Thôn, tổ dân phố đặc biệt được sắp xếp ra sao?

Nghị định số 185/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố dành một điều về thành lập thôn, tổ dân phố trong các trường hợp đặc biệt.

Theo đó, nếu thành lập phường từ xã thì UBND xã có trách nhiệm rà soát, xây dựng phương án sắp xếp; tổ chức lại thôn theo loại hình tổ dân phố để lấy ý kiến nhân dân đồng thời trong hồ sơ đề án thành lập phường.

Tiếp đó, HĐND phường quyết định việc sắp xếp; tổ chức lại và sử dụng tên gọi tổ dân phố trên địa bàn kể từ ngày Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc thành lập phường có hiệu lực thi hành.

Trường hợp cần thiết do yếu tố lịch sử, văn hóa, phong tục, tập quán hoặc yêu cầu thực tiễn của địa phương thì HĐND xã được quyết định tiếp tục sử dụng tên gọi truyền thống theo quy định.

Chính phủ cũng nêu rõ khi xây dựng hồ sơ đề án thành lập phường từ xã mà chưa xây dựng được phương án sắp xếp, tổ chức lại để bảo đảm tiêu chuẩn quy mô số hộ gia đình của tổ dân phố quy định tại nghị định này thì phải xây dựng kế hoạch, lộ trình cụ thể thực hiện sắp xếp, tổ chức lại sau khi thành lập phường.

Nghị định số 185/2026/NĐ-CP cũng nêu, trường hợp khu vực dân cư mới hình thành chưa đủ điều kiện để thành lập thôn, tổ dân phố theo quy định thì UBND xã trình HĐND cùng cấp xem xét, quyết định việc ghép cụm dân cư vào thôn, tổ dân phố hiện có cho phù hợp, bảo đảm thuận lợi trong công tác quản lý của chính quyền địa phương cấp xã và các hoạt động của thôn, tổ dân phố.

Liên quan đến thôn, tổ dân phố đã hình thành từ lâu do xâm canh, xâm cư trong cùng một tỉnh nhưng không làm thay đổi địa giới đơn vị hành chính cấp xã thì UBND xã có liên quan thống nhất thực hiện việc chuyển giao cộng đồng dân cư để thuận tiện cho hoạt động quản lý và sinh hoạt của cộng đồng dân cư.

Sau khi thực hiện việc chuyển giao, UBND xã nơi có thôn, tổ dân phố trước khi chuyển giao trình HĐND cùng cấp quyết định giải thể thôn, tổ dân phố hoặc điều chỉnh phạm vi quản lý của thôn, tổ dân phố có liên quan.

Còn UBND xã nơi tiếp nhận thôn, tổ dân phố trình HĐND cùng cấp quyết định việc thành lập thôn, tổ dân phố mới nếu bảo đảm tiêu chí, điều kiện theo quy định của nghị định này. Trường hợp không bảo đảm tiêu chí, điều kiện thì thực hiện việc ghép vào thôn, tổ dân phố hiện có theo quy định.

Với những thôn, tổ dân phố thông thường, quy mô số hộ gia đình được nâng lên. Cụ thể, ở Hà Nội và TPHCM thì thôn phải có từ 500 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 700 hộ gia đình trở lên. Tiếp đó, thôn ở Trung du và Miền núi phía Bắc phải có từ 150 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 300 hộ trở lên.

Còn ở vùng Đồng bằng sông Hồng, Đông Nam bộ, Đồng bằng sông Cửu Long thì thôn phải có từ 400 hộ gia đình trở lên và có từ 550 hộ gia đình trở lên với tổ dân phố...

Bên cạnh tiêu chí về quy mô số hộ gia đình, Chính phủ cũng lưu ý việc sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố cần xem xét kỹ lưỡng các yếu tố về vị trí địa lý, địa hình, phong tục, tập quán, dân tộc, tôn giáo, đặc điểm dân cư, trình độ phát triển kinh tế - xã hội và nguyện vọng của nhân dân tại địa phương.

Việc sắp xếp này cần bảo đảm thực hiện tốt công tác quân sự, quốc phòng, ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, tạo sự đồng thuận trong nhân dân, thuận lợi cho đời sống, sinh hoạt của người dân và nâng cao hiệu quả quản lý, phục vụ nhân dân của chính quyền cơ sở.