Bùng nổ "bếp ăn trên mây", thách thức mới cho quản lý an toàn thực phẩm

Nguyên nhân số vụ ngộ độc ở TPHCM tăng cao

Báo cáo công tác quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm (ATTP) phục vụ Đoàn giám sát Ban Văn hóa - Xã hội, Hội đồng nhân dân TPHCM (diễn ra từ ngày 4/8 đến ngày 19/8 tại nhiều nơi trên địa bàn), Sở ATTP TPHCM cho biết, từ tháng 7/2025 đến tháng 6/2026, Sở đã kiểm tra hơn 3.600 cơ sở.

Trong đó, cơ quan chức năng kiểm tra định kỳ theo kế hoạch hơn 3.400 cơ sở, phát hiện 17 cơ sở vi phạm; 235 cơ sở bị kiểm tra đột xuất, trong đó phát hiện 33 cơ sở vi phạm.

Đồng thời, các đoàn kiểm tra đã lấy 102 mẫu thực phẩm để kiểm nghiệm. Kết quả có 4 mẫu không đạt chỉ tiêu vi sinh, 23 mẫu đang chờ kết quả kiểm nghiệm. Sở ATTP đã phát hiện, xử phạt và tham mưu xử phạt vi phạm hành chính 49 cơ sở vi phạm, với tổng số tiền phạt hơn 780 triệu đồng.

Ngoài ra, cơ quan chức năng còn áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung, biện pháp khắc phục hậu quả cho các cơ sở vi phạm theo quy định, bao gồm:

Đình chỉ hoạt động có thời hạn với 3 cơ sở; Buộc thu hồi 33 bản tự công bố sản phẩm và 33 loại sản phẩm thực phẩm;

Buộc ghi nhãn đúng quy định trước khi lưu thông trên thị trường 3 loại thực phẩm; Buộc chuyển mục đích sử dụng hoặc tái chế, tiêu hủy 66 đơn vị sản phẩm và 51 kg sản phẩm động vật; Buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật vi phạm; Buộc 1 cơ sở tháo gỡ quảng cáo; Buộc kiểm dịch lại 220 con heo và 5.129 kg sản phẩm động vật.

Sở ATTP ghi nhận nhiều hành vi khác nhau, như vi phạm liên quan giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP (12 cơ sở); điều kiện vệ sinh cơ sở (9 cơ sở); điều kiện trang thiết bị, dụng cụ (3 cơ sở); công bố sản phẩm thực phẩm (6 cơ sở); nguyên liệu thực phẩm (5 trường hợp); chất lượng thực phẩm (4 cơ sở)...

Thống kê số vụ ngộ độc thực phẩm phát sinh từ ngày 1/7/2025 đến ngày 30/6/2026, trên địa bàn TPHCM ghi nhận 19 vụ ngộ độc thực phẩm với 1.389 người mắc, không có trường hợp tử vong.

Đối với các vụ việc xảy ra, Sở ATTP đã chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan khẩn trương điều tra nguyên nhân, lấy mẫu kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc thực phẩm nghi ngờ, xử lý theo quy định; đồng thời tăng cường truyền thông, cảnh báo nguy cơ và hướng dẫn các biện pháp phòng ngừa.

Theo Sở ATTP, nguyên nhân số vụ ngộ độc tăng cao so với năm trước (năm 2024 xảy ra 5 vụ với 43 người mắc) là do sau sáp nhập, địa bàn quản lý được mở rộng, phạm vi thống kê được bao quát đầy đủ hơn.

Tuy nhiên, điều này cũng cho thấy nguy cơ mất ATTP vẫn còn tiềm ẩn, đặc biệt tại các bếp ăn tập thể và hoạt động kinh doanh thức ăn đường phố.

Bùng nổ "bếp ăn trên mây" gây khó khăn trong việc quản lý

Sở ATTP TPHCM nhận định, bên cạnh nhiều thuận lợi vẫn còn một số hạn chế, khó khăn trong công tác quản lý ATTP.

Thứ nhất, một số quy định pháp luật về ATTP còn chưa đồng bộ giữa ngành y tế, nông nghiệp, công thương, gây khó khăn trong xác định trách nhiệm quản lý của từng cấp, từng ngành.

Thứ hai, một số nội dung phân cấp, phân quyền chưa được hướng dẫn cụ thể về quy trình, biểu mẫu, trách nhiệm phối hợp và cơ chế kiểm tra, giám sát. Thứ ba, sau khi sắp xếp, sáp nhập, địa bàn quản lý và nhiệm vụ của Sở ATTP được mở rộng nhưng biên chế và nhân sự không tăng, dẫn đến khó khăn trong thực hiện nhiệm vụ.

Đặc biệt, Sở ATTP hiện thiếu nhân sự làm công tác kiểm dịch sản phẩm động vật ra khỏi địa bàn thành phố và công tác thẩm định, chỉ định cơ sở kiểm nghiệm.

Thứ tư, việc kiểm tra định kỳ theo kế hoạch có thông báo trước theo quy định nên chưa đánh giá đúng thực tế điều kiện sản xuất, kinh doanh thực phẩm của cơ sở, làm mất đi tính bất ngờ, khiến cơ sở dễ dàng đối phó.

Ngoài ra, tuy là đô thị lớn nhưng một số nơi vẫn còn hạ tầng đường xá, cống rãnh tại khu vực chợ truyền thống xuống cấp, làm ảnh hưởng trực tiếp đến vệ sinh thực phẩm bày bán.

Thứ năm, sự bùng nổ của mạng xã hội và các ứng dụng giao nhận đồ ăn đã tạo ra một thị trường thực phẩm trực tuyến khổng lồ "bếp ăn trên mây", gây khó khăn trong việc quản lý, kiểm soát. Việc mua bán, quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe trên mạng xã hội tràn lan, phóng đại công dụng là thách thức lớn đối với cơ quan quản lý.

Từ các khó khăn thực tế, Sở ATTP đề xuất Quốc hội, Chính phủ tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về ATTP để triển khai thực hiện hiệu quả, trong đó có việc hướng dẫn thực hiện cụ thể trong xử lý các hành vi vi phạm về ATTP.

Sở ATTP cũng kiến nghị các Bộ, ngành Trung ương tiếp tục quan tâm chỉ đạo, hướng dẫn, tăng cường phối hợp trao đổi, chia sẻ dữ liệu, thông tin phục vụ công tác quản lý ATTP giữa Trung ương và địa phương; đào tạo, tập huấn chuyên môn nghiệp vụ quản lý.

Đồng thời, cần ưu tiên đầu tư nguồn lực, trang thiết bị, cơ sở vật chất, năng lực kiểm nghiệm, chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ công tác quản lý, giám sát và truy xuất nguồn gốc thực phẩm.