Rời vùng an toàn, chàng trai vay hơn 1 tỷ đồng sang Đức tìm cơ hội mới

Quyết định rời khỏi vùng an toàn

Hoàng Văn Quý, 32 tuổi, hiện làm chuyên gia phân tích và lập kế hoạch tài chính (FP&A) tại một tập đoàn đa quốc gia ở Đức. Công việc của anh liên quan đến xử lý, phân tích dữ liệu phục vụ hoạt động kinh doanh tại nhiều thị trường châu Âu.

Trước khi sang Đức, Quý từng làm việc trong lĩnh vực ngân hàng và tài chính doanh nghiệp tại TPHCM. Sau khi tốt nghiệp Đại học Kinh tế TPHCM, anh trúng tuyển vào một ngân hàng thuộc Big4. 

Công việc có thu nhập tốt so với mặt bằng chung thời điểm đó, thường xuyên tiếp xúc với nhóm khách hàng quan trọng. Tuy nhiên, theo Quý, nhiệm vụ hàng ngày chủ yếu là nhập dữ liệu báo cáo tài chính lên hệ thống, trong khi hoạt động gặp gỡ, tiếp khách chiếm khá nhiều thời gian.

"Tôi cảm thấy bản thân không học hỏi thêm được nhiều về chuyên môn và không phù hợp với việc thường xuyên tiếp khách sau giờ làm", anh nói.

Rời ngân hàng, Quý chuyển sang bộ phận tài chính của một tập đoàn xây dựng lớn. Công việc đang tiến triển thì Covid-19 xuất hiện.

Suốt sáu tháng giãn cách, căn phòng trọ nhỏ trở thành nơi làm việc và sinh hoạt của anh. Nhịp sống chậm lại cũng là lúc Quý có thời gian nhìn lại những lựa chọn đã qua. Anh nhận ra nếu tiếp tục ở lại trong quỹ đạo quen thuộc, cơ hội trải nghiệm một môi trường khác có thể ngày càng thu hẹp.

"Người ta thường hối hận vì những điều chưa dám làm, hơn là những điều đã làm", suy nghĩ ấy thúc đẩy anh tìm hiểu chương trình thạc sĩ quản trị kinh doanh tại Đức.

Trước đó, thời gian ngắn làm việc cho một doanh nghiệp năng lượng tái tạo tại Việt Nam, nơi anh làm việc với nhiều đối tác ở Đức từ ngân hàng đến các nhà sản xuất công nghiệp. Chính trải nghiệm này đã cho Quý thêm nhiều hiểu biết về kinh tế và môi trường lao động ở quốc gia này. 

Trở ngại lớn nhất là tài chính. Gia đình không có điều kiện chi trả toàn bộ học phí và sinh hoạt phí, trong khi Quý lựa chọn học tại một trường tư.

Anh nộp hồ sơ tới một tổ chức tài chính hỗ trợ sinh viên quốc tế có trụ sở tại Anh. Sau quá trình xét kết quả học tập, kinh nghiệm làm việc và năng lực, Quý được vay tín chấp 40.000 USD, tương đương hơn một tỷ đồng, không cần tài sản bảo đảm.

Có khoản vay làm điểm tựa, anh dành những tháng tiếp theo để ôn IELTS, GMAT và hoàn thiện hồ sơ. Tháng 8/2022, Quý đến Đức, bắt đầu chương trình MBA  (Thạc sĩ quản trị kinh doanh) và một chặng đường nghề nghiệp mới.

Cú sốc từ những cánh cửa khép lại sau 17h

Một trong những khác biệt Quý nhận thấy khi học tập và làm việc tại Đức là quan hệ giữa các đồng nghiệp.

Ở những nơi từng làm việc tại Việt Nam, đồng nghiệp có thể cùng ăn sáng, uống cà phê, dùng bữa trưa hoặc gặp nhau sau giờ làm. Mối quan hệ trong văn phòng đôi khi tiếp tục ngoài công việc, qua những buổi gặp mặt hay sự kiện gia đình.

Tại công ty ở Đức, ranh giới ấy rõ ràng hơn. Khi giờ làm kết thúc, trao đổi liên quan đến công việc cũng thường tạm dừng.

"Đồng nghiệp trước hết là người làm chung công ty. Có những người làm việc với nhau nhiều năm nhưng hiếm khi đi ăn riêng hoặc mời nhau dự đám cưới", Quý kể.

Với một người quen cách giao tiếp cởi mở, Quý từng cảm thấy môi trường mới có phần xa cách. Sau một thời gian, anh dần nhận ra mặt tích cực của sự rạch ròi này.

Quan hệ cá nhân ít chi phối cách xử lý công việc. Các thành viên có thể tranh luận trực tiếp về chuyên môn mà không nhất thiết xem bất đồng là mâu thuẫn cá nhân. Khi cuộc họp kết thúc, những ý kiến trái chiều cũng thường dừng lại ở phạm vi công việc.

Cách nhìn nhận về ngày nghỉ phép cũng khiến Quý chú ý. Theo anh, nhân viên tại công ty được nghỉ khoảng 26-31 ngày mỗi năm, chưa kể ngày lễ. Việc sử dụng ngày phép được coi là một phần bình thường trong kế hoạch nhân sự.

"Sếp quản lý dựa trên kết quả công việc, thay vì đếm thời gian nhân viên ngồi tại văn phòng. Khi công việc được sắp xếp và bàn giao đầy đủ, nhân viên có thể nghỉ theo kế hoạch", anh nói.

Sau đại dịch Covid-19, công ty áp dụng mô hình làm việc kết hợp. Nhân sự có thể làm tại nhà 2-3 ngày mỗi tuần, đồng thời được hỗ trợ một phần kinh phí mua bàn, ghế, màn hình và thiết bị cần thiết.

Đổi lại sự linh hoạt là yêu cầu cao về tính tự giác. Nhân viên phải chủ động quản lý thời gian và chịu trách nhiệm với tiến độ, dù làm tại văn phòng hay ở nhà.

Tiếng Đức quyết định khả năng hòa nhập

Quý cho rằng cơ hội việc làm tại Đức không đồng nghĩa người lao động nước ngoài dễ dàng tìm được vị trí phù hợp. Thị trường lao động những năm gần đây cạnh tranh hơn, trong bối cảnh một số tập đoàn công nghiệp và doanh nghiệp sản xuất ôtô cắt giảm nhân sự.

Đối với lao động quốc tế, ngôn ngữ là một trong những trở ngại đáng kể. Công việc hiện tại của Quý chủ yếu sử dụng tiếng Anh do nhân sự đến từ nhiều quốc gia, nhưng tiếng Đức vẫn cần thiết trong sinh hoạt và quá trình phát triển nghề nghiệp.

Theo anh, người có khả năng sử dụng tiếng Đức sẽ tiếp cận được nhiều vị trí hơn, thuận lợi khi làm việc với các bộ phận trong nước và hiểu rõ quyền lợi của mình.

Yêu cầu này càng quan trọng với lao động sang Đức theo diện học nghề trong các lĩnh vực như nhà hàng, khách sạn hoặc điều dưỡng. Đây là những công việc cần giao tiếp thường xuyên với khách hàng, người sử dụng lao động và cơ quan sở tại.

"Nếu không đủ khả năng ngôn ngữ, người lao động sẽ gặp khó khăn khi trao đổi về thời gian làm việc, tiền lương hay các điều khoản trong hợp đồng. Tiếng Đức giúp họ hiểu và tự bảo vệ quyền lợi của mình", Quý nói.

Bên cạnh rào cản ngôn ngữ, người lao động phải thích nghi với mức thuế, chi phí sinh hoạt và những quy định khác biệt. Đổi lại, họ được tham gia hệ thống an sinh xã hội, trong đó có bảo hiểm thất nghiệp.

Từ trải nghiệm cá nhân, Quý cho rằng người có kế hoạch sang Đức cần chuẩn bị tài chính dự phòng, tìm hiểu kỹ chương trình học hoặc hợp đồng lao động, đồng thời đầu tư cho ngoại ngữ từ trước khi xuất cảnh.

Nhiều công việc thay đổi bởi AI

Trong lĩnh vực phân tích và lập kế hoạch tài chính, Quý nhận thấy trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi nhiều công đoạn vốn cần nhân sự thực hiện thủ công.

Theo Quý, nhóm nhân sự mới vào nghề và thực tập sinh có thể chịu ảnh hưởng trước tiên nếu công việc chủ yếu là nhập liệu hoặc xử lý những tác vụ đơn giản. Tuy nhiên, kết quả do AI tạo ra vẫn cần được kiểm tra, đặt trong bối cảnh hoạt động của doanh nghiệp và đối chiếu với mục tiêu kinh doanh.

Khả năng đọc hiểu dữ liệu, phân tích nguyên nhân, xây dựng kịch bản và đề xuất quyết định vì thế vẫn thuộc về những người có chuyên môn. Nhân sự tài chính cần chuyển dần từ thực hiện tác vụ sang phân tích và tư vấn cho hoạt động quản trị.

Gần 2 năm sau khi đi làm, Quý trả hết khoản vay phục vụ việc học. Theo anh, học phí và lãi vay thuộc nhóm chi phí có thể được khấu trừ khi tính thuế tại Đức, qua đó giúp anh giảm áp lực tài chính và rút ngắn thời gian trả nợ.

Bốn năm sau quyết định vay hơn một tỷ đồng sang Đức, Quý đã tự chủ về tài chính và tìm được công việc phù hợp với chuyên môn. Dù vậy, anh không xem việc ra nước ngoài là con đường mặc nhiên dẫn tới thu nhập cao hay cuộc sống thuận lợi.

"Nước Đức hay bất kỳ quốc gia nào cũng không phải nơi mọi cơ hội đều được chuẩn bị sẵn. Người muốn học tập, làm việc lâu dài cần có kỹ năng, ngoại ngữ và hiểu thực tế của thị trường lao động", anh nói.