Sợ bị AI thay thế, nhiều Gen Z chọn làm thợ điện thay vì học đại học

Lựa chọn học nghề thay vì đăng ký đại học

“Tôi nhìn bạn bè nộp hồ sơ đại học, nhưng bản thân lại không thấy mình phù hợp với con đường đó”, Freya (18 tuổi) chia sẻ.

Sau khi hoàn thành chương trình phổ thông, cô quyết định không theo học A - levels (chương trình học tiếp để vào đại học ở Anh), mà chuyển sang học nghề điện. Đây là một lựa chọn trước đây thường bị xem là phương án dự phòng.

Những tháng đầu tiên học nghề khiến Freya gặp nhiều khó khăn.

“Tôi về nhà, ăn xong rồi ngủ lúc nào không hay. Có hôm tôi còn không nhớ mình đã tắt đèn hay chưa”, cô kể lại.

Tuy nhiên, Freya cho biết cô cảm thấy yên tâm với lựa chọn của mình, bởi công việc này mang lại thu nhập ổn định, ít bị ảnh hưởng bởi trí tuệ nhân tạo (AI) và có thể theo đuổi lâu dài.

Câu chuyện của Freya không còn là trường hợp cá biệt. Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, thị trường lao động đang thay đổi rõ rệt. Chính sự thay đổi này khiến ngày càng nhiều người trẻ đặt câu hỏi rằng liệu đại học có còn là con đường duy nhất dẫn đến thành công.

Trong nhiều năm qua, đại học được mặc định là tấm vé đảm bảo cho một công việc ổn định.

Tuy nhiên, ông Larry Fink, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của BlackRock (tập đoàn quản lý tài sản lớn nhất thế giới), cho rằng xã hội đã quá đề cao các công việc văn phòng trong lĩnh vực tài chính, luật, nhưng lại đánh giá thấp các nghề lao động kỹ năng.

Ông Larry Fink nhận định rằng xã hội cần điều chỉnh lại cách nhìn này. Theo ông, sự phát triển của AI đang dần đe dọa các vị trí cấp thấp trong khối văn phòng, khiến nhiều công việc truyền thống không còn ổn định như trước.

Một báo cáo của Viện Tiêu chuẩn Anh cho thấy khoảng 25% nhà tuyển dụng tin rằng phần lớn công việc của nhân viên mới vào nghề có thể được AI đảm nhiệm.

Khảo sát từ Randstad (tập đoàn dịch vụ nhân sự toàn cầu) cho hay 38% doanh nghiệp dự định giảm tuyển sinh viên mới tốt nghiệp trong năm tới do tác động của AI. Đồng thời, khảo sát này cũng chỉ ra rằng 41% người lao động lo ngại các vị trí mới vào nghề có thể biến mất trong vòng 5 năm tới.

Những số liệu này cho thấy nhiều người trẻ đang dần hoài nghi về giá trị đảm bảo việc làm của tấm bằng đại học.

Ở chiều ngược lại, sự phát triển của AI lại làm tăng nhu cầu đối với lao động kỹ thuật. Các doanh nghiệp cần nhiều thợ điện, thợ hàn và thợ ống nước để xây dựng và vận hành hệ thống hạ tầng phục vụ công nghệ.

Trong thư gửi cổ đông, ông Larry Fink nhấn mạnh rằng AI sẽ tạo ra nhiều việc làm mới, nhưng xã hội hiện chưa sẵn sàng để đáp ứng. Ông cho rằng đây là một cuộc khủng hoảng cần được nhìn nhận nghiêm túc.

Lao động tay nghề dần được đề cao

Thực tế cho thấy quan niệm nghề nghiệp của người trẻ đang dần thay đổi.

Theo nghiên cứu do Barratt Redrow (tập đoàn phát triển bất động sản tại Anh) thực hiện, gần một nửa số thanh thiếu niên tham gia khảo sát tin rằng các nghề kỹ thuật hấp dẫn hơn công việc văn phòng.

Khảo sát từ Draper Tools (công ty chuyên sản xuất và phân phối dụng cụ cơ khí và thiết bị sửa chữa tại Anh) cũng ghi nhận 61% người dưới 28 tuổi xem các công việc kỹ thuật là “ngầu”.

Trên mạng xã hội, ngày càng nhiều người trẻ chia sẻ video về chủ đề “một ngày làm việc” trong các ngành xây dựng, sửa chữa. Những nội dung này góp phần thay đổi cách nhìn của xã hội về lao động kỹ năng.

Hayley Reynolds, một giám đốc PR (quan hệ công chúng), cho biết bà khuyến khích các con cân nhắc theo đuổi những nghề ít bị ảnh hưởng bởi AI.

Bà chia sẻ rằng con trai 17 tuổi của bà dự định theo đuổi nghề huấn luyện viên thể hình, đồng thời vừa làm việc vừa tiết kiệm để chuẩn bị cho tương lai.

Trong khi đó, Evie (30 tuổi) lại lựa chọn một hướng đi khác. Cô từng theo học đại học trước khi chuyển sang học nghề.

Khi tốt nghiệp ngành khoa học xã hội tại Amsterdam (Hà Lan), Evie nhận ra rằng cô mong muốn một công việc linh hoạt hơn.

Sau đó, Evie theo học nghề xây dựng tại Glasgow (Scotland) và dần chuyên sâu vào công việc trát tường và ốp lát. Nhờ đó, cô có cơ hội làm việc trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ công trường xây dựng, phục dựng di sản cho đến phim trường và nghệ thuật.

“Tôi không biết mình sẽ đi đến đâu khi bắt đầu. Nhưng chính kỹ năng này đã mang lại cho tôi sự tự do”, Evie chia sẻ.

Dù xã hội đang nhìn nhận tích cực hơn, nghề kỹ thuật không phải là lựa chọn nhẹ nhàng.

Evie chia sẻ công việc này đòi hỏi thể lực, thời gian và sự kiên trì. Ngay cả khi hoàn thành chương trình học nghề, người lao động vẫn cần thêm nhiều năm để tích lũy kinh nghiệm và nâng cao tay nghề. Bên cạnh đó, lĩnh vực này vẫn do nam giới chiếm ưu thế, nên phụ nữ thường gặp không ít rào cản khi theo đuổi.

“Nhiều người cho rằng học nghề là giải pháp nhanh chóng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy đây là một hành trình dài và đòi hỏi nhiều nỗ lực”, cô nhấn mạnh.