Câu hỏi lớn khi Mỹ tuyên bố F-16 Ukraine "lần đầu bắn rơi tiêm kích Nga"

Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, Tướng Dan Caine, đã thông báo với Ủy ban Phân bổ Ngân sách Thượng viện Mỹ trong tuần này rằng tiêm kích F-16 của Ukraine đã bắn rơi một tiêm kích có người lái của Nga. Theo ông, đây là lần đầu tiên tiêm kích F-16 trong phi đội của Ukraine làm được điều này.

Mặc dù ông Caine không nêu rõ loại máy bay bị bắn hạ, nhưng tuyên bố của ông được nhiều trang tin phương Tây diễn giải là ám chỉ chiếc Su-35 của Không quân Nga bị mất hôm 8/7. Tuy nhiên, điều này đã làm dấy lên nhiều câu hỏi về năng lực của các tiêm kích F-16 Ukraine và liệu việc bắn hạ một chiếc Su-35 bằng F-16 có khả thi hay không.

Trước đó, Military Watch dẫn các nguồn tin nói rằng vụ việc tiêm kích Nga bị bắn rơi ngày 8/7 dường như là do hệ thống phòng không Patriot thực hiện. Câu hỏi được đặt ra là chiếc F-16 đã thực hiện đòn tập kích không đối không như thế nào trước Su-35 của Nga.

Mặc dù các tiêm kích F-16 Block 70/72 hiện đại là những máy bay chiến đấu thế hệ 4+ có năng lực tương đối cao, và nhiều chiếc F-16 đời cũ đã được nâng cấp lên tiêu chuẩn tương tự theo chương trình F-16V, nhưng các F-16 mà Không quân Ukraine đang sử dụng là những biến thể cũ từ thời Chiến tranh Lạnh, sử dụng các radar đã bị xem là lạc hậu từ lâu.

Không chỉ lạc hậu hàng chục năm, các radar này còn có kích thước chỉ bằng khoảng 1/4 radar trang bị trên các tiêm kích Nga như Su-35 hay Su-30, do F-16 là loại tiêm kích hạng nhẹ có chi phí thấp hơn. Điều này khiến radar của F-16 dễ bị gây nhiễu điện tử và hạn chế đáng kể hiệu quả trong tác chiến ngoài tầm nhìn.

Mặc dù việc F-16 của Ukraine bắn hạ một chiếc Su-35 không phải là điều hoàn toàn bất khả thi, nhưng vẫn được đánh giá là khó xảy ra vì nhiều lý do.

Các máy bay F-16 của Ukraine không được trang bị liên kết dữ liệu Link 16, khiến khả năng nhận thức tình huống bị hạn chế, không thể sử dụng dữ liệu chỉ thị mục tiêu từ các khí tài khác, chẳng hạn như hệ thống phòng không Patriot, để tấn công mục tiêu. Trong điều kiện bình thường, liên kết dữ liệu có thể giúp khắc phục những hạn chế của radar trên F-16.

Các quan chức Ukraine cũng nhiều lần thừa nhận rằng F-16 của nước này thua kém đáng kể so với các tiêm kích chủ lực của Nga như Su-35, điều được cho là dễ hiểu khi các F-16 đang sử dụng đều là biến thể có từ thời Chiến tranh Lạnh và chưa được hiện đại hóa đáng kể.

Trong hơn 4 năm qua, Ukraine chưa đạt được chiến công không đối không đáng kể nào, ngoại trừ việc sử dụng UAV khá hiệu quả để bắn hạ trực thăng Nga.

Điều này diễn ra dù Không quân Ukraine từng sở hữu các tiêm kích chiếm ưu thế trên không Su-27, vốn được hầu hết các đánh giá cho là có năng lực vượt trội so với những chiếc F-16 cũ mà Ukraine sau này tiếp nhận. Tuy nhiên, lực lượng Su-27 của Ukraine đã chịu tổn thất nặng nề ngay trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột.

Vì vậy, giới quan sát cho rằng, có thể Tướng Caine không đề cập tới Su-35 trong tuyên bố của mình mà là một máy bay khác. Military Watch nhận định, việc truyền thông phương Tây liên kết máy bay đó với Su-35 có thể nhằm "mục đích tuyên truyền" vì đây là một trong những tiêm kích hàng đầu của Nga.

Theo các chuyên gia, dù Su-35 còn cách khá xa các tiêm kích thế hệ 5 hiện đại hơn, thì khoảng cách về tính năng giữa Su-35 và các biến thể F-16 đã 45 năm tuổi mà Ukraine đang vận hành vẫn là rất lớn.