Bệnh mạn tính gia tăng, y tế cơ sở phải đổi cách chăm sóc người bệnh

Ngày 28/8, Trạm Y tế phường Linh Xuân (TPHCM) tổ chức hội nghị khoa học kỹ thuật lần thứ nhất với chủ đề “Vai trò của y tế cơ sở trong phòng bệnh và quản lý sức khỏe cộng đồng”.

Gánh nặng bệnh mạn tính ngày càng lớn

GS.TS Nguyễn Trung Kiên, Chủ tịch Hội Sinh lý Việt Nam, cho biết trên thế giới, các bệnh mạn tính không lây nhiễm ngày càng gia tăng và chiếm tỷ trọng rất lớn trong các bệnh mà ngành y tế phải giải quyết. Vì vậy, quản lý các bệnh mạn tính không lây nhiễm chắc chắn là một nhiệm vụ quan trọng của ngành y tế.

Với tình trạng bệnh mạn tính ngày càng gia tăng, sức khỏe của người dân trong cộng đồng bị ảnh hưởng đáng kể. Bên cạnh đó, gánh nặng kinh tế cũng ngày càng lớn. GS Kiên dẫn chứng, trong giai đoạn từ năm 2011 đến nay, số tiền phải chi để chăm sóc các bệnh mạn tính không lây nhiễm trên thế giới đã tăng rất lớn.

“Với một chi phí lớn như vậy, nếu đặt trong bối cảnh của một đất nước như Việt Nam thì tác động của gánh nặng về sức khỏe và kinh tế càng nặng nề hơn”, GS Kiên phân tích.

Các bệnh mạn tính không lây nhiễm, trong đó nổi bật là bệnh tim mạch, đái tháo đường và các hội chứng chuyển hóa, là những vấn đề rất lớn mà y tế cơ sở phải tham gia quản lý.

Những bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, làm giảm tuổi thọ, ảnh hưởng đến khả năng lao động và sức lao động của xã hội mà còn tác động lớn đến kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh chi phí điều trị ngày càng gia tăng.

“Chính vì vậy, chúng ta bắt buộc phải quản lý các bệnh này. Bên cạnh quản lý về chuyên môn, chúng ta cũng có thể sử dụng nghiên cứu khoa học để quản lý và kiểm soát bệnh mạn tính”, GS Kiên nói.

Theo GS Kiên, nếu tuyến trên điều trị, kiểm soát tốt bệnh mạn tính nhưng y tế cơ sở không quản lý tốt người bệnh sau đó, bệnh nhân có thể tiếp tục phải quay trở lại tuyến trên khi bệnh nặng lên.

“Chúng ta cần nghiên cứu những biện pháp điều trị nào, những thuốc nào có thể sử dụng ở cơ sở một cách tốt nhất. Tất cả những nghiên cứu phát triển thuốc mới đều bắt đầu từ nghiên cứu khoa học. Việc sử dụng thuốc nào, ở cấp độ nào, dùng như thế nào để mang lại hiệu quả tốt nhất trong quản lý bệnh cũng là một vấn đề quan trọng”, GS Kiên chia sẻ.

Cần sự phối hợp giữa các tuyến y tế

BS CKII Trần Thanh Sang, Giám đốc TYT phường Linh Xuân, chia sẻ nếu bệnh viện là nơi điều trị những trường hợp nặng, những ca bệnh khó thì y tế cơ sở là nơi gần dân nhất, hiểu dân nhất và đồng hành với người dân trong suốt quá trình chăm sóc sức khỏe.

Y tế cơ sở không chỉ là nơi khám bệnh, chữa bệnh ban đầu mà còn giữ vai trò quan trọng trong phòng bệnh, phát hiện sớm, quản lý các bệnh mạn tính, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, chăm sóc sức khỏe tâm thần, tư vấn và giáo dục sức khỏe.

“Chính vì vậy, nâng cao chất lượng y tế cơ sở không chỉ dựa vào cơ sở vật chất hay trang thiết bị mà trước hết phải bắt đầu từ con người, từ tri thức, tinh thần học hỏi và năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ y tế”, bác sĩ Sang nói.

Để trạm y tế phát huy tốt hơn vai trò khám, chữa bệnh ban đầu, quản lý sức khỏe và phòng bệnh cho người dân, BS Sang cho rằng chức năng, nhiệm vụ của trạm y tế rất nhiều và cần có sự phối hợp giữa các đơn vị. Đặc biệt, cần tăng cường sự phối hợp, giao thoa và trao đổi giữa các tuyến y tế với nhau.

“Ví dụ như các cơ sở y tế trên địa bàn, bệnh viện hoặc phòng khám đa khoa, các phòng khám tư nhân cũng cần có sự chung tay. Đặc biệt, trong hệ thống công lập, các bệnh viện tuyến trên hỗ trợ cho các trạm y tế thì chúng tôi mới mạnh dạn và tự tin thực hiện công tác của mình một cách đầy đủ và hiệu quả”, BS Sang nhấn mạnh.

Liên quan việc TPHCM đang tăng cường kết nối giữa bệnh viện và trạm y tế nhằm nâng cao năng lực y tế cơ sở, BS Sang cho rằng yếu tố đầu tiên và quan trọng là phải tạo dựng được niềm tin của người dân đối với trạm y tế.

Theo ông, điều đầu tiên là làm sao lấy được lòng tin của người dân. Trước đây, người dân nghĩ trạm y tế là nơi tiêm ngừa, thực hiện các công tác phòng bệnh là chính, đồng thời có những nhiệm vụ như xử trí cơ bản, sơ cứu ban đầu. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của hệ thống y tế, sự đòi hỏi của người dân và yêu cầu về chức năng, nhiệm vụ, trạm y tế cần phải làm nhiều hơn thế.

BS Sang đánh giá sự phối hợp, hỗ trợ của các bệnh viện có ý nghĩa rất lớn đối với hoạt động của trạm y tế, từ công tác quản lý, quản trị đến công tác điều trị.

“Các bệnh viện hỗ trợ cho trạm y tế nói riêng và các trạm y tế nói chung rất cần thiết cho việc này. Tôi nghĩ đây là một chính sách rất đúng đắn để hỗ trợ và tăng cường năng lực cho y tế cơ sở”, BS Sang nhấn mạnh.

Chuyển từ chữa bệnh sang quản lý sức khỏe

TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM:

Hiện nay, TPHCM đang đối mặt với sự chuyển dịch mạnh mẽ của mô hình bệnh tật sang các bệnh mạn tính không lây, đi kèm xu hướng già hóa dân số nhanh chóng. Thực tế này đặt lên vai y tế cơ sở – tuyến gần dân nhất – một sứ mệnh lịch sử.  

Chúng ta không thể chỉ thụ động chờ người dân mắc bệnh rồi mới điều trị. Y tế cơ sở phải chuyển mạnh từ tư duy “chữa bệnh” sang “quản lý sức khỏe”; từ phản ứng sang chủ động phòng ngừa; từ tập trung vào người bệnh đơn lẻ sang quan tâm đến cả cá nhân, gia đình và toàn thể cộng đồng.

Y tế cơ sở không phải là nơi chỉ thực hiện những kỹ thuật đơn giản; y tế cơ sở phải là nơi đưa những tiến bộ của y học đến gần người dân nhất và sớm nhất.

Một trạm y tế mạnh không nhất thiết phải được đánh giá trước hết bằng số lượng người bệnh đến khám mỗi ngày. Một trạm y tế mạnh phải được đánh giá bằng khả năng biết cộng đồng của mình đang có những vấn đề sức khỏe gì; biết ai đang có nguy cơ; biết người dân nào cần được theo dõi; biết can thiệp nào có hiệu quả; và quan trọng nhất là biết làm thế nào để người dân khỏe hơn.

Ảnh: Thảo Phương