Nông thôn mới 2021-2025: Hoàn thành mục tiêu, mở đường cho giai đoạn tích hợp 2026-2035

Kết quả vượt chỉ tiêu, tạo sức lan tỏa trên diện rộng

Tại tọa đàm "Chủ trương, chính sách Chương trình quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2035" do báo Dân trí phối hợp với Vụ Công tác Thanh niên và Bình đẳng giới tổ chức, ông Trần Nhật Lam, Phó Chánh Văn phòng Điều phối xây dựng nông thôn mới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết đến tháng 6/2025, cả Chương trình xây dựng nông thôn mới và Chương trình Giảm nghèo bền vững đều “cơ bản đạt và vượt các chỉ tiêu nhiệm vụ mà Chính phủ và Quốc hội đã giao”.

Theo ông Lam, tỷ lệ xã đạt chuẩn nông thôn mới dự kiến đến hết năm 2025 sẽ đạt khoảng 80% như mục tiêu đề ra. Đáng chú ý, số xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao chiếm khoảng 42%, xã đạt chuẩn kiểu mẫu đạt 12%, đều vượt kế hoạch ban đầu. Bình quân mỗi xã trên cả nước đạt 17,5 tiêu chí, phản ánh mức độ cải thiện tương đối đồng đều giữa các địa phương.

Không chỉ tập trung vào hạ tầng, chương trình còn tạo tác động rõ rệt tới công tác giảm nghèo. Tỷ lệ hộ nghèo tại các tỉnh nghèo giảm còn 24,8%, trong khi ở khu vực đồng bào dân tộc thiểu số còn 12,55%.

“Có 19 xã thuộc vùng đặc biệt khó khăn từng được đánh giá khả năng đạt chuẩn là rất thấp, nhưng đến nay đã đạt chuẩn và thoát khỏi tình trạng đặc biệt khó khăn”, ông Lam nhấn mạnh.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Trần Xuân Hiền, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác thanh niên và Bình đẳng giới, Bộ Nội vụ, đánh giá kết quả thực hiện các chương trình MTQG giai đoạn 2021–2025 là “rất tích cực, nhiều chỉ tiêu vượt kế hoạch”.

Riêng về giảm nghèo, ông Hiền cho biết tỷ lệ hộ nghèo từ mức khoảng 4,4% năm 2021 đã giảm xuống còn khoảng 1,4% hiện nay, dù có giai đoạn chuyển tiếp về cơ quan chủ quản chương trình.

Những điểm nghẽn trong tổ chức và thực thi

Bên cạnh kết quả đạt được, các đại biểu cũng thẳng thắn chỉ ra những tồn tại trong quá trình triển khai. Theo ông Trần Nhật Lam, vốn ngân sách nhà nước chỉ chiếm khoảng 20% tổng nguồn lực thực hiện chương trình, trong khi phần còn lại phụ thuộc vào vốn tín dụng, vốn xã hội hóa và sự đóng góp của người dân. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân vốn ngân sách còn chậm.

Một điểm nghẽn khác là tổ chức thực hiện trong bối cảnh chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. “Nếu không sớm tháo gỡ, chắc chắn sẽ còn nhiều vướng mắc trong thời gian tới”, ông Lam cảnh báo, đồng thời cho rằng nhận thức chưa đồng đều của một số cấp ủy, chính quyền về vai trò của chương trình cũng ảnh hưởng tới hiệu quả triển khai.

Từ góc độ Bộ Nội vụ, ông Trần Xuân Hiền cho rằng việc chuyển sang chính quyền 2 cấp giúp chính sách đến với người dân nhanh hơn, nhưng cũng đặt ra thách thức lớn về năng lực đội ngũ. Cấp xã hiện phải đảm nhiệm hơn 100 nhiệm vụ trong khi đội ngũ cán bộ được tổ chức lại từ mô hình 3 cấp, dẫn tới chênh lệch về chuyên môn và áp lực công việc gia tăng.

Chuẩn bị cho giai đoạn tích hợp 2026–2035

Quốc hội đã thông qua chủ trương tích hợp 3 Chương trình MTQG trong giai đoạn 2026–2035, đánh dấu bước chuyển quan trọng về tư duy và cách tiếp cận. Theo ông Trần Nhật Lam, việc tích hợp sẽ khắc phục tình trạng phân mảnh, chồng chéo trong giai đoạn trước, đồng thời nâng cao hiệu quả thực thi và trao quyền chủ động nhiều hơn cho địa phương.

Ở giai đoạn 2026–2035, Chương trình MTQG tích hợp được xác định không chỉ là sự cộng gộp về cơ học các mục tiêu trước đây, mà là bước nâng cấp về tư duy phát triển nông thôn theo hướng dài hạn và bền vững hơn. Theo ông Trần Nhật Lam, việc kéo dài chu kỳ thực hiện lên 10 năm sẽ giúp chương trình “có đủ thời gian vật chất để triển khai căn cơ, tổ chức được các hoạt động thực chất và có chiều sâu”, thay vì chịu áp lực hoàn thành theo từng giai đoạn ngắn.

Một điểm nhấn quan trọng của giai đoạn mới là thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, đặc biệt là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi – nơi vẫn được xem là “lõi nghèo” của cả nước. Ông Lam cho biết trong phân bổ nguồn lực, các xã vùng khó khăn dự kiến sẽ được áp dụng hệ số cao hơn 5–7 lần so với mặt bằng chung, đồng thời giảm yêu cầu đối ứng của người dân để phù hợp với điều kiện thực tế, nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc cùng tham gia và cùng hưởng lợi.

Cùng với đó, chương trình tích hợp cũng đặt ra yêu cầu mới về quản trị và giám sát, lấy mức độ hài lòng của người dân làm thước đo quan trọng. “Chính sách chỉ thực sự hiệu quả khi người dân thấy rõ mình là chủ thể và là người thụ hưởng trực tiếp”, ông Lam nhấn mạnh, coi đây là yếu tố then chốt để chương trình đi vào thực chất trong giai đoạn tới.

Theo ông Lam, chương trình mới có thời gian thực hiện 10 năm, đủ dài để triển khai căn cơ, bài bản và bền vững hơn. Do đó, mục tiêu không chỉ dừng ở đạt chuẩn nông thôn mới mà hướng tới xây dựng nông thôn hiện đại, giàu bản sắc, thích ứng với đô thị hóa và biến đổi khí hậu.

Ở vai trò tham mưu phong trào thi đua, ông Trần Xuân Hiền cho biết Bộ Nội vụ sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành liên quan để phát động các phong trào thi đua gắn với từng giai đoạn, từng chủ đề cụ thể. “Quan trọng nhất là mọi chính sách khi triển khai phải nhận được sự hài lòng của người dân, bởi người dân chính là đối tượng thụ hưởng cuối cùng”, ông Hiền nhấn mạnh.