Vượt rào địa giới giải vây cấp xã trước áp lực một người gánh việc 10 người

Những nội dung này được đại diện các địa phương trao đổi tại toạ đàm "Cung ứng dịch vụ công trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp", do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức ngày 12/5.

Áp lực "một người gánh việc cho mười người"

Trao đổi tại toạ đàm, TS Đậu Văn Côi, Vụ trưởng Vụ Xã hội, Ban Chính sách và Chiến lược Trung ương, cho biết từ năm 2016 đến nay, hệ thống đã giảm 720.000 cán bộ, công chức. Riêng giai đoạn thực hiện các nghị định về nghỉ hưu sớm, có hơn 146.800 người nhận quyết định nghỉ.

"Cảm giác chung ở địa phương hiện nay là áp lực thấy rõ", ông Côi nhận định. Trong khi biên chế giảm sâu, nhu cầu về dịch vụ công, đặc biệt là thủ tục về đất đai lại tăng phi mã theo sự phát triển kinh tế và làn sóng hội nhập.

Sự quá tải hiện rõ nhất tại cấp xã - nơi trực tiếp xử lý các công việc gần dân, sát dân nhất. Ông Nguyễn Ngọc Nam, Giám đốc Trung tâm phục vụ hành chính công tỉnh Bắc Ninh, chia sẻ thực tế: "Có những đầu công việc trước đây chỉ khoảng 10 người làm, giờ 100 người phải thực hiện được".

Ông giải thích, khi bỏ cấp huyện, các đầu mối báo cáo, lập kế hoạch đổ dồn về xã. Từ 17 đầu mối cấp huyện, nay Bắc Ninh phải quản lý 99 đầu mối cấp xã cho cùng một khối lượng công việc hành chính.

Áp lực công việc thậm chí khiến nhiều lãnh đạo cấp xã gần như chỉ quanh quẩn với việc ký giấy tờ hành chính. Trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch, do vướng quy định về thẩm quyền, có phó giám đốc trung tâm hành chính công dành gần như toàn bộ thời gian để xử lý hồ sơ chứng thực, khai sinh, khai tử.

"Từ sáng đến tối chỉ ký giấy tờ cũng hết ngày, khó còn thời gian cho công việc chuyên môn hay điều hành", ông Nam nói.

Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Viết Thảo, nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, lưu ý rằng khái niệm "gần dân, sát dân" cần được nhìn nhận lại trên thực tế địa lý. Nếu ở Bắc Ninh, Hưng Yên việc đi lại thuận tiện thì ở Cao Bằng, có những xã cách trung tâm tỉnh 250km đường rừng, đi mất 7 tiếng đồng hồ. Khi gộp xã, khoảng cách từ nhà dân đến trụ sở tăng lên, tạo ra rào cản vật lý không nhỏ trong việc tiếp cận dịch vụ công.

"Luồng xanh" và những sáng kiến "vượt rào" địa giới

Để giải quyết tình trạng trì trệ, hai tỉnh "vùng lõi" phía Bắc là Bắc Ninh và Hưng Yên đã triển khai những giải pháp mạnh mẽ, thậm chí thay đổi tư duy quản lý truyền thống.

Tại Bắc Ninh, mô hình "luồng xanh" được thiết lập để ưu tiên tuyệt đối cho các dự án trọng điểm quốc gia như Vành đai 4 hay đường cao tốc. Ông Nguyễn Ngọc Nam cho biết, tỉnh xây dựng cơ chế "luồng xanh 24h" (cam kết giải quyết hồ sơ trong vòng 24 giờ) và "luồng xanh 60%" (cắt giảm ít nhất 60% thời gian theo quy định).

Đặc biệt, Bắc Ninh đã mạnh dạn thí điểm xã hội hóa bằng cách ký kết với Bưu điện tỉnh để đơn vị này đảm nhiệm 100% việc tiếp nhận và hỗ trợ người dân tại trung tâm hành chính công cấp xã. "Điều này giúp cán bộ công chức xã quay trở lại tập trung vào nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội thay vì chỉ ngồi trực hồ sơ", ông Nam nói.

Trong khi đó, Hưng Yên lại tạo đột phá với tư duy "không phụ thuộc địa giới hành chính". Ông Lê Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm phục vụ hành chính công tỉnh Hưng Yên, chia sẻ tỉnh đã cho phép công dân nộp hồ sơ đất đai tại bất kỳ xã nào thuận tiện nhất, thay vì phải về đúng xã nơi có đất hoặc lên văn phòng đăng ký đất đai của huyện.

"Khi xã tiếp nhận, họ scan tài liệu, ký số thì mặc nhiên bản quét đó có giá trị như bản gốc để cán bộ phía trên giải quyết", ông Tuấn cho biết. Để làm được điều này, Hưng Yên đã thực hiện một chiến dịch "thần tốc", cấp mới hơn 1,1 triệu tài khoản định danh điện tử VNeID mức độ 2 chỉ trong 2 tháng, giúp người dân nông thôn vốn lạ lẫm với smartphone (điện thoại thông minh) cũng có thể bước vào môi trường số.

Khơi thông hệ thống

Dù có những nỗ lực tự thân của địa phương, các diễn giả đều thống nhất rằng cần một sự thay đổi mang tính hệ thống từ cấp Trung ương để giải quyết triệt để gốc rễ của những tồn tại.

TS Đậu Văn Côi đề xuất Trung ương sớm nghiên cứu và ban hành "Luật Dịch vụ công". Ông lập luận, nếu luật pháp không rõ ràng, cán bộ cấp dưới sẽ luôn ở tâm thế "chờ đợi, hỏi ý kiến cấp trên", dẫn đến trì trệ. Ngoài ra, việc xã hội hóa dịch vụ công cần được đẩy mạnh hơn nữa.

"Những gì tư nhân làm được và làm tốt như điện, nước, ngân hàng thì hãy để tư nhân làm. Nhà nước chỉ nên làm những gì tư nhân không làm được", ông Côi nhấn mạnh.

Về mặt nhân sự, TS Nguyễn Trọng Hòa, Vụ trưởng Vụ Nghiên cứu Khoa học tổ chức cán bộ (Ban Tổ chức Trung ương), cho rằng sức ỳ và tâm lý ngại thay đổi của một bộ phận cán bộ hiện là rào cản lớn. Giải pháp không chỉ là đào tạo kỹ năng mà phải là một cơ chế "có thực mới vực được đạo". Cán bộ cấp xã cần một mức thu nhập và chế độ hỗ trợ đủ để họ yên tâm công tác, toàn tâm toàn ý với công việc trong bối cảnh áp lực tăng cao.

Ông Nguyễn Ngọc Nam bổ sung kiến nghị về việc ban hành chính sách: "Trung ương cần tham vấn địa phương ngay từ đầu, bởi khi chính sách ban hành phát sinh vướng mắc, cấp cơ sở là nơi trực tiếp chịu tác động đầu tiên".

Ông cũng đề xuất Trung ương sớm hoàn thiện "kiến trúc hệ thống thông tin" đồng bộ. Hiện nay, việc mỗi bộ ngành có một phần mềm riêng, tạo ra 14 "con đường cao tốc" song song nhưng không có đường kết nối, khiến cán bộ xã phải đăng nhập vào quá nhiều hệ thống khác nhau, gây lãng phí thời gian và nguồn lực.