Bệnh "sốt đất" khiến hàng chục người ở Thái Lan tử vong nguy hiểm ra sao?

Vừa qua, Bộ Y tế Thái Lan cho biết đang theo dõi sát diễn biến dịch bệnh Melioidosis (sốt đất), sau khi ghi nhận 732 ca mắc và 23 ca tử vong trong khoảng thời gian từ đầu năm đến ngày 16/4.

Trong đó, khu vực Đông Bắc Thái Lan đang chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Riêng Văn phòng Phòng chống Dịch bệnh khu vực 7 (đặt tại thành phố Khon Kaen) đã ghi nhận 68 ca nhiễm và 2 trường hợp tử vong, còn khu vực 9 có tổng cộng 129 ca mắc và 8 người tử vong.

Chính phủ Thái Lan cảnh báo nguy cơ lây lan dịch bệnh trong cộng đồng, đặc biệt tại các khu vực nông thôn.

"Sốt đất" là bệnh gì?

TS.BS Lê Bửu Châu, Trưởng khoa Nhiễm B, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM, cho biết Melioidosis hay "sốt đất" còn được gọi là Whitmore, một bệnh lý nhiễm trùng ở người và động vật do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra.

Melioidosis được mô tả đầu tiên vào năm 1911, trên một bệnh nhân ở Myanmar. Nhiều báo cáo sau đó cho thấy, bệnh hiện diện nhiều nơi trên thế giới, tập trung chủ yếu ở khu vực Bắc Úc và Đông Nam Á.

Tại Việt Nam, trường hợp bệnh Melioidosis đầu tiên được báo cáo vào năm 1925. Những nghiên cứu gần đây ở nước ta cho thấy, bệnh phân bố ở nhiều tỉnh thành phía Bắc và phía Nam. Hằng năm, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM tiếp nhận điều trị khoảng 20 trường hợp mắc bệnh này. 

Đáng chú ý, tỷ lệ tử vong do bệnh Melioidosis lên đến hơn 40%, nhất là các trường hợp sốc nhiễm khuẩn và viêm phổi nặng.

Theo bác sĩ Châu, vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây bệnh Melioidosis là trực khuẩn có khả năng tồn tại trong những điều kiện khác nhau như môi trường nghèo chất dinh dưỡng, môi trường khô hạn hay axit. Tuy nhiên, tác nhân này dễ bị tiêu diệt bởi tia cực tím.

Đường xâm nhập vào cơ thể người thường gặp nhất của vi khuẩn này là qua da bị trầy xước. Những người thường xuyên tiếp xúc với đất và nước bị nhiễm vi khuẩn nhưng không sử dụng bảo hộ lao động phù hợp là đối tượng nguy cơ cao mắc bệnh.

Ngoài ra, người mắc bệnh còn do hít phải những hạt bụi có chứa vi khuẩn, hay dùng nước uống, ăn những thực phẩm có chứa vi khuẩn chưa được xử lý đúng cách.

Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng tần suất mắc cao nhất là người 40-60 tuổi. Vì có điều kiện tiếp xúc với mầm bệnh nhiều, nên nam giới thường có tỷ lệ mắc Melioidosis cao hơn nữ giới.

Chuyên gia phân tích, bệnh Melioidosis hay xảy ra ở người thường xuyên tiếp xúc với đất và nước, như nông dân, công nhân xây dựng, người làm vườn, quân nhân…

Khoảng 80% người mắc có một hoặc nhiều bệnh nền như đái tháo đường, nghiện rượu, bệnh phổi, thận mạn tính. Trong đó, quan trọng hơn cả là đái tháo đường không được kiểm soát tốt đường huyết. Bệnh cũng có thể gặp ở người trước đó hoàn toàn khỏe mạnh.

Có phải vi khuẩn ăn thịt người?

Bác sĩ Châu chia sẻ, sau khi xâm nhập vào cơ thể, vi khuẩn có thể gây nhiều thể lâm sàng khác nhau, xuất hiện riêng rẽ hay phối hợp, như viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết, nhiễm khuẩn da mô mềm, áp xe đa cơ quan...

Triệu chứng của bệnh có thể cấp tính như sốt cao, suy hô hấp, tụt huyết áp hoặc biểu hiện sốt kéo dài, viêm khớp, loét hoại tử một hay nhiều vùng da trên người, đôi khi có biểu hiện lâm sàng giống bệnh cảnh lao.

Đáng chú ý, một số trường hợp diễn tiến tối cấp, tử vong nhanh nếu không được chẩn đoán sớm, chẩn đoán đúng và điều trị kịp thời.

"Nhiều trường hợp tổn thương da dạng loét, hoại tử một hoặc nhiều nơi trên cơ thể. Có lẽ vì thế, thời gian gần đây có người gọi Whitmore là bệnh do nhiễm vi khuẩn ăn thịt người. Cách gọi không đúng này gây hiểu nhầm, hoang mang cho người dân", bác sĩ Châu nhận định.

Cũng theo chuyên gia Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM, biểu hiện lâm sàng thường không thể phân biệt Whitmore với các bệnh nhiễm khuẩn cấp và mạn tính khác.

Nhân viên y tế cần nghĩ đến tình trạng này khi người bệnh sốt và có một hay nhiều yếu tố nguy cơ, như công việc có tiếp xúc với đất và nước, kèm theo bệnh lý mạn tính như đái tháo đường, thận mạn. Từ đó, tiến đến phân lập được vi khuẩn trong máu hay trong các dịch của cơ thể khi chẩn đoán xác định.

Mặc dù diễn tiến phức tạp, nhưng bệnh Melioidosis có thể điều trị khỏi bằng kháng sinh đặc hiệu. Ngoài ra, người bệnh cần phải được điều trị các biến chứng cũng như kiểm soát tốt tình trạng có sẵn như đái tháo đường.

TS.BS Lê Bửu Châu cảnh báo, đến nay vẫn chưa có vaccine phòng bệnh Melioidosis. Biện pháp phòng ngừa chính là tránh tiếp xúc trực tiếp với đất và nguồn nước bị nhiễm khuẩn, bằng cách sử dụng đồ bảo hộ như mang găng tay cao su, đi ủng.

Khi có vết thương nhiễm bẩn đất hoặc nước môi trường, cần rửa ngay với xà phòng và nước sạch; che chắn vết thương hở, tránh tiếp xúc với đất hoặc nước cho đến khi vết thương lành hoàn toàn; không ăn thức ăn hoặc dùng nước uống chưa qua xử lý có thể nhiễm vi khuẩn.

Khi ra ngoài, cần tránh mưa lớn và các đám mây bụi, che chắn tốt đường hô hấp. Khi cơ thể có những dấu hiệu không khỏe, người dân không nên tự điều trị tại nhà mà cần đến các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám, tư vấn, chẩn đoán và can thiệp đúng.