Mỹ điều chỉnh cách tiếp cận tháp dinh dưỡng sau nhiều thập kỷ

Văn bản do Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) cùng Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ (HHS) ban hành cho thấy một cách tiếp cận mới trong chiến lược dinh dưỡng quốc gia, phản ánh sự thay đổi trong nhận thức khoa học về mối liên hệ giữa thực phẩm và sức khỏe.

Các hướng dẫn dinh dưỡng liên bang này được cập nhật định kỳ 5 năm một lần và là cơ sở tham chiếu quan trọng cho các chương trình ăn uống tại trường học, cơ sở chăm sóc người cao tuổi và nhiều hệ thống phúc lợi công cộng khác.

Điểm nổi bật nhất trong bản cập nhật lần này là sự điều chỉnh cách tiếp cận đối với các nhóm thực phẩm cốt lõi, thể hiện rõ qua việc tái cấu trúc mô hình tháp dinh dưỡng theo hướng đảo chiều so với cách trình bày truyền thống.

Thay vì đặt ngũ cốc và thực phẩm giàu tinh bột ở vị trí trung tâm như trong nhiều thập kỷ trước, hướng dẫn mới khuyến nghị người dân chú trọng hơn tới protein, sản phẩm sữa nguyên chất và thực phẩm toàn phần. 

Tuy nhiên, những điều chỉnh mang tính bước ngoặt này cũng kéo theo nhiều ý kiến trái chiều, đặc biệt liên quan tới tác động lâu dài đối với sức khỏe tim mạch và các bệnh chuyển hóa.

Điều chỉnh trọng tâm trong tháp dinh dưỡng

Hướng dẫn dinh dưỡng giai đoạn 2025-2030 khuyến nghị tăng lượng protein trong khẩu phần hằng ngày so với các phiên bản trước. Mức tiêu thụ được đề xuất dựa trên cân nặng cơ thể, dao động 1,2-1,6g protein/1kg mỗi ngày. 

Với một người trưởng thành nặng khoảng 68 kilogram, lượng protein tương ứng vào khoảng 80-100g mỗi ngày, nhằm đáp ứng nhu cầu duy trì khối cơ và các chức năng chuyển hóa.

Cùng với đó, các sản phẩm sữa nguyên chất không bổ sung đường được ưu tiên hơn trong chế độ ăn. Hướng dẫn khuyến nghị sử dụng khoảng 3 khẩu phần sữa mỗi ngày đối với khẩu phần tiêu chuẩn 2.000 calo, dựa trên các bằng chứng cho thấy chất béo tự nhiên trong sữa có thể phù hợp với người khỏe mạnh khi tiêu thụ ở mức hợp lý.

Việc kiểm soát đường cũng được siết chặt hơn. Các nhà xây dựng hướng dẫn đặt mục tiêu dài hạn là giảm tối đa đường bổ sung trong khẩu phần ăn, tiến tới chế độ ăn không có đường tinh luyện. Người tiêu dùng được khuyến cáo hạn chế các loại thực phẩm và đồ uống chứa nhiều đường nhằm giảm nguy cơ rối loạn chuyển hóa và các bệnh mạn tính.

Đối với nhóm tinh bột, hướng dẫn tiếp tục khuyến nghị duy trì 2-4 khẩu phần ngũ cốc nguyên hạt giàu chất xơ mỗi ngày để hỗ trợ tiêu hóa và kiểm soát đường huyết. Đồng thời, việc sử dụng các sản phẩm tinh bột tinh chế như bánh mì trắng, bánh quy và các thực phẩm làm từ bột mì tinh luyện được khuyến cáo giảm đáng kể.

Trong mô hình tháp dinh dưỡng được cập nhật, protein, sữa và chất béo lành mạnh được đặt ở vị trí ưu tiên cao hơn. Ngũ cốc, bao gồm cả ngũ cốc nguyên hạt, được xếp ở vị trí thấp hơn nhằm nhấn mạnh vai trò của thực phẩm giàu dinh dưỡng và ít qua chế biến trong khẩu phần ăn hàng ngày.

Các loại thực phẩm siêu chế biến được xác định là nhóm cần hạn chế. Hướng dẫn khuyến cáo giảm sử dụng các sản phẩm đóng gói sẵn, ăn liền, có hàm lượng muối và đường cao, đồng thời khuyến khích lựa chọn thực phẩm tươi, bữa ăn tự nấu và các món ăn giàu giá trị dinh dưỡng khi dùng bữa bên ngoài.

Khuyến nghị cho trẻ nhỏ và quan điểm mới về rượu bia

Đối với trẻ nhỏ, hướng dẫn tiếp tục nhấn mạnh vai trò của sữa mẹ trong 6 tháng đầu đời, hoặc sử dụng sữa công thức bổ sung sắt khi không thể nuôi con bằng sữa mẹ. Việc cho con bú được khuyến khích kéo dài đến 2 năm hoặc lâu hơn, trong khi sữa công thức nên ngừng sử dụng sau 12 tháng.

Các nhà xây dựng chính sách cũng khuyến nghị tránh bổ sung đường trong giai đoạn sơ sinh và những năm đầu đời của trẻ nhằm giảm nguy cơ hình thành thói quen ăn ngọt sớm.

Về rượu bia, hướng dẫn mới giữ quan điểm hạn chế tiêu thụ để bảo vệ sức khỏe nhưng không còn đưa ra con số cụ thể theo giới tính như các phiên bản trước. Cách tiếp cận này được cho là linh hoạt hơn, đồng thời phản ánh quan điểm thận trọng đối với đồ uống có cồn.

Những nguyên tắc nền tảng tiếp tục được duy trì

Bên cạnh các điều chỉnh, nhiều nguyên tắc cốt lõi trong hướng dẫn dinh dưỡng vẫn được giữ nguyên. Trái cây và rau củ tiếp tục được xem là trụ cột của chế độ ăn lành mạnh, với khuyến nghị 3 khẩu phần rau và 2 khẩu phần trái cây mỗi ngày trong khẩu phần tiêu chuẩn. Các dạng rau quả đông lạnh, sấy khô hoặc đóng hộp ít hoặc không bổ sung đường vẫn được coi là lựa chọn phù hợp.

Ngũ cốc nguyên hạt dù thay đổi vị trí trong mô hình tháp dinh dưỡng nhưng vẫn được khuyến nghị sử dụng đều đặn để hỗ trợ tiêu hóa và kiểm soát đường huyết.

Nguyên tắc lựa chọn thực phẩm giàu mật độ dinh dưỡng, cung cấp nhiều vi chất thiết yếu nhưng hạn chế năng lượng rỗng, tiếp tục là định hướng xuyên suốt của các phiên bản hướng dẫn.

Hướng dẫn dinh dưỡng giai đoạn 2025-2030 tái khẳng định thực phẩm, chứ không phải dược phẩm, là nền tảng của sức khỏe lâu dài. Việc khôi phục tháp dinh dưỡng được xem là công cụ trực quan nhằm giáo dục cộng đồng theo hướng đơn giản, linh hoạt và dựa trên các bằng chứng khoa học dinh dưỡng cập nhật.