Đàm phán lương hiệu quả hơn khi mức sống tối thiểu được công bố

Căn cứ quan trọng trong đàm phán lương

Liên quan đến việc Việt Nam lần đầu thí điểm điều tra riêng chi tiêu người lao động, làm cơ sở xây dựng và công bố mức sống tối thiểu hằng năm từ 2028 tới, ông Lê Đình Quảng, nguyên Phó Trưởng ban Chính sách pháp luật và Quan hệ lao động, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho biết, mức sống tối thiểu là căn cứ quan trọng để đàm phán điều chỉnh lương tối thiểu hằng năm cũng như hình thành mức lương này.

Là thành viên tham gia Hội đồng tiền lương quốc gia nhiều năm, ông Quảng phân tích, tiền lương tối thiểu là tiền lương đảm bảo mức sống tối thiểu của người lao động. Vì vậy, mức sống tối thiểu là yếu tố vô cùng quan trọng.

Ông nhắc lại, trong Nghị quyết 27 về cải cách chính sách tiền lương, Trung ương đã giao cơ quan có thẩm quyền công bố mức sống tối thiểu hằng năm giúp thành viên Hội đồng tiền lương quốc gia thương lượng, đề xuất tiền lương tối thiểu.

Vì vậy, từ năm 2018, phía Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã nhiều lần đề xuất về việc công bố chỉ số này.

Dù việc triển khai có hơi chậm, theo ông Quảng, trong bối cảnh hiện nay chỉ số mức sống tối thiểu rất cần thiết với việc xây dựng chính sách tiền lương mới, để đảm bảo tính khoa học, giải quyết hài hòa lợi ích của các bên liên quan.

Hiện nay, việc xác định mức sống tối thiểu chủ yếu dựa trên phương thức khảo sát mức sống dân cư. Chỉ số này là tổng hợp của nhiều yếu tố, trong đó có việc xác định mức tiêu dùng các mặt hàng thiết yếu.

Với bối cảnh này, ông Quảng đề nghị xác định mức sống tối thiểu căn cứ vào tình hình thực tiễn, khi nhu cầu lương thực, thực phẩm đang giảm đi trong khi nhu cầu phi lương thực ngày càng tăng lên.

Đề án điều tra chi tiêu của người lao động hướng tới xây dựng phương pháp tính và nguồn số liệu riêng để xác định mức sống tối thiểu của người lao động. 

Cơ quan chức năng sẽ rà soát phương pháp “Trị giá các nhu cầu tối thiểu” (Cost of Basic Needs - CBN), trong đó xác định danh mục các mặt hàng lương thực, thực phẩm và phi lương thực, thực phẩm tối thiểu; đồng thời xây dựng tiêu chí xác định tỷ trọng các mặt hàng cấu thành mức sống tối thiểu của người lao động.

Đáng chú ý, đề án yêu cầu xây dựng phương án điều tra thí điểm chi tiêu của người lao động nhằm thu thập đầy đủ thông tin, phản ánh sát thực tế đời sống và chi tiêu của lực lượng này.

Ranh giới thấp nhất để duy trì cuộc sống

Trao đổi với báo chí, TS Đỗ Thị Tuyết, giảng viên cao cấp Trường đại học Công đoàn, đánh giá mức sống tối thiểu chỉ đủ bảo đảm để mức chi dùng để một người có thân thể khỏe mạnh và nhu cầu văn hóa tối thiểu.

Dù vậy, nhu cầu tối thiểu không chỉ dừng lại ở ăn, mặc hay chăm sóc sức khỏe mà người lao động còn cần điều kiện học tập, giao tiếp xã hội, tham gia các hoạt động văn hóa hay nuôi dưỡng, chăm lo con cái.

Như vậy mức sống tối thiểu là ranh giới thấp nhất để một con người duy trì cuộc sống bình thường. Nếu thu nhập hoặc điều kiện sống của một cá nhân thấp hơn mức này, họ sẽ không thể đảm bảo sức khỏe, học tập, hoặc hòa nhập với xã hội...

Theo TS Đỗ Thị Tuyết, lương tối thiểu là quy định mang tính pháp lý bắt buộc doanh nghiệp thực hiện trong khi mức sống tối thiểu phản ánh chuẩn xác thực tế của đời sống.

Để dữ liệu về mức sống tối thiểu thực sự có ý nghĩa, TS Đỗ Thị Tuyết khuyến nghị cơ quan chức năng áp dụng những biện pháp thích hợp nhằm bảo đảm cho người lao động có được tiền lương đủ duy trì cuộc sống và tái sản xuất sức lao động.

Trong đó, nữ chuyên gia cho rằng cần sử dụng công nghệ và các dữ liệu về kinh tế trong tính toán mức sống tối thiểu và tiền lương đủ sống như chỉ số giá tiêu dùng trong điều tra thông tin lao động việc làm.

Đặc biệt, tổ chức công đoàn cũng cần tăng cường tuyên truyền, làm rõ vai trò của tiền lương tối thiểu, tiền lương đủ sống đối với người sử dụng lao động và nâng cao kiến thức và kỹ năng đàm phán, thương lượng về tiền lương cho cán bộ công đoàn.