văn phòng thành một cửa hàng không rác thải. Mô phỏng theo các cửa hàng tạp hóa (sari-sari) truyền thống, Tingi Tindahan bày bán các mặt hàng gia dụng mà không có bao bì nhựa.

Sản phẩm được đựng trong những hũ thủy tinh lớn với nhãn viết tay. Dầu ăn và gia vị lỏng được rót từ vòi, trong khi các mặt hàng khô như tinh bột ngô và muối được múc và cân. Khách hàng mang theo hộp đựng của riêng mình, từ chai nước rỗng đến hộp bánh quy cũ.

Tingi Tindahan là cửa hàng không rác thải đầu tiên được thành lập ở Philippines. Cửa hàng do những phụ nữ làm việc với tư cách là người giám sát rác thải của Potrero điều hành, họ cũng tự làm các sản phẩm tẩy rửa dạng lỏng được bán trong cửa hàng.

Ban đầu, cư dân khá do dự. Nolasco cho biết: "Họ không còn quen với việc không nhìn thấy các gói nhỏ và nhựa nữa. Nhưng cuối cùng, nhiều người bắt đầu đến hơn vì họ nhận ra sản phẩm của chúng tôi rẻ hơn so với siêu thị".

Ví dụ, một gói nhỏ 100ml giấm có giá 8 peso Philippines ở các cửa hàng tạp hóa thì ở Tingi Tindahan rẻ hơn 3 peso. Cửa hàng cũng đã lắp đặt một máy bán hàng tự động cải tiến, cung cấp sản phẩm ngay cả khi cửa hàng đóng cửa.

Regine Nayve, một nhà vận động của Mother Earth Foundation (MEF), tổ chức đã giúp thành lập Tingi Tindahan, nhấn mạnh: "Chúng tôi muốn thách thức quan niệm rằng việc tái sử dụng rất tốn kém - điều đó không đúng. Nó giúp mọi người dễ dàng lựa chọn hơn".

Thành công bước đầu và thách thức phía trước

Một năm sau khi khai trương, Tingi Tindahan tiếp tục nhận được nhiều phản hồi tích cực, đặc biệt từ các hộ gia đình có thu nhập thấp. "Khách hàng lớn tuổi của chúng tôi thấy điều này rất hấp dẫn. Họ đánh giá cao việc chúng tôi đang khôi phục lại một thói quen mà họ từng làm khi còn trẻ. Trẻ em và những người trẻ tuổi nói với chúng tôi rằng họ thấy điều này khá thú vị vì khái niệm này còn mới mẻ đối với họ", Nolasco nói. 

Mặc dù chưa giải quyết hoàn toàn vấn đề rác thải nhựa, sáng kiến này đã giúp chuyển hướng ít nhất 145.000 gói nhỏ khỏi bãi chôn lấp.

Tuy nhiên, Deo Florence Onda, một nhà khoa học biển, cho rằng vấn đề rác thải nhựa không chỉ do cộng đồng gánh chịu mà còn do các tập đoàn sản xuất các sản phẩm được bán trong các gói nhỏ.

"Trách nhiệm luôn thuộc về cộng đồng, nhưng một ngành công nghiệp lớn lại đang thu lợi từ nó. Chúng ta cần có giải pháp ở mọi giai đoạn", ông nói.

Năm 2022, Philippines đã thông qua luật yêu cầu các công ty lớn phải thu hồi chất thải bao bì nhựa, nhưng việc thực thi vẫn còn thiếu sót. Trong bối cảnh đó, các thành phố và tỉnh như Malabon đang chủ động hành động.

"Mục tiêu cuối cùng của chúng tôi là cửa hàng của chúng tôi có thể được nhân rộng ở các phường khác trên cả nước. Chúng tôi muốn gửi một thông điệp rằng ngay cả một quận như chúng tôi, nơi đang phải đối mặt với vấn đề rác thải nhựa, cũng có thể làm điều gì đó để giải quyết nó", Nolasco chia sẻ.