Từ vụ shipper bị tấn công vì từ chối cắt lông chó: Nghề sơ hở là... bị đánh

Áp lực phía sau những đơn hàng

Đã qua giờ tan ca, nhưng anh Nguyễn Thành Trọng (SN 1993, ngụ tại TPHCM) vẫn tất bật hoàn thành những đơn hàng cuối để kịp ăn bữa cơm muộn. Với anh, nếu không đạt chỉ tiêu giao hàng trong ngày, mức thu nhập vốn đã ít ỏi sẽ bị ảnh hưởng đáng kể.

Theo anh Trọng, rủi ro của nghề shipper (tài xế giao hàng) không chỉ đến từ tai nạn giao thông hay cường độ chạy đơn liên tục, mà còn xuất phát từ những tình huống phát sinh với khách hàng. Chỉ cần xảy ra hiểu lầm trong quá trình giao nhận, người chịu áp lực trực tiếp thường là shipper.

Theo dõi vụ việc mới đây về một shipper bị hành hung ở phường Rạch Dừa (TPHCM) vì từ chối cho kiểm tra hàng và yêu cầu cắt lông chó từ khách, anh Trọng chỉ biết cười trừ và cho biết không quá bất ngờ bởi những mâu thuẫn giữa shipper và khách hàng thực tế xảy ra khá thường xuyên.

Nam shipper cho hay một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh cãi là quy định kiểm tra hàng hóa trước khi thanh toán. Theo anh, không phải đơn hàng nào khách cũng được mở ra kiểm tra. Một số trường hợp cho phép kiểm hàng thường sẽ có thông báo rõ trên hệ thống hoặc trên kiện hàng.

“Thông thường, đơn hàng được đặt qua nền tảng Facebook hoặc Shopee mới cho phép kiểm tra, còn hầu như đơn hàng trên TikTok Shop thì không”, anh giải thích.

Tuy nhiên, không phải khách hàng nào cũng chấp nhận quy định này. Nhiều người cho rằng shipper cố tình ngăn cản để che giấu việc bán hàng kém chất lượng hoặc lừa đảo.

“Có người tự ý xé hàng ra xem dù tôi đã giải thích là đơn không được kiểm. Xem xong, họ không chịu thanh toán và trả hàng lại. Trong khi hệ thống đã xác nhận hoàn tất đơn hoặc xử lý xong nên shipper rất khó giải quyết”, anh Trọng kể.

Theo anh Trọng, trong không ít trường hợp, chính shipper là người phải đứng ra bồi thường nếu khách mở hàng trái quy định hoặc đơn phát sinh sự cố.

Nhiều khách hàng còn nhầm shipper là người bán hàng hoặc nhân viên kỹ thuật. Khi xảy ra tranh chấp về chất lượng sản phẩm hay nghi ngờ bị lừa đảo, người giao hàng thường trở thành đối tượng đầu tiên bị trút giận.

Không chỉ chịu rủi ro về hàng hóa, shipper còn đối mặt với áp lực nặng nề từ cơ chế đánh giá và xử phạt của nền tảng giao hàng. Anh Trọng cho biết chỉ cần khách để lại đánh giá xấu, tài xế có thể bị phạt tiền dù chưa chắc lỗi thuộc về mình.

“Một đơn giao thành công chỉ được khoảng 4.000 đồng. Giao 100 đơn thì thu nhập khoảng 400.000 đồng, nhưng nếu xảy ra sự cố có trường hợp bị phạt tới 1 triệu đồng”, anh nói.

Theo nam shipper, nền tảng thường căn cứ vào phản hồi của khách hàng để xử lý tài xế. Dù tài xế đã làm đúng quy trình nhưng chỉ cần bị đánh giá xấu vẫn có nguy cơ bị trừ tiền.

Shipper vẫn có quyền khiếu nại nếu cung cấp được bằng chứng hoặc thuyết phục khách gỡ đánh giá tiêu cực, song tỷ lệ được hủy phạt đối với anh Trọng thường không cao.

Áp lực công việc còn đến từ chỉ tiêu giao hàng mỗi ngày. Theo anh Trọng, khối lượng công việc thường vượt quá 100 đơn, có hôm lên tới 120-130 đơn. Mâu thuẫn như "cơm bữa" với khách luôn là nguyên nhân chính khiến tiến độ giao hàng bị chậm trễ. Vì vậy, để hoàn thành nhiệm vụ, nhiều hôm anh phải bỏ luôn giờ nghỉ trưa, chạy liên tục đến khoảng 20h mới dám về nhà.

Anh Trọng cho biết từng nhiều lần bị khách lăng mạ, mắng chửi, thậm chí đe dọa hành hung. Những tình huống đó khiến anh luôn làm việc trong tâm trạng lo âu, căng thẳng và chịu không ít áp lực, ức chế.

Cùng với đó, việc liên tục di chuyển ngoài đường trong thời gian dài khiến các shipper như anh khá căng thẳng, đặc biệt vào giờ cao điểm hoặc khi thời tiết xấu. Sau nhiều năm làm nghề, sức khỏe của anh cũng bị ảnh hưởng đáng kể.

Dù vậy, ngoài bảo hiểm xã hội, anh cho biết gần như không nhận được thêm chế độ phúc lợi nào khác.

Nhóm lao động chịu nhiều rủi ro

Theo nghiên cứu “Sách xanh - Tác động biến đổi khí hậu đến sức khỏe lao động ngoài trời tại Việt Nam” năm 2025 của Viện Nghiên cứu Social Life, tài xế xe ôm công nghệ và giao hàng là nhóm lao động ngoài trời có tỷ lệ mắc bệnh hô hấp cao nhất, lên tới 31%.

Kết quả nghiên cứu cho thấy khả năng thích ứng của nhóm lao động ngoài trời nói chung, tài xế nói riêng, hiện vẫn chủ yếu dựa vào nỗ lực cá nhân và các mạng lưới hỗ trợ phi chính thức, trong khi hệ thống chính sách hỗ trợ vẫn còn nhiều khoảng trống cần tiếp tục hoàn thiện.

Theo nghiên cứu, để đối phó với điều kiện thời tiết khắc nghiệt và áp lực công việc, phần lớn người lao động lựa chọn điều chỉnh giờ làm, giảm cường độ lao động hoặc áp dụng các phương pháp chăm sóc sức khỏe truyền thống. Tuy nhiên, các biện pháp này chủ yếu mang tính ngắn hạn, thiếu sự đồng hành từ tư vấn y tế chuyên môn nên tiềm ẩn nhiều rủi ro tích lũy lâu dài đối với sức khỏe và khả năng duy trì sinh kế bền vững.

Viết trong sách chuyên khảo về đề tài lao động ở Việt Nam và Trung Quốc (The Contradictions of Market Socialism: Labour, Capital, and Welfare in Privatising China and Vietnam), PGS.TS Nguyễn Đức Lộc nhận định những khó khăn mà tài xế công nghệ và lao động giao hàng đang đối mặt phản ánh thực trạng thiếu ổn định về thu nhập cũng như điều kiện làm việc kéo dài trong nhiều năm qua.

Theo ông, điều này đặt ra yêu cầu cần xem xét và cải cách các chính sách an sinh xã hội, đặc biệt theo hướng mở rộng phạm vi bảo hiểm và tăng cường cơ chế bảo vệ cho nhóm lao động dễ bị tổn thương trong nền kinh tế số.

Bên cạnh đó, ông cho rằng các khung pháp lý hiện hành cần tiếp tục được hoàn thiện để theo kịp sự thay đổi của mô hình lao động dựa trên nền tảng công nghệ.

Trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh và biến đổi khí hậu ngày càng tác động rõ nét đến lao động ngoài trời, ông Lộc nhận định việc cải cách chính sách theo hướng toàn diện là cần thiết nhằm bảo đảm sự phát triển công bằng, bền vững cho người lao động.