705 xã chưa đạt chuẩn: Quy mô dân số, diện tích được quy định mới ra sao?

Qua thống kê, hiện còn 705 xã chưa đạt đủ tiêu chuẩn. Trong đó, 17 đơn vị chưa đạt cả 2 tiêu chuẩn diện tích tự nhiên và quy mô dân số, 529 đơn vị chưa đạt tiêu chuẩn diện tích và còn 159 đơn vị chưa đạt tiêu chuẩn dân số.

Tiêu chuẩn của xã, phường hiện nay

Hiện nay, tiêu chuẩn của xã, phường được quy định trong Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Cụ thể, quy mô dân số của xã miền núi từ 5.000 người trở lên và xã ở hải đảo từ 2.500 người trở lên. Các xã còn lại từ 16.000 người trở lên. Bên cạnh đó, phường có dân số là 21.000 người trở lên.

Liên quan đến tiêu chí diện tích tự nhiên, xã miền núi cần có từ 100km2 trở lên và 15km2 trở lên với xã hải đảo. Các xã còn lại có diện tích tự nhiên từ 30km2 trở lên. Diện tích tự nhiên của phường từ 5,5km2 trở lên.

Liên quan đến tiêu chuẩn của đơn vị hành chính nông thôn có yếu tố đặc thù, với tỉnh, xã có 50% dân số là người dân tộc thiểu số ở miền núi hoặc có đường biên giới quốc gia trên đất liền thì mức tối thiểu của tiêu chuẩn quy mô dân số bằng 50% mức quy định đối với tỉnh, xã tương ứng.

Đồng thời, cứ thêm 10% dân số là người dân tộc thiểu số thì được giảm thêm 5% mức quy định đối với tỉnh, xã tương ứng.

Bên cạnh đó, xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang, ven biển được xác nhận theo quyết định của cấp có thẩm quyền thì mức tối thiểu của tiêu chuẩn quy mô dân số bằng 50% mức quy định.

Còn đối với vùng Đồng bằng sông Hồng, mức tối thiểu của tiêu chuẩn diện tích tự nhiên của tỉnh bằng 50% mức quy định, của xã bằng 70% mức quy định; các tiêu chuẩn khác thực hiện theo quy định.

Bên cạnh yếu tố quy mô dân số, diện tích, phường cần có thêm nhiều tiêu chuẩn. Cụ thể, tỷ lệ quy mô dân số đô thị trên quy mô dân số của đơn vị hành chính từ 50% trở lên.

Đặc biệt, cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội của phường đạt các chỉ tiêu sau: Tỷ lệ tổng thu ngân sách địa phương với tổng chi ngân sách địa phương trên địa bàn từ 100% trở lên; tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ trong GRDP đạt từ 70% trở lên; tỷ lệ lao động phi nông nghiệp từ 70% trở lên.

Đồng thời, phường cần đáp ứng tiêu chí thu nhập bình quân đầu người trên năm cao hơn thu nhập bình quân đầu người trên năm của tỉnh, thành phố mà mình trực thuộc trong 3 năm gần nhất; tỷ lệ hộ nghèo thấp hơn tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh, thành phố mà mình trực thuộc trong 3 năm gần nhất.

Liên quan đến 705 đơn vị hành chính cấp xã chưa đạt tiêu chuẩn theo quy định, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho biết, các địa phương tiếp tục rà soát, đánh giá tổng thể không gian phát triển sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, bảo đảm phù hợp với yêu cầu phát triển, hình thành và phát triển đơn vị hành chính cấp xã đặc biệt (hoặc đặc khu kinh tế cấp xã) mang tính hạt nhân, cực tăng trưởng của tỉnh và liên kết vùng.

Về việc nghiên cứu sắp xếp cấp xã, phường không đáp ứng tiêu chuẩn theo quy định, Phó Thủ tướng lưu ý khi tiếp tục sắp xếp phải bám sát tiêu chuẩn về đặc thù văn hóa, truyền thống lịch sử, dân tộc, tôn giáo, địa lý…

Như vậy bên cạnh xem xét các tiêu chuẩn hành chính, thì việc sắp xếp xã, phường cần chú ý đến yếu tố đặc thù của địa phương.

Đặt tên cho xã, phường mới

Bên cạnh đưa ra các tiêu chuẩn của xã, phường, Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15 đã quy định việc đặt tên của đơn vị hành chính thành lập mới và đổi tên đơn vị hành chính.

Việc đặt tên, đổi tên của đơn vị hành chính cần dễ đọc, dễ nhớ, ngắn gọn, bảo đảm tính hệ thống, khoa học, phù hợp với các yếu tố truyền thống lịch sử, văn hóa của địa phương và được Nhân dân địa phương đồng tình ủng hộ.

Tên của cấp xã thành lập mới không được trùng với tên của đơn vị hành chính cùng cấp trong phạm vi đơn vị hành chính cấp tỉnh.

Trường hợp đổi tên đơn vị hành chính được thực hiện đồng thời với việc thành lập, giải thể, nhập, chia đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính thì được tích hợp vào đề án thành lập, giải thể, nhập, chia đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính và thực hiện theo quy định.

Trường hợp đổi tên đơn vị hành chính không thực hiện đồng thời với việc thành lập, giải thể, nhập, chia đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính thì đề án đổi tên đơn vị hành chính gồm: Căn cứ pháp lý và sự cần thiết đổi tên đơn vị hành chính; lịch sử hình thành và hiện trạng của đơn vị hành chính được đề xuất đổi tên; phương án đổi tên đơn vị hành chính; đánh giá tác động của việc đổi tên đơn vị hành chính; kết luận và kiến nghị.