"Trên ứng dụng, tài xế là quý đối tác, đi giao hàng thành... thằng xe ôm"

Lái xe công nghệ không còn là công việc tạm thời

Ngày 15/9, Trung tâm Tư vấn và hỗ trợ người lao động, Công đoàn TPHCM phối hợp cùng Bảo hiểm xã hội Thành phố tổ chức hội thảo "An sinh cho tài xế xe công nghệ - Thực trạng và giải pháp".

Phát biểu tại hội thảo, ông Phùng Thái Quang, Phó chủ tịch Liên đoàn lao động TPHCM, Giám đốc Trung tâm Tư vấn và hỗ trợ người lao động, cho biết hiện rất nhiều nhu cầu đời sống của người dân như đi lại, ăn uống, giao hàng... đều có sự tham gia của tài xế công nghệ. Thống kê của Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM cho thấy hiện thành phố có khoảng 400.000 tài xế xe công nghệ và đội ngũ giao hàng.

Ông Thái Quang cho rằng: “Kinh tế nền tảng tạo thu nhập cho nhiều người, giúp linh động lựa chọn thời gian làm việc, mang lại sự linh hoạt cho tài xế nhưng cũng tiềm ẩn những bấp bênh, rủi ro người làm nghề phải đối mặt trên mọi nẻo đường”.

Để chuẩn bị cho hội thảo, trung tâm đã khảo sát nhanh với 141 tài xế làm việc tại TPHCM. Kết quả, 93,6% tài xế cho biết đây là công việc chính của mình.

Cụ thể, 46,1% tài xế chạy xe 8-10 giờ/ngày, 35,5% tài xế chạy trên 10 giờ/ngày, nhiều tài xế chạy 13-15 giờ/ngày để đạt mức thu nhập 15 triệu đồng mỗi tháng.

Theo ông Phùng Thái Quang, con số này rất đáng chú ý vì trước đây nhiều người xem chạy xe công nghệ là công việc làm thêm. Tuy nhiên, hiện tại với nhiều tài xế, đây là nghề mưu sinh chính. Thực tế, rất nhiều người đã làm công việc này nhiều năm, cuộc sống gia đình gắn chặt với nền tảng.

Ông Quang cho rằng: “Bây giờ không thể xem đây là công việc làm thêm, tạm thời. Dù trời mưa hay nắng, tài xế xe công nghệ cũng phải chạy xe vì mưu sinh. Từ đó dẫn đến vô vàn rủi ro ảnh hưởng đến sức khỏe”.

Kết quả khảo sát cho thấy, 73,8% tài xế từng gặp va chạm, tai nạn ít nhất 1 lần; hơn 65% từng gặp lừa đảo, cướp giật khi làm việc.

“Sau mỗi tai nạn, bản thân tài xế và gia đình họ rơi vào cảnh khó khăn. Khi không thể tiếp tục chạy xe, ai bảo vệ họ?”, ông Quang nhấn mạnh.

Theo ông Phùng Thái Quang, 141 tài xế tham gia khảo sát đều mong muốn được tham gia làm việc chính thức, được bảo vệ tốt hơn bằng các chế độ an sinh…

Tài xế mong cơ chế áp dụng với người lao động

Tại hội thảo, nhiều tài nêu vấn đề, bản thân cũng làm việc, đóng góp cho xã hội nhưng không được xem như là người lao động.

Ông Phạm Mi Sên, Phó Chủ tịch nghiệp đoàn Xe ôm công nghệ TPHCM, chia sẻ: “Quyền lợi của chúng tôi gần như không có gì. Mọi việc đều xuất phát từ việc chúng tôi chưa có tên gọi, không được định danh, không được xem là người lao động”.

“Tiếp xúc nền tảng, chúng tôi được gọi là quý đối tác. Đi giao hàng gặp bảo vệ gọi là thằng xe ôm, không cho vào cửa chính, không cho dùng thang máy. Cay đắng lắm!”, ông Sên cho biết.

Theo ông Sên, công việc chạy xe công nghệ linh hoạt về thời gian nên phù hợp với nhiều người nhưng cũng có nhiều người chỉ có thể chọn công việc này để mưu sinh như mẹ đơn thân vừa làm vừa lo con nhỏ, người sức khỏe yếu và trình độ thấp, người không có điều kiện để làm việc ở xí nghiệp, nhà máy...

Ông Sên ví von: “Chúng tôi được tự do lựa chọn nhưng tự do ở đây là tự do bán sức để có thu nhập, để có bữa cơm ăn... chứ không phải tự do muốn làm thì làm, muốn nghỉ thì nghỉ!”.

Tài xế Lê Đức Việt đồng tình: “Phía sau mỗi tài xế là một gia đình. Xin cho tài xế một cái tên, một thân phận để được tham gia hệ thống an sinh xã hội, được bảo đảm quyền lợi chính đáng của mình!”.

Tài xế Lê Thị Tuyết Hoa mang thai hơn 7 tháng, còn 7 tuần nữa sinh nhưng vẫn phải chạy xe mỗi ngày 10-12 giờ để có thêm một khoản tiết kiệm. Bởi chị lo khi mình nghỉ sinh, không có chế độ thai sản thì mọi gánh nặng tài chính đều đè nặng lên vai chồng.

Chị Hoa nêu nguyện vọng: “Chúng tôi mong được tạo điều kiện để tham gia bảo hiểm xã hội, được hưởng các chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn và hưu trí; để được hỗ trợ khi xảy ra sự cố trên đường, khi sinh nở…”.

Quan hệ đối tác hay quan hệ lao động

Chia sẻ tại hội thảo, ông Nguyễn Quốc Thanh, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội TPHCM, đánh giá tài xế xe công nghệ là một nghề có mức độ rủi ro rất cao nhưng chưa được hệ thống an sinh bảo đảm.

Theo ông Thanh, nguyên nhân chính là hiện tài xế chỉ được các nền tảng xem là đối tác. Do đó, ông Thanh đề nghị phải xác định mối quan hệ giữa tài xế và nền tảng là mối quan hệ lao động vì ở đây có sự trả công, quản lý, điều hành, giám sát…

Khi xác định đây là mối quan hệ lao động thì tài xế sẽ được tham gia chế độ bảo hiểm xã hội, được bảo vệ bởi các chế độ ốm đau, tai nạn, hưu trí...

Về cách làm, ông Nguyễn Quốc Thanh đề nghị nghiên cứu bổ sung vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với nhóm lao động có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên thông qua nền tảng số, ứng dụng công nghệ hoặc các mô hình việc làm linh hoạt; trong đó có tài xế xe công nghệ.

Về mức đóng, Bảo hiểm xã hội TPHCM đề nghị căn cứ vào giao kết hợp đồng giữa tài xế công nghệ và nền tảng công nghệ số. Mức đóng thấp nhất bằng mức lương tối thiểu, cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu.

Về phương thức, có thể đóng hàng tháng thông qua tổ chức kinh doanh ứng dụng công nghệ, nhà quản lý nền tảng số và các tổ chức có hoạt động kinh tế số khác hoặc thu qua tài khoản cá nhân nhận tiền lương, thu nhập.

PGS-TS Nguyễn Đức Lộc, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đời sống xã hội, cũng đồng tình với việc bổ sung quy định trên vào Luật Bảo hiểm xã hội để đảm bảo chế độ an sinh lâu dài cho tài xế. Tuy nhiên, trong khi luật chưa sửa đổi thì cơ quan chức năng có thể căn cứ vào các quy định hiện hành để bảo vệ quyền lợi cho tài xế.

Theo ông Lộc, mối quan hệ giữa nền tảng và tài xế hội đủ 4 dấu hiệu để xác định tài xế thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc là: Nền tảng ấn định giá dịch vụ; nền tảng phân phối công việc bằng thuật toán; nền tảng áp dụng chế tài bằng cách hạn chế hoặc khóa quyền truy cập; nền tảng đánh giá kết quả thực hiện công việc.

PGS-TS Nguyễn Đức Lộc cho rằng, điều còn thiếu ở đây là tài xế chưa có đại diện hợp pháp giữ vai trò thương lượng với nền tảng, bảo vệ quyền lợi cho họ. Ông đề nghị cần có cơ chế đối thoại 3 bên như Hội đồng Tiền lương quốc gia để bảo vệ quyền lợi cho lao động nền tảng như tài xế xe công nghệ.

Chính sách an sinh nào dành cho kinh tế nền tảng?

Chia sẻ tại hội thảo, ông Hoàng Công Huấn, Giám đốc Phát triển kinh doanh và dự án chiến lược, công ty Cổ phần Be Group, ủng hộ việc mở rộng an sinh bởi việc này không chỉ bảo vệ cho tài xế mà còn giúp họ gắn bó hơn với hãng.

Thực tế, Be cũng đang áp dụng chính sách bảo vệ dài hạn cho tài xế của mình. Be hiện chi trả 100% bảo hiểm tai nạn cho nhóm 10.000 tài xế gắn bó với nền tảng.

Ông nói: “Be hoàn toàn ủng hộ định hướng của Nhà nước trong việc mở rộng độ bao phủ an sinh xã hội, gia tăng quyền lợi bảo vệ cho lực lượng lao động tự do, trong đó có tài xế công nghệ”.

Tuy nhiên, ông Huấn góp ý, cần một cách tiếp cận phù hợp với đặc thù kinh tế nền tảng. Ông đề nghị cơ quan chức năng khi triển khai quy định này cần cân nhắc hai vấn đề.

Một là tính linh hoạt của công việc. Đặc thù của tài xế là khả năng tự chủ thời gian, mức độ hoạt động, cách thức hoạt động theo nhu cầu cá nhân và mỗi người có thể tham gia nhiều nền tảng, làm nhiều công việc khác nhau cùng lúc.

Hai là khả năng đóng góp thực tế. Thu nhập của tài xế biến động theo thời gian hoạt động và nhu cầu thị trường. Nếu áp dụng một mức đóng, phần đóng góp có thể tạo thêm áp lực lên người lao động; hoặc gây áp lực lên chi phí của khách hàng.

“Từ góc độ doanh nghiệp, chúng tôi kiến nghị chính sách an sinh cho lao động nền tảng nên được thiết kế theo hướng linh hoạt, có lộ trình và phù hợp mô hình kinh tế nền tảng”, ông Huấn đề nghị.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Liên đoàn lao động TPHCM Phùng Thái Quang khẳng định: “Trung tâm sẽ cùng các bên liên quan kiến nghị các nền tảng minh bạch thuật toán, thúc đẩy cơ chế thương lượng về tỷ lệ chiết khấu và kiến nghị mở rộng bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với tài xế công nghệ, để người lao động được bảo vệ tương xứng với những đóng góp của mình cho kinh tế nền tảng”.