Đồ U U - từ xuất thân bình dân đến chủ nhân giải Nobel y học

Trong 3 người được trao giải Nobel y học năm nay, bà Đồ U U (Youyou Tu) là người thu hút nhiều chú ý hơn cả, bởi bà là người phụ nữ lớn tuổi nhất được trao giải Nobel y sinh học từ trước tới nay.
>>Người thử thuốc rụng hết răng nhận Nobel Y học

Trong 3 người được trao giải Nobel y học năm nay, bà Đồ U U (Youyou Tu) là người thu hút nhiều chú ý hơn hai người đồng nghiệp là giáo sư ở các nước giàu có hơn (William Campbell và Satoshi Omura). Tôi nghĩ điều này cũng dễ hiểu, vì bà là người mang quốc tịch Trung Quốc đầu tiên được trao giải thưởng cao quí này, cuộc đời và sự nghiệp của bà cũng rất đặc biệt so với các đồng nghiệp trong giới khoa học quốc tế. Tôi mới đọc hai bài về những công trình của bà, và có cảm hứng viết vài dòng chia sẻ cùng các bạn.

Người xưa nay hiếm

Bà Đồ U U bây giờ là người chiếm kỉ lục thứ hai về độ tuổi khi được trao giải Nobel y sinh học. Năm 1966, bà Peyton Rous cũng được trao giải Nobel y sinh học khi bà đã 87 tuổi, và kỉ lục này được giữ cho đến nay. Bà Đồ U U sinh ngày 30/12/1930, năm nay đã 85 tuổi. Khi trao giải cho bà, Uỷ ban Nobel không liên lạc được bà, vì chẳng ai biết số điện thoại. Khi liên lạc được và nhận được tin, bà thản nhiên nói "Tôi đã quá già cho cái giải này". Cần nói thêm là trước đây 4 năm, năm 2011, bà được trao giải Lasker - DeBakey của Mĩ, lúc đó bà đã 81 tuổi.

Bà Đồ U U cũng là một trong những nữ khoa học hiếm hoi được trao giải này. Trong y khoa, có khoảng 40% các nhà khoa học là nữ, nhưng trong số 106 người được trao giải Nobel đếm nay chỉ có 12 người là nữ.

Đồ U U - từ xuất thân bình dân đến chủ nhân giải Nobel y học - 1

Xuất thân bình dân

Cuộc đời và sự nghiệp của bà Đồ là một câu chuyện rất thú vị. Bà xuất thân từ một gia đình lao động bình thường, mẹ là nội trợ, cha là một viên chức cấp thấp, gia đình có 5 người con và bà là con gái duy nhất.

Bà thi vào Đại học Bắc Kinh năm 1951, tốt nghiệp cử nhân dược năm 1955. Sau khi tốt nghiệp, cũng như bao nhiêu người thời đó, bà được "phân công" về công tác ở Viện y học cổ truyền. Bà cho biết thời gian đó, Viện y học cổ truyền có công trình nghiên cứu tìm ra những thuốc để điều trị các bệnh phổ biến như nhiễm trùng, gan, thận, tiêu hoá. Bà quyết chí theo đuổi sự nghiệp y học cổ truyền, một phần là do cha bà có kiến thức về lĩnh vực này, phần khác là khi còn nhỏ bà thấy người dân chung quanh dùng những bài thuốc dân gian rất có hiệu quả. Bà muốn dùng kiến thức dược học để tìm hiểu thêm về cơ chế của các bài thuốc cổ truyền.

Hành trình đến với giải Nobel

Khi bệnh sốt rét hoành hành ở nhiều nước châu Á và trở thành một bệnh truyền nhiễm gây tử vong cho hơn 500000 người mỗi năm, bà Đồ U U và 3 đồng nghiệp trong nhóm nghiên cứu bắt đầu bằng cách đọc y văn cổ. Họ thu thập được gần 2000 bài thuốc, và sau cùng tập trung vào khoảng 640 loại dược thảo, trong số này chỉ có một số ít là có triển vọng. Một trong những hợp chất có triển vọng nhất là Artemisia Annua (hay cây ngải), mà người Trung Quốc đã dùng để điều trị nhiều bệnh qua hàng nghìn năm. Một trong những y văn cổ nêu đích danh cây ngải được dùng cho điều trị sốt.

Đồ U U - từ xuất thân bình dân đến chủ nhân giải Nobel y học - 2

Sau nhiều lần thất bại trong chiết xuất và thí nghiệm, cuối cùng thì nhóm nghiên cứu cũng đạt được thành công bước đầu trên chuột. Họ dùng ethanol để chiết xuất hoạt chất từ cây ngải, và khi thí nghiệm trên chuột thì thấy nó có khả năng ức chế rất tốt. Nhóm nghiên cứu nhận được điện chúc mừng của Thủ tướng Chu Ân Lai. Nhưng sau đó, nhóm nghiên cứu thử thêm trên khỉ và một nhóm chuột khác thì kết quả không khả quan, và ai cũng ngạc nhiên, không hiểu chuyện gì xảy ra.

Bà Đồ cho biết, bà lại tìm cổ thư để đọc. Bà phát hiện 1 đoạn ngắn trong y văn cổ viết rằng "Một bài thuốc khác là: một nhóm cây ngải, ngâm trong 2.2 lít nước, bóp chặt lại, lấy nước ép, và uống hết nước ép." Từ câu văn này, bà Đồ nghĩ rằng quá trình chiết xuất dùng nhiệt độ cao chắc có vấn đề vì làm tan biến hết hoạt chất, và hạ nhiệt độ có thể giúp giữ lại hoạt chất. Bà thiết kế lại thí nghiệm, thử nghiệm lại trên chuột và khỉ, và lần này thì khả năng ức chế là 100%! Đây là sự đột phá đầu tiên. Nhưng thời đó chẳng ai nghĩ đến việc công bố kết quả.

Vấn đề đặt ra là thuốc có hiệu quả trên người hay không? Để trả lời câu hỏi này, bà và cộng sự ... tự thí nghiệm. Họ tự gây sốt rét và uống thử thuốc. Kết quả thật mĩ mãn. Để tìm hiểu thêm, bà và cộng sự đi Hải Nam, nơi có nhiều bệnh nhân sốt rét, để thử nghiệm. Họ đã thử nghiệm trên 21 bệnh nhân bị nhiễm sốt rét loại P. vivax và P. falciparum, và kết quả cũng rất khả quan. Tất cả 21 bệnh nhân hết bệnh chỉ sau 2 tuần. Sau đó, họ còn dùng mô hình nghiên cứu lâm sàng đối chứng ngẫu nhiên (RCT) để thử nghiệm thêm, kết quả cũng rất tốt. Bà cho biết sau chuyến công tác ở Hải Nam về, đứa con gái không nhận ra bà vì đen đúa quá sau mấy tháng trời phơi nắng.

Thành quả của họ được tập đoàn dược Roche (Thuỵ Sĩ) chú ý. Ts Keith Arnold, lúc đó là một chuyên gia của Trung tâm thí nghiệm của Roche ở vùng Viễn Đông, tiến hành một công trình RCT qui mô lớn và có hệ thống hơn. Năm 1982, họ công bố kết quả nghiên cứu về hiệu quả của Artemisinin trên tập san y khoa lừng danh là Lancet. Ngạc nhiên thay, bài báo trên Lancet không có tên của Đồ U U! Sau khi thành công với Artemisinin, nhóm nghiên cứu của Arnold tiếp tục thử nghiệm bằng cách điều trị với Artemisinin + mefloquine hoặc Fansidar, và kết quả thậm chí còn tốt hơn so với Artemisinin. Cho đến nay thì phương pháp điều trị phổ biến nhất là dùng Artemisinin cùng với một trong hai loại thuốc trên. Chính nhờ vào công trình này và nỗ lực của Arnold, Artemisinin mới được thế giới biết đến.

Người khiêm nhường

Dù thành tựu quan trọng như thế, bà Đồ U U là người rất khiêm nhường và lúc nào cũng nhỏ nhẹ. Trong một hội nghị quốc tế về bệnh sốt rét ở Thượng Hải vào năm 2005, một chuyên gia người Mỹ nổi tiếng về bệnh này là Louis Miller hỏi đồng nghiệp ai là người phát hiện Artemisinin, thì ngạc nhiên thay, chẳng ai biết! Thế là Miller và đồng nghiệp người Mỹ gốc Hoa là Xinzhuan Su bắt đầu tìm hiểu quá khứ, và họ phát hiện chính bà Đồ U U là người có công đầu. Nhưng họ cho biết rất khó khai thác thông tin từ bà, vì bà không nói về mình (dù qua người con rể là bác sĩ ở Mỹ làm phiên dịch). Hai nhà nghiên cứu này phát hiện rằng năm 1977 bà Đồ và nhóm nghiên cứu mới công bố kết quả đầu tiên trên một tập san y học của Trung Quốc, và bài báo không có tác giả cá nhân mà chỉ có tác giả tập thể.

Các nhà khoa học Mỹ đã giúp bà làm hồ sơ để được trao giải Lasker -DeBakey. Năm 2011, bà được trao giải thưởng danh giá này và năm nay thì Uỷ ban giải thưởng của Viện Karolinska quyết định trao cho bà giải thưởng Nobel Y sinh học 2015. Bà Đồ U U là người thứ 3 được trao giải Nobel vì công trình liên quan đến bệnh sốt rét.

Trong quá trình xét giải thưởng Nobel cho bà Đồ U U cũng xảy ra một sự cố. Ts Keith Arnold (người làm RCT đồng thời là người dịch công trình nghiên cứu của bà sang tiếng Anh) viết thư phản đối rằng việc trao giải Nobel chỉ cho bà Đồ U U là một sự bất công. Theo ông Arnold, bà Đồ U U xứng đáng được giải, nhưng hai người cộng sự khác của bà là Luo Zheyuan và Li Guoqiao cũng xứng đáng được ghi nhận. Tuy nhiên, Uỷ ban giải Nobel cho rằng không có tiền lệ trao giải cho hơn 3 người.

Bà Đồ U U là người được mệnh danh là "Giáo sư 3 Không": Không có bằng sau đại học, không có kinh nghiệm nghiên cứu khoa học ở nước ngoài, và không là thành viên của bất cứ viện hàn lâm nào. Dù là giáo sư của "Ba Không", nhưng công trình của bà giúp cứu sống hàng triệu người trên thế giới, và khoa học đã rất công bằng với đóng góp của bà.

Theo GS.Nguyễn Tuấn

Từ Australia

Sức khoẻ & Đời sống

MỚI NHẤT
Hà Nội: Vạch mặt "chất độc" nhuộm vàng gà
Hà Nội: Vạch mặt "chất độc" nhuộm vàng gà

(Dân trí) - Mới đây, lực lượng chức năng thuộc Bộ NN&PTNT cùng Bộ Công an đã phát hiện gà có màu vàng bắt mắt là do chất cấm vàng ô (VAT Yellow). Để hiểu rõ về chất vàng ô, PV Dân trí đã cùng TS Nguyễn Văn Khải (Nguyên giám đốc viện Khoa học vật lý Hà Nội), thực nghiệm loại hoá chất này.

Thứ năm, 08/10/2015 - 11:40

Kiến ba khoang “tấn công” vào bệnh viện
Kiến ba khoang “tấn công” vào bệnh viện

(Dân trí) - Mấy ngày qua, bệnh nhân đang điều trị và người nuôi bệnh tại Bệnh viện Đa khoa Thành phố Vĩnh Long (tỉnh Vĩnh Long) khốn đốn vì bị kiến ba khoang tấn công, gây tôn thương da.

Thứ năm, 08/10/2015 - 11:11

Bệnh nhân nhảy khỏi cáng, tấn công bác sỹ trực cấp cứu
Bệnh nhân nhảy khỏi cáng, tấn công bác sỹ trực cấp cứu

(Dân trí) - Một bệnh nhân nam được đưa vào cấp cứu do đau bụng đã đấm thẳng vào mặt bác sĩ trực trước sự ngỡ ngàng của mọi người.

Thứ năm, 08/10/2015 - 09:14

9 thực phẩm giúp ngăn ngừa ung thư vú
9 thực phẩm giúp ngăn ngừa ung thư vú

(Dân trí) - Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy thực phẩm đóng vai trò quan trọng trong việc giúp phòng ngừa ung thư vú.

Thứ năm, 08/10/2015 - 07:31

Uống nhầm hóa chất làm bánh, trẻ bị teo thực quản
Uống nhầm hóa chất làm bánh, trẻ bị teo thực quản

(Dân trí) - Sau khi chơi đùa với đám bạn, bé gái khát nước chạy lại chỗ người lớn đang làm bánh, cầm chai ngửa cổ uống. Ngay lập tức cháu bị ho sặc sụa, đàm nhớt nhễ nhại. Tại bệnh viện, bác sĩ xác định bệnh nhi bị bỏng nặng thực quản do uống phải dung dịch kiềm.

Thứ năm, 08/10/2015 - 06:14

Bệnh nhân suýt liệt cơ hô hấp do bị rắn cắn lúc ngủ trưa
Bệnh nhân suýt liệt cơ hô hấp do bị rắn cắn lúc ngủ trưa

(Dân trí) - Đang trong giờ ngủ trưa, chị Tạ Thị Năm (sinh năm 1968, ở Bắc Ninh) bất chợt tỉnh giấc nhưng không mở nổi mắt, mắt cứ như muốn sụp xuống. Sau đó ít phút, chị xuất hiện thêm triệu chứng khó thở nên đã được đưa đi cấp cứu và các bác sĩ cho biết dấu hiệu của chị là do bị rắn cạp nia cắn.

Thứ năm, 08/10/2015 - 05:02

Vụ trả nhà tài trợ 37 tỉ: “Tôi làm như vậy là đúng”
Vụ trả nhà tài trợ 37 tỉ: “Tôi làm như vậy là đúng”

(Dân trí) - Ông Trịnh Lương Trân, nguyên Giám đốc Bệnh viện Ung bướu Đà Nẵng, cho biết, việc mình trả lại số tiền hơn 37 tỷ đồng cho nhà tài trợ là đúng và cũng không phải tự ý làm mà có sự chỉ đạo của cấp trên.

Thứ năm, 08/10/2015 - 02:45

Khi nào rau mầm gây độc?
Khi nào rau mầm gây độc?

“Rau mầm có giá trị dinh dưỡng cao gấp 3 - 5 lần rau thường. Tuy nhiên, không phải mầm cây nào cũng tốt và vô hại. Ngoài ra, nếu làm không đúng cách nó có thể gây độc”, TS Phan Quốc Kinh, Viện Trưởng viện Nghiên cứu Thực phẩm chức năng cho biết.

Thứ năm, 08/10/2015 - 01:20

Hành trình chiến thắng ung thư phi thường của 1 nữ diễn viên xinh đẹp
Hành trình chiến thắng ung thư phi thường của 1 nữ diễn viên xinh đẹp

Phan Linh Linh bất ngờ phát hiện ra mình mắc bệnh ung thư vú nhưng nữ diễn viên đã dũng cảm vượt qua. Cô điểm lại niềm may mắn mà thử thách này đã mang tới cho cô, đặc biệt trong vai trò một người mẹ ….

Thứ năm, 08/10/2015 - 01:03

Nguy hại khôn lường từ rau ngót, rau muống nhiễm hoá chất
Nguy hại khôn lường từ rau ngót, rau muống nhiễm hoá chất

Theo đại diện Cục An toàn thực phẩm - Bộ Y tế, qua khảo sát tại nhiều chợ đầu mối trên địa bàn Hà Nội, thấy một số loại rau như: rau muống, rau ngót, rau mùng tơi… có tỷ lệ tồn dư thuốc bảo vệ thực vật cao.

Thứ năm, 08/10/2015 - 12:43

Mở rộng chương trình vắc xin viêm não Nhật Bản cho trẻ 6-14 tuổi
Mở rộng chương trình vắc xin viêm não Nhật Bản cho trẻ 6-14 tuổi

(Dân trí) - Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam đồng ý với đề nghị của Bộ Y tế về việc triển khai chiến dịch tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản cho trẻ từ 6 đến 14 tuổi bằng vắc xin tiếp nhận viện trợ của Liên minh toàn cầu về vắc xin và tiêm chủng.

Thứ năm, 08/10/2015 - 11:00

Trời hanh khô cần uống bao nhiêu nước/ngày?
Trời hanh khô cần uống bao nhiêu nước/ngày?

Trời hanh khô cần uống bao nhiêu nước 1 ngày không hẳn ai cũng biết. Việc cung cấp nước không đủ nuôi dưỡng da sẽ khiến da dễ bị hanh khô, nẻ.

Thứ năm, 08/10/2015 - 10:19

ĐÁNG QUAN TÂM
Bất ngờ bệnh viện Ung thư Đà Nẵng trả lại hơn 37 tỉ đồng tiền tài trợ
Bất ngờ bệnh viện Ung thư Đà Nẵng trả lại hơn 37 tỉ đồng tiền tài trợ

(Dân trí) - Trước khi chuyển qua bệnh viện công lập, Giám đốc Bệnh viện Ung thư Đà Nẵng đã tự ý trả lại số tiền 37,2 tỉ đồng cho Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt. Đây là số trên mà Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt đã tài trợ cho bệnh viện mua máy móc.

Thứ năm, 08/10/2015 - 09:07

Phép màu y học: Nối đầu thành công cho bé 1 tuổi sau tai nạn xe hơi kinh hoàng
Phép màu y học: Nối đầu thành công cho bé 1 tuổi sau tai nạn xe hơi kinh hoàng

(Dân trí) - Các bác sĩ phẫu thuật ở bệnh viện Brisbane, Australia đã tiến hành thành công ca mổ nối lại đầu vào cổ cho một bé trai sau vụ tai nạn xe hơi kinh hoàng khiến đầu em bị đứt lìa khỏi cổ ở dạng "kín" nhưng may mắn tuỷ sống không bị tổn thương nặng nề và có thể phục hồi.

Thứ năm, 08/10/2015 - 08:29

Vỗ béo lươn bằng thuốc tránh thai
Vỗ béo lươn bằng thuốc tránh thai

Hôm nọ, một người bạn ghé tai chúng tôi thì thầm: “Bây chừ đàn ông, phụ nữ ở xứ Nghệ mình không cần phải dùng bao cao su hay thuốc tránh thai nữa vì đã có trong con lươn, chỉ cần ăn cháo lươn, miến lươn… là được!”. Bán tín bán nghi trước thông tin lươn “uống” thuốc tránh thai, chúng tôi đã hỏi một dược sĩ chuyên khoa I và một giáo sư, tiến sĩ nông học, cả hai đều cho rằng đó là chuyện hoang đường.

Thứ năm, 08/10/2015 - 07:35

Báo động tình trạng sốt xuất huyết tại Khánh Hoà
Báo động tình trạng sốt xuất huyết tại Khánh Hoà

(Dân trí) - Ngày 7/10, UBND tỉnh Khánh Hòa đã tổ chức một cuộc họp “khẩn” để bàn về các giải pháp phòng chống bệnh sốt xuất huyết (SXH) Dengue đang diễn biến phức tạp và có nguy cơ bùng thành dịch lớn tại tỉnh này.

Thứ năm, 08/10/2015 - 05:01

Vì sao nhiều người sống thọ nhưng không khoẻ mạnh?
Vì sao nhiều người sống thọ nhưng không khoẻ mạnh?

Theo nghiên cứu của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc, hiện tuổi thọ bình quân của người Việt Nam đã tăng đáng kể, lên mức 72,8 tuổi nhưng có đến 95% người lớn tuổi mắc các bệnh mạn tính không lây truyền khi bước qua ngưỡng tuổi 50.

Thứ năm, 08/10/2015 - 04:38

Bảo hiểm chịu cả tiền chi lương cho y bác sĩ
Bảo hiểm chịu cả tiền chi lương cho y bác sĩ

(Dân trí) - Chính phủ đã thống nhất vấn đề này trong phiên họp thường kỳ tháng 9 vừa qua. Theo đó, nhà nước không phải lo chi lương cho đội ngũ cán bộ y tế nữa mà tiền lương, phụ cấp đặc thù cho y bác sĩ được tính vào giá dịch vụ khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế.

Thứ năm, 08/10/2015 - 04:00

Nam giới không còn ham muốn tình dục, có phải bệnh?
Nam giới không còn ham muốn tình dục, có phải bệnh?

Nam giới cũng như phụ nữ, khi không còn ham muốn tình dục trong một thời gian dài thì bị gọi là mắc bệnh. "Triệu chứng" của bệnh này là gặp khó khăn trong khi quan hệ.

Thứ năm, 08/10/2015 - 02:17

Cần Thơ: Dịch tay chân miệng vào mùa, bệnh nhi tăng bất thường
Cần Thơ: Dịch tay chân miệng vào mùa, bệnh nhi tăng bất thường

(Dân trí) - Những ngày này bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ trở nên quá tải trầm trọng, chỉ 2m2 hành lang bệnh viện mà có tới 4 gia đình đang mắc võng cho con nằm do trong phòng bệnh không còn chỗ trống.

Thứ tư, 07/10/2015 - 10:06

Hiệu quả phòng ngừa của vắc xin sốt xuất huyết đạt gần 70%
Hiệu quả phòng ngừa của vắc xin sốt xuất huyết đạt gần 70%

(Dân trí) - Sau hơn 5 năm thí điểm tại Việt Nam, kết quả nghiên cứu cho thấy hiệu quả vắc xin sốt xuất huyết ở nhóm trẻ từ 9 tuổi trở lên đạt 66%, ngừa được 81% ca sốt xuất huyết nhập viện và 93% ca sốt xuất huyết nặng.

Thứ tư, 07/10/2015 - 05:23

Nghệ An: Bệnh nhân tay chân miệng tăng đột biến
Nghệ An: Bệnh nhân tay chân miệng tăng đột biến

(Dân trí) - Theo bác sỹ Nguyễn Văn Sơn, Trưởng khoa Truyền nhiễm Bệnh viện Sản - Nhi Nghệ An, trong mấy ngày qua, tình trạng bệnh nhân tay chân miệng nhập viện điều trị tăng đột biến. 2/3 bệnh nhân đang điều trị tại khoa bị mắc tay chân miệng.

Thứ tư, 07/10/2015 - 03:13

Dịch sốt xuất huyết ở Đồng Tháp:Chính quyền và người dân cùng diệt lăng quăng
Dịch sốt xuất huyết ở Đồng Tháp:Chính quyền và người dân cùng diệt lăng quăng

(Dân trí) - Sốt xuất huyết là một loại dịch bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, muốn không mắc bệnh này chỉ có biện pháp phòng ngừa bằng cách diệt lăng quăng. Bởi “không có lăng quăng là không có sốt xuất huyết”.

Thứ tư, 07/10/2015 - 03:02

Phát hiện chất gây ung thư tạo thịt màu vàng trong thức ăn cho gà
Phát hiện chất gây ung thư tạo thịt màu vàng trong thức ăn cho gà

(Dân trí) - Các cơ quan chức năng của Bộ NN&PTNT vừa phát hiện một số cơ sở sử dụng hóa chất “Vàng ô” (VAT Yellow) trộn vào thức ăn chăn nuôi để tạo màu vàng cho gà trong thời gian vỗ béo gà. Đây là hóa chất sử dụng trong công nghiệp nhuộm vải sợi và xây dựng, có thể gây ưng thư cho người khi sử dụng.

Thứ tư, 07/10/2015 - 01:02