SpaceX sắp IPO, phố Wall nhìn lại những màn chào sàn làm nên lịch sử

Một hồ sơ IPO có thể làm thay đổi cả phố Wall đang khiến giới tài chính toàn cầu chú ý. Theo CNBC và Euronews, công ty tên lửa SpaceX của Elon Musk đã nộp hồ sơ niêm yết và có thể huy động tới 75 tỷ USD nếu chính thức chào sàn trong thời gian tới.

Con số này không chỉ vượt mọi thương vụ IPO từng xuất hiện trong lịch sử hiện đại, mà còn tạo ra khoảng cách rất lớn với những cái tên từng được xem là “không thể vượt qua” như Saudi Aramco, Alibaba hay Facebook.

Điều khiến thị trường quan tâm không chỉ nằm ở quy mô. Sau nhiều năm IPO toàn cầu trầm lắng vì lãi suất cao và dòng tiền thận trọng, SpaceX đang được kỳ vọng trở thành cú hích mới cho thị trường vốn quốc tế.

Từ dầu mỏ, ngân hàng tới công nghệ, mỗi thời kỳ có một “vua IPO”

Trong nhiều năm, Saudi Aramco vẫn được xem là chuẩn mực của một thương vụ IPO lịch sử. Theo Euronews, tập đoàn dầu khí Saudi Arabia huy động 25,6 tỷ USD khi niêm yết trên sàn Riyadh vào tháng 12/2019. Đây là thương vụ mang tính biểu tượng trong kế hoạch “Tầm nhìn 2030” của Saudi Arabia nhằm giảm phụ thuộc vào dầu mỏ và thu hút vốn đầu tư quốc tế.

Tuy nhiên, nếu SpaceX đạt mục tiêu 75 tỷ USD như các nguồn tin đề cập, quy mô này sẽ gần gấp 3 Aramco.

Điều đáng chú ý là danh sách những IPO lớn nhất lịch sử cũng phản ánh sự thay đổi của nền kinh tế toàn cầu theo từng giai đoạn.

Cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000, các công ty viễn thông và năng lượng chiếm ưu thế. NTT DoCoMo của Nhật Bản huy động 18,1 tỷ USD năm 1998, đúng giai đoạn bùng nổ điện thoại di động toàn cầu. Enel của Italy cũng từng tạo tiếng vang với thương vụ 16,5 tỷ USD năm 1999.

Sau cuộc khủng hoảng tài chính 2008, các ngân hàng Trung Quốc bắt đầu vươn lên mạnh mẽ. Ngân hàng Nông nghiệp Trung Quốc huy động 19,2 tỷ USD năm 2010, trong khi ICBC thu về 19,1 tỷ USD năm 2006.

Theo CNBC, những thương vụ này phản ánh giai đoạn Bắc Kinh mở rộng sức mạnh tài chính ra toàn cầu, đồng thời cho thấy vai trò ngày càng lớn của thị trường vốn châu Á. Trong khi đó, các công ty công nghệ lại đại diện cho một làn sóng khác.

Alibaba huy động 21,8 tỷ USD trên sàn New York năm 2014, trở thành IPO lớn nhất lịch sử nước Mỹ thời điểm đó. Facebook, nay là Meta, thu về khoảng 16 tỷ USD khi niêm yết năm 2012 và mở ra thời kỳ bùng nổ IPO mạng xã hội.

Nhìn lại các thương vụ lớn nhất thế giới, mỗi cái tên đều gắn với một xu hướng kinh tế quan trọng của từng thời kỳ. Aramco đại diện cho dầu mỏ, Alibaba phản ánh thương mại điện tử, còn Facebook cho thấy sức mạnh của nền kinh tế số. Với SpaceX, thị trường đang nhìn thấy một câu chuyện mới là kinh tế không gian.

Vì sao SpaceX khiến phố Wall chờ đợi?

Điều làm giới đầu tư đặc biệt quan tâm là SpaceX không phải startup công nghệ theo mô hình truyền thống. Doanh nghiệp của Elon Musk hoạt động trong lĩnh vực tên lửa tái sử dụng, vệ tinh và hạ tầng không gian - nhóm ngành từng bị xem là quá tốn kém và khó tạo lợi nhuận ổn định.

Tuy nhiên, trong vài năm gần đây, SpaceX dần trở thành cái tên hiếm hoi có thể biến lĩnh vực này thành một hệ sinh thái kinh doanh quy mô lớn. Theo CNBC, công ty dự kiến niêm yết trên Nasdaq với mã SPCX. Dù hồ sơ chưa công bố chính thức số vốn muốn huy động, nhiều nguồn tin cho biết quy mô IPO có thể lên tới khoảng 75 tỷ USD. Nếu điều này xảy ra, SpaceX gần như chắc chắn trở thành IPO lớn nhất lịch sử phố Wall.

Giới phân tích cho rằng thị trường hiện không chỉ mua cổ phiếu của một công ty tên lửa. Nhà đầu tư đang đặt cược vào một ngành công nghiệp mới liên quan vệ tinh, dữ liệu không gian và hạ tầng kết nối toàn cầu. Đó cũng là lý do SpaceX được kỳ vọng có thể “hồi sinh” thị trường IPO toàn cầu sau giai đoạn trầm lắng kéo dài từ cuối năm 2021.

Theo CNBC, lạm phát cao và lãi suất tăng mạnh trong vài năm qua khiến nhiều startup trì hoãn kế hoạch lên sàn. Dù AI giúp định giá các công ty công nghệ tăng mạnh trở lại, nhiều doanh nghiệp lớn như Stripe hay Databricks vẫn chưa IPO vì nguồn vốn tư nhân còn dồi dào.

Trong bối cảnh đó, SpaceX được xem là thương vụ có khả năng kéo dòng tiền quay lại thị trường chứng khoán.

Gần đây, Cerebras là một trong những IPO công nghệ thu hút sự chú ý. Tuy nhiên, quy mô của thương vụ này vẫn rất nhỏ nếu đặt cạnh SpaceX.

IPO lớn chưa chắc là chiến thắng dễ dàng

Tuy nhiên, lịch sử phố Wall cho thấy không phải thương vụ IPO lớn nào cũng mang lại hành trình suôn sẻ sau đó.

Facebook từng gặp hàng loạt sự cố kỹ thuật trong ngày đầu niêm yết năm 2012 khiến cổ phiếu biến động mạnh và nhiều nhà đầu tư thiệt hại. Tuy nhiên, Meta sau đó vẫn trở thành một trong những doanh nghiệp giá trị nhất thế giới với vốn hóa khoảng 1.500 tỷ USD hiện nay.

Alibaba cũng trải qua giai đoạn khó khăn. Sau khi đạt đỉnh trong thời kỳ Covid-19, cổ phiếu công ty đã mất hơn một nửa giá trị. Theo CNBC, doanh nghiệp hiện tái cấu trúc mạnh để tập trung vào AI và chip phục vụ trí tuệ nhân tạo.

Một ví dụ khác là Rivian. Công ty xe điện này huy động 11,9 tỷ USD cuối năm 2021 và từng được định giá cao hơn cả Ford hay General Motors. Tuy nhiên, cổ phiếu sau đó giảm hơn 90% vì cạnh tranh gia tăng và nhu cầu xe điện chững lại.

Ngay cả Visa, thương vụ IPO được xem là thành công bậc nhất phố Wall, cũng lên sàn đúng lúc khủng hoảng tài chính toàn cầu bùng phát năm 2008.

Điểm chung của các thương vụ lớn nhất lịch sử là chúng thường xuất hiện vào thời điểm thị trường đang chuyển sang một chu kỳ mới.

Theo Euronews, SpaceX hiện được nhìn nhận như đại diện cho giai đoạn tiếp theo của kinh tế công nghệ, nơi hạ tầng không gian có thể trở thành một phần của hoạt động thương mại toàn cầu.

Nếu IPO thành công ở mức 75 tỷ USD, SpaceX không chỉ phá kỷ lục của Saudi Aramco hay Alibaba. Thương vụ này còn có thể mở ra một giai đoạn mới cho thị trường vốn quốc tế, nơi những doanh nghiệp ngoài lĩnh vực internet hay mạng xã hội bắt đầu chiếm vị trí trung tâm của phố Wall.