Đúng, sai chế độ ăn low-carb?

Dân trí Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO, thế kỷ 21 này là thế kỷ của bệnh Nội tiết

Trong bối cảnh béo phì, đái tháo đường tăng nhanh như bệnh dịch, chế độ ăn uống rất ít bột đường (low-carb) với rất nhiều công thức trên mạng được nhiều người áp dụng với mong ước giảm cân, phòng bệnh….

Tuy nhiên, dưới góc độ dinh dưỡng, đây là một chế độ ăn “mất cân đối”, có nhiều điểm bất hợp lý, không khoa học và chắc chắn có nhiều nguy hại cho sức khỏe so với tác dụng làm giảm cân.

Đúng, sai chế độ ăn low-carb? - 1

Chế độ low-carb là gì?

Glucose là chất đường (carbohydrate, carb) chính để trực tiếp chuyển hóa ra năng lượng cho cơ thể. Ngoài glucose có sẵn trong thực phẩm, hầu hết glucose được sản sinh từ sự thoái biến (giáng hóa) chất đường bột (tinh bột) từ ngũ cốc, đậu, rau quả, trái cây.

Năm 1972, chế độ ăn low-carb được Tiến sĩ Robert Atkins, một chuyên gia dinh dưỡng, trình bày qua cuốn sách “Dr. Atkins’ Diet Revolution” (Cuộc cách mạng về chế độ ăn), với những giới thiệu “có cánh” như giảm cân nhanh, hạ cholesterol và tryglycerides máu, giảm huyết áp, ngừa đái tháo đường… Sau đó, rất nhiều chế độ ăn dạng low-carb khác được ra đời như: chế độ nhiều đạm, chế độ Stillman, chế độ Scarsdale, chế độ Hollywood …. với ý tưởng chung là cắt giảm gần như tất cả các loại ngũ cốc, rau rán và thậm chí cả trái cây với phân bố thành phần thường là: chỉ 15-25 phần trăm carbohydrate, đến 50-60 phần trăm chất béo, và 15-25 phần trăm chất đạm (protein).

Low-carb vận hành như thế nào?

Ý tưởng chính của những chế độ ăn low-carb là giảm tối đa chất bột đường để cuối cùng là giảm được glucose trong thức ăn và trong máu. Khi lượng glucose máu thấp chất béo và đạm được sử dụng thay thế để tạo năng lượng cho cơ thể và nhu cầu sản xuất và sử dụng insulin cũng giảm xuống theo.

Trong cơ thể con người, một khi glucose thiếu cơ thể huy động và sử dụng chất béo thay thế, và chất béo khi được chuyển hóa sẽ sản sinh ra nhiều chất cetone (thể cetone), vì thế chế độ ăn low-carb “toàn diện” còn được gọi là chế độ ăn sinh ceton (ketogenic diet). Thể cetone có tính axit, khi tích lũy nhiều sẽ làm máu nhiễm toan (ketoacidosis): hơi thở có mùi sơn móng tay, buồn nôn, váng đầu, mệt mỏi.

Vì đơn giản tập trung vào việc loại bỏ các nguồn đường bột carbohydrate, đặc biệt là từ ngũ cốc và cây đậu và sữa, và tăng lượng calo từ chất béo và chất đạm, nên đa phần sẽ giảm cân nhanh trong giai đoạn đầu. Chế độ ăn ketogenic cũng được ghi nhận có các lợi ích như giúp điều trị chứng động kinh, giảm cân nhanh và giảm nguy cơ đái tháo đường.

Những ẩn họa nếu ăn low-carb kéo dài

Theo sinh lý học, khi lượng carbohydrate giảm thấp, cơ thể bù trừ bằng cách sử dụng glycogen ở cơ bắp, khi glycogen dự trữ ở cơ bắp cạn kiệt cơ thể mới dùng đến chất béo và hết chất béo mới sử dụng chất đạm, y học gọi là “tự ăn thịt mình” (autodigestion). Và việc chuyển chất béo thành glucose để đốt cháy sinh năng lượng cũng kèm theo nhiều hệ lụy, đặc biệt là máu nhiễm toan do chất cetone quá cao.

Ăn low-carb trong một vài tháng đầu cơ thể có giảm cân. Nhưng về lâu về dài, cơ thể sẽ không đủ năng lượng cần thiết và những phó sản, đặc biệt là chất cetone, sinh ra trong quá trình sử dụng chất béo và đạm làm nhiên liệu cung cấp năng lượng chính sẽ gây ra nhiều hệ lụy nguy hiểm cho sức khỏe đặc biệt với gan, não… Nhiều dữ liệu, báo cáo khoa học cho thấy, với khẩu phần carb rất thấp, khi bột đường chỉ còn cung cấp 5-10 phần trăm calo, vì tế bào não, hồng cầu không thể sử dụng các chất cetone sinh ra khi “đốt cháy” chất béo, con người sẽ mệt mỏi, choáng váng, cáu kỉnh, nhức đầu, buồn nôn…như bị “cúm gà”. Một nghiên cứu năm 2007 được công bố trên Tạp chí Hiệp hội Dinh dưỡng Hoa Kỳ rằng, nồng độ chất ketone gia tăng trong máu khi theo chế độ ăn low-carb có liên quan trực tiếp đến cảm giác mệt mỏi và rối loạn nhận thức.

Một nghiên cứu đăng trên New England Medicine: Trên 132 đối tượng béo phì chia ra 2 nhóm: ăn low-carb và ăn low-fat, với kết quả trong 6 tháng đầu ăn low-carb giảm đến 6 kg, trong khi nhóm ăn ít béo chỉ giảm 2 kg, nhưng sau đó không khác biệt.

Nhiều tổ chức y tế lớn như Hội bác sĩ Hoa Kỳ (AAFP, Hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), Hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), Hiệp hội Dinh dưỡng Úc (DAA)….đều cho rằng: Chế low-carb có thể được một số chuyên gia dinh dưỡng sử dụng trong một thời gian ngắn để đạt được các mục tiêu về sức khoẻ đặc biệt. Nhưng hiệu quả và tính an toàn của chế độ ăn low-carb này chưa được kiểm chứng lâu dài.

Đôi điều bàn luận

Trước nay, người béo phì, rối loạn mỡ máu thường được hướng dẫn theo chế độ ăn kiêng khem, hạn chế chất béo. Do đó, quá nhiều người hồ hởi đón nhận kiểu ăn low-carb do TS Atkins đề xướng vì chế độ này cho phép ăn thịt, chất béo thoải mái mà vẫn giảm cân nhanh và nhiều nhiều lợi ích sức khỏe khác như giảm cholesterol, triglyceride, giảm huyết, ngăn ngừa nguy cơ đái tháo đường. Hơn nữa, nhiều người tin "sái cổ" vì Atkins giới thiệu đây là chế độ này được ông nghiên cứu và chữa thành công cho chính bản thân !

Theo dinh dưỡng học, một khẩu phần ăn “chuẩn” cần phải đủ chất, tức đủ 4 thành phần trong ô vuông thức ăn, là đường bột, dầu mỡ, chất đạm thịt, chất xơ, khoáng, vitamin, chất chống oxy hóa và đủ số lượng cần thiết.

Theo tính toán khoa học mỗi kilo cân nặng cơ thể hằng ngày cần 0,5-1,5 gam chất đạm (protein), 3-4 gam chất béo (lipid, fat) và 9-12 gam chất đường bột (carbohydrate), với tỷ lệ phân bố khoảng 10% đạm, 30% béo và 60% bột đường. Lượng thức ăn này sẽ cung cấp 1800-2200 calo năng lượng.

Để dễ nhớ, các nhà dinh dưỡng chỉ ra hai điều: (1) một là: không có món ăn nào là toàn diện, con người phải ăn một khẩu phần nhiều món thức ăn và dùng đa sinh tố (multivitamin), và (2) hai là: khẩu phần ăn “khỏe mạnh” phải là đa dạng, đa thành phần với tỷ lệ cân đối, như chiếc áo phải đủ vạt trước, vạt sau, cổ, tay, túi và nút áo, thiếu không được và thừa không xong. Chế độ ăn “thiên lệch” chỉ là cá biệt, chắc chắn không phải là lựa chọn đúng cho đa số, đại trà.

Về chế độ ăn low-carb, chúng ta nên nghe theo nhận định của các tổ chức y tế lớn, uy tín trên thế giới Chế low-carb có thể được sử dụng trong một thời gian ngắn để đạt được các mục tiêu về sức khoẻ đặc biệt mà thôi.

Theo tôi, low-carb đúng là một chế độ ăn đặc biệt để chữa bệnh. Vì thế, chế độ này có những lệch lạc, không chuẩn về khoa học dinh dưỡng thông thường, không thể áp dụng thường quy và đại trà.

TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội Nội tiết Việt Nam

MỚI NHẤT
Ngã vào nồi nước chè đang sôi, bé 18 tháng tuổi bị bỏng nặng
Ngã vào nồi nước chè đang sôi, bé 18 tháng tuổi bị bỏng nặng

(Dân trí) - Do mới chập chững bước đi, một phút lơ là của người thân, nên một bé trai 18 tháng tuổi, trú tại xã Sơn Hồng, huyện Hương Sơn đã ngã vào nồi nước chè đang sôi gây bỏng nặng toàn thân.

Thứ ba, 25/07/2017 - 11:08

Hy hữu ca mang 27 kính áp tròng trong mắt mà không biết
Hy hữu ca mang 27 kính áp tròng trong mắt mà không biết

(Dân trí) - Đôi khi, những người mang kính áp tròng có thể không nghĩ đến nó và đi ngủ mà quên không tháo kính, nhưng trường hợp một người phụ nữ ở Anh đã ăn ngủ cùng với 27 chiếc kính áp tròng trong mắt thì thật khó tưởng tương.

Thứ ba, 25/07/2017 - 09:07

Cảnh báo nguy cơ tái phát đột quỵ rất cao trong 5 năm đầu
Cảnh báo nguy cơ tái phát đột quỵ rất cao trong 5 năm đầu

(Dân trí) - Nghiên cứu của Canada đã phát hiện ra rằng nguy cơ đột quỵ lần 2 hay đột quỵ não nhẹ là rất đáng kể trong ít nhất 5 năm đầu sau lần đột quỵ đầu tiên.

Thứ ba, 25/07/2017 - 08:51

Hà Nội căng thẳng với gần 1.000 ổ dịch sốt xuất huyết
Hà Nội căng thẳng với gần 1.000 ổ dịch sốt xuất huyết

(Dân trí) - Theo nhận định của của PGS.TS Phan Trọng Lân, Viện paster TP Hồ Chí Minh, sốt xuất huyết (SXH) ngay từ đầu năm đã gia tăng và tình trạng này sẽ kéo dài đến năm 2018 bởi sự bất thường của thời tiết, chủng lưu hành và chu kỳ dịch.

Thứ ba, 25/07/2017 - 08:50

Dịch vụ lấy mẫu xét nghiệm tại nhà “nóng” cùng mùa dịch sốt xuất huyết
Dịch vụ lấy mẫu xét nghiệm tại nhà “nóng” cùng mùa dịch sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết đã bùng phát thành dịch ở nhiều nơi trên cả nước. Riêng tại Hà Nội, mỗi ngày tiếp nhận thêm 130 ca dương tính với sốt xuất huyết. Tại Bệnh viện Đa khoa Medlatec, số người đăng ký sử dụng dịch vụ lấy mẫu xét nghiệm tại nhà trong những tuần qua tăng đột biến, trong đó 1/3 khách hàng được chỉ định xét nghiệm có kết quả dương tính với sốt xuất huyết.

Thứ ba, 25/07/2017 - 08:17

Đâu là cách tốt nhất để con hết biếng ăn?
Đâu là cách tốt nhất để con hết biếng ăn?

Nỗi khổ của những gia đình có con biếng ăn là bữa cơm dài hàng tiếng đồng hồ. Mẹ chật vật, con mếu máo. Để giải quyết, mẹ phải hiểu con, hiểu bản chất triệu chứng để có phương pháp chữa trị đúng, giúp con ngon miệng trở lại.

Thứ ba, 25/07/2017 - 08:06

Nhiều mẫu nước chạy thận nhân tạo không đạt chất lượng
Nhiều mẫu nước chạy thận nhân tạo không đạt chất lượng

(Dân trí) - Theo PGS.TS Doãn Ngọc Hải, Viện trưởng Viện sức khoẻ nghề nghiệp và môi trường (Bộ Y tế), sau sự cố 8 bệnh nhân chạy thận nhân tạo tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hoà Bình tử vong, Viện này đã tiếp nhận và xét nghiệm miễn phí các mẫu nước chạy thận nhân tạo cho 41 bệnh viện của 25 tỉnh, thành phố có khoa/đơn nguyên thận nhân tạo.

Thứ ba, 25/07/2017 - 08:01

20 người bị ngộ độc sau khi ăn tiết canh
20 người bị ngộ độc sau khi ăn tiết canh

Bệnh viện Đa khoa huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La đã tiếp nhận 20 người bị ngộ độc thực phẩm do ăn tiết canh ở 1 đám giỗ.

Thứ hai, 24/07/2017 - 10:08

Vụ gần 80 trẻ mắc sùi mào gà: Sẽ điều tra dịch tễ toàn huyện Khoái Châu
Vụ gần 80 trẻ mắc sùi mào gà: Sẽ điều tra dịch tễ toàn huyện Khoái Châu

(Dân trí) - Trong cuộc họp kín chuyên môn chiều nay giữa Sở Y tế Hưng Yên với đại diện Bộ Y tế và Viện Da liễu Trung ương, các bên đã đi đến thống nhất sẽ điều tra dịch tễ toàn huyện Khoái Châu.

Thứ hai, 24/07/2017 - 06:33

Ca nhiễm HIV được chữa khỏi thứ 3 trên thế giới
Ca nhiễm HIV được chữa khỏi thứ 3 trên thế giới

Hy vọng về việc chữa khỏi căn bệnh thế kỷ HIV/AIDS một lần nữa được thắp lên khi một bé gái Nam Phi, 9 tuổi trở thành ca bệnh được chữa khỏi thứ 3 trên thế giới. Các nhà khoa học ngày 24/7 đã công bố thông tin trên tại Hội nghị quốc tế về bệnh AIDS đang diễn ra tại thủ đô Paris, Pháp.

Thứ hai, 24/07/2017 - 05:55

Bệnh nhẹ không được nhập viện, người nhà dọa tính sổ bệnh viện
Bệnh nhẹ không được nhập viện, người nhà dọa tính sổ bệnh viện

(Dân trí) - Chỉ trong thời gian ngắn liên tiếp có 2 cơn bão tràn vào các tỉnh Miền Trung, ảnh hưởng tiêu cực đến thời tiết toàn quốc, gia tăng dịch bệnh. Áp lực quá tải đè nặng lĩnh vực điều trị, nhiều ca bệnh nhẹ không được nhập viện gia đình dọa tính sổ bệnh viện.

Thứ hai, 24/07/2017 - 05:19

Muỗi sốt xuất huyết đốt nhiều nhất vào 8 – 10 giờ sáng
Muỗi sốt xuất huyết đốt nhiều nhất vào 8 – 10 giờ sáng

(Dân trí) - “Muỗi đốt truyền bệnh sốt xuất huyết (SXH) là loại muỗi vằn khoang trắng, khoang đen, thường đốt người từ 8 – 10 giờ sáng. Đây cũng là loại muỗi ưa sạch, chỉ đẻ trứng trong vùng nước đọng sạch nên mối nguy SXH tiềm ẩn ngay xung quanh các hộ gia đình khi có các bể, các dụng cụ chứa nước đọng lộ thiên”.

Thứ hai, 24/07/2017 - 04:21

ĐÁNG QUAN TÂM
Vì sao trẻ sợ đi học?
Vì sao trẻ sợ đi học?

Đứa con gái 7 tuổi đã khiến chị M.T.T.T (35 tuổi; ngụ quận Bình Thạnh, TP HCM) gần như "phát điên" vì chuyện học. Suốt năm bé học lớp 1, chị đã phải vất vả bởi con không hòa đồng được với bạn bè. Lúc đón con, chỉ cần trễ vài phút là bé khóc lóc dữ dội, nghĩ rằng đã bị mẹ bỏ rơi.

Thứ hai, 24/07/2017 - 02:07

Có thể phòng sa sút trí tuệ từ thời thơ ấu
Có thể phòng sa sút trí tuệ từ thời thơ ấu

(Dân trí) - Theo một nghiên cứu đăng tải trên Lancet, 1/3 những trường hợp bị sa sút trí tuệ có thể ngăn ngừa bằng cách thay đổi một số lthói quen và sự giáo dục trong giai đoạn thơ ấu.

Thứ hai, 24/07/2017 - 11:32

Không bằng THCS vẫn được bổ nhiệm làm lãnh đạo khoa
Không bằng THCS vẫn được bổ nhiệm làm lãnh đạo khoa

(Dân trí) - Cơ quan chức năng tỉnh Cà Mau xác định, người nhà của Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Ngọc Hiển (tỉnh Cà Mau) dù không có bằng THCS nhưng vẫn được bổ nhiệm làm lãnh đạo khoa, dẫn đến gây bức xúc.

Thứ hai, 24/07/2017 - 09:15

50 gia đình có con mắc sùi mào gà kêu cứu lên Bộ trưởng Bộ Y tế
50 gia đình có con mắc sùi mào gà kêu cứu lên Bộ trưởng Bộ Y tế

Lúc đầu, những gia đình này chỉ muốn giấu việc con bị bệnh sùi mào gà, vì lo lắng cho tương lai của con, sợ mọi người biết sẽ dè bỉu, ái ngại. Nhưng vì muốn đòi lại công bằng, ngày 23.7 họ đã cùng đồng thuận làm đơn kêu cứu Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến.

Thứ hai, 24/07/2017 - 07:29

Vụ hàng loạt trẻ sùi mào gà sau chữa hẹp bao quy đầu: Đình chỉ chuyên môn y sĩ Hiền
Vụ hàng loạt trẻ sùi mào gà sau chữa hẹp bao quy đầu: Đình chỉ chuyên môn y sĩ Hiền

(Dân trí) - PGĐ Sở Y tế tỉnh Hưng Yên, ông Bùi Quang Chung đã ký quyết định tạm đình chỉ công tác chuyên môn đối với y sĩ Hoàng Thị Hiền để làm rõ mối liên quan giữa việc điều trị hẹp bao quy đầu của bà Hiền với gần 80 trẻ bị sùi mào gà trong gần 3 tháng qua.

Thứ hai, 24/07/2017 - 07:18

Cụ ông tử vong sau khi tiêm thuốc tại phòng khám của Trạm trưởng Y tế xã
Cụ ông tử vong sau khi tiêm thuốc tại phòng khám của Trạm trưởng Y tế xã

(Dân trí) - Sau 3 phát tiêm, ông Đắc ra mồ hôi nhiều, mệt mỏi nên được bà Trưởng trạm Y tế xã lấy sữa uống. Thấy không đỡ, Trưởng trạm Y tế tiếp tục tiêm thêm một loại thuốc khác thì có hiện tượng sốc phản vệ và bệnh nhân này tử vong tại nhà.

Thứ hai, 24/07/2017 - 06:34

Hệ tiêu hóa cân bằng tự nhiên có vai trò gì trong chữa biếng ăn ở trẻ?
Hệ tiêu hóa cân bằng tự nhiên có vai trò gì trong chữa biếng ăn ở trẻ?

Một trong những nỗi lo lắng lớn nhất của mẹ là con bị biếng ăn khiến sức khỏe giảm sút. Mẹ vừa tìm cách chữa trị, vừa sợ tác dụng phụ của thuốc men lên con. Vậy phải làm sao?

Thứ hai, 24/07/2017 - 05:31

Cách nào ngăn ngừa suy kiệt cho bệnh nhân ung bướu?!
Cách nào ngăn ngừa suy kiệt cho bệnh nhân ung bướu?!

Trong chữa chạy ung thư, bệnh nhân thường chỉ tập trung vào điều trị mà bỏ quên việc nâng cao thể trạng, khiến thể trạng suy kiệt , ảnh hưởng đến kết quả điều trị.

Thứ hai, 24/07/2017 - 04:12

8 lý do gây chậm kinh
8 lý do gây chậm kinh

(Dân trí) - Chậm kinh có thể gây nhiều lo lắng, đặc biệt nếu người phụ nữ vốn có chu kỳ kinh nguyệt đều đặn hoặc lo sợ mang thai ngoài ý muốn. Tuy nhiên, có nhiều lý do khác khiến những ngày “đèn đỏ” đến trễ, từ thuốc tránh thai đến stress.

Chủ nhật, 23/07/2017 - 09:14

Trứng cá vùng kín điều trị thế nào?
Trứng cá vùng kín điều trị thế nào?

Tôi bị mụn bọc ngay vùng kín (hai bên môi lớn). Tại sao tôi lại bị như vậy? Tôi phải làm sao? (T. N. L. - Lâm Đồng)

Chủ nhật, 23/07/2017 - 09:09

Những lưu ý về cắt da quy đầu cho trẻ
Những lưu ý về cắt da quy đầu cho trẻ

Nếu trẻ có vấn đề với da quy đầu như nhiễm trùng nặng, viêm tắc quy đầu thể khô hay hoại tử thì cần cắt da quy đầu.

Chủ nhật, 23/07/2017 - 03:55

1.000 người dân Hà Tĩnh được khám, phát thuốc miễn phí
1.000 người dân Hà Tĩnh được khám, phát thuốc miễn phí

(Dân trí) - Hưởng ứng 70 năm ngày Thương binh liệt sĩ 27/7, đoàn bác sĩ Bệnh viện K Trung ương phối hợp với Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hà Tĩnh, Hội thầy thuốc trẻ Việt Nam tổ chức khám bệnh, phát thuốc miễn phí cho 1.000 thương binh, gia đình liệt sĩ, gia đình có công với Cách mạng tại 2 huyện của Hà Tĩnh.

Chủ nhật, 23/07/2017 - 03:50